समुच्छ्रितं दन्तशलाकमस्य सुपाण्डुरं छत्रमतीव भाति। प्रदक्षिणं चैनमुपाचरन्त महर्षयः संस्तुतिभिर्महेन्द्रम्
त्याच्या शिरावर शुभ्र, हत्तीच्या दाताच्या कड्याचा छत्र धरले होते, जे फारच उजळ दिसत होते. महर्षी त्याची स्तुती करत, त्याला प्रदक्षिणा घालत होते, जसे इंद्राला करतात.
पुरोहिताः शत्रुवधं वदन्तो ब्रह्मर्षिसिद्धाः श्रुतवन्त एनम् । जप्यैश्च मन्त्रैश्च महौषधीभिः समन्ततः स्वस्त्ययनं ब्रुवन्तः
पुरोहित शत्रूंचा नाश व्हावा असे म्हणत होते. ब्रह्मर्षी आणि सिद्ध, वेदपारंगत मंडळी मंत्र आणि औषधींसह सर्वत्र विजयासाठी आशीर्वाद देत होते.
ततः स वस्त्राणि तथैव गाश्च फलानि पुष्पाणि तथैव निष्कान् । कुरूत्तमो ब्राह्मणसान्महात्मा कुर्वन्ययौ शक्र इवामरेशः
मग तो कुरूश्रेष्ठ, महात्मा, अमरांमध्ये इंद्रासारखा, ब्राह्मणांना वस्त्रे, गायी, फळे, फुले आणि सोने वाटू लागला.
सहस्रसूर्यः शतकिङ्किणीकः परार्ध्यजाम्बूनदहेमचित्रः। रथोऽर्जुनस्याग्निरिवार्चिमाली विभ्राजते श्वेतहयः सुचक्रः
अर्जुनाचा रथ हजार सोन्याच्या घंटांनी आणि मौल्यवान जांबूनद सोन्याने सजवलेला होता. तो अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, शुभ्र घोड्यांनी आणि उत्तम चाकांनी युक्त, झळाळत होता.
तमास्थितः केशवसंगृहीतं कपिध्वजो गाण्डिवबाणपाणिः। धनुर्धरो यस्य समः पृथिव्यां न विद्यते नो भविता कदाचित्
त्या रथावर केशवाने लगाम धरलेला होता, कपिध्वज अर्जुन गाण्डीव आणि बाण हातात घेऊन उभा होता. पृथ्वीवर त्याच्या तोडीचा धनुर्धारी कोणीही झाला नाही, ना होईल.
उद्धर्तयिष्यंस्तव पुत्रसेना- मतीव रौद्रं स बिभर्ति रूपम् । अनायुधो यः सुभुजो भुजाभ्यां नराश्वनागान्युधि भस्म कुर्यात्
तो अत्यंत भयंकर रूप धारण करून तुझ्या पुत्राच्या सैन्याचा नाश करणार आहे. तो शस्त्रांशिवायही, केवळ आपल्या बलवान हातांनी, युद्धात माणसे, घोडे आणि हत्ती यांना राख करू शकतो.
स भीमसेनः सहितो यमाभ्यां वृकोदरो वीररथस्य गोप्ता । तं तत्र सिंहर्षभमत्तखेलं लोके महेन्द्रप्रतिमानकल्पम्
भीमसेन आपल्या दोन्ही भावांसह, म्हणजेच यमपुत्रांसह, वीर रथाचा रक्षणकर्ता म्हणून उभा होता. तो वाघासारखा पोट असलेला, सिंह किंवा मदमस्त वृषभासारखा खेळकरपणे त्या ठिकाणी दिसत होता. त्याची छाया जणू काही महेंद्रासारखी भासायची.
समीक्ष्य सेनाग्रगतं दुरासदं संविव्यथुः पङ्कगता यथा द्विपाः । वृकोदरं वारणाजदर्पं योधास्त्वदीया भयविग्नसत्त्वाः
सेनेच्या पुढे उभा असलेला, जवळ जाण्यास कठीण असा वृकोदर पाहून, तुझ्या सैनिकांची धडधड वाढली. जणू चिखलात अडकलेल्या हत्तींसमोर सिंह उभा राहावा तसे त्यांचे धैर्य कमी झाले, कारण वृकोदराने हत्तींसारख्या योद्ध्यांचा गर्व मोडून काढला.
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं राजपुत्रं दुरासदम् । अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं गुडाकेशं जनार्दनः
सेनेच्या मध्यभागी उभा असलेला, सामोरे जाण्यास कठीण असा राजपुत्र पाहून, जनार्दनाने भरतश्रेष्ठ गुढाकेशाला असे सांगितले.
य एष रोषात्प्रतपन्बलस्थो यो नः सेनां सिंह इवेक्षते च। स एष भीष्मः कुरुवंशकेतु- र्येनाहृतास्त्रिशतं वाजिमेधाः
तो जो रागाने तळपत आहे, आपल्या सामर्थ्यावर ठाम उभा आहे, आणि आपल्या सेनेकडे सिंहासारखी नजर टाकतो, तो म्हणजे भीष्म. तो कुरुवंशाचा ध्वज आहे, ज्याने तीनशे अश्वमेध यज्ञ केले आहेत.
एतान्यनीकानि महानुभावं गूहन्ति मेघा इव रश्मिमन्तम्। एतानि हत्वा पुरुषप्रवीर काङ्क्षस्व युद्धं भरतर्षभेण
ही जी अनेक सैन्यांची मांडणी आहे, ती जणू मेघांनी सूर्य झाकावा तसे त्या महात्म्याला झाकून टाकते. हे पुरुषश्रेष्ठा, ही सैन्ये जिंकून मग भरतश्रेष्ठाशी युद्ध करण्याची इच्छा बाळग.
धार्तराष्ट्रबलं दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम्। अर्जुनस्य हितार्थाय कृष्णो वचनमब्रवीत्
धृतराष्ट्राच्या सैन्याने युद्धासाठी एकत्र जमलेले पाहून, कृष्णाने अर्जुनाच्या हितासाठी असे शब्द सांगितले.
शुचिर्भूत्वा महाबाहो संग्रामाभिमुखे स्थितः। पराजयाय श्त्रुणां दुर्गास्तोत्रमुदीरय
हे महाबाहू, स्वतःला शुद्ध करून, युद्धाच्या समोर उभा राहा आणि शत्रूंच्या पराभवासाठी दुर्गेचे स्तोत्र म्हण.
एवमुक्तोऽर्जुनः सङ्ख्ये वासुदेवेन धीमता। अवतीर्य रथात्पार्थः स्तोत्रमाह कृताञ्जलिः
वसुदेवाने युद्धभूमीत असे सांगितल्यावर, पार्थाने रथातून खाली उतरून, दोन्ही हात जोडून स्तोत्र म्हणायला सुरुवात केली.
नमस्ते सिद्धसेनानि आर्ये मन्दरवासिनि । कुमारि कालि कापालि कपिले कृष्णपिङ्गले
सिद्धांच्या सेनेच्या नायिका, आर्ये, मंदार पर्वतावर वास करणाऱ्या देवी, कुमारिका, काळी, कपाळावर कवटी धारण करणारी, पिंगट केसांची आणि कृष्णवर्णी, तुला नमस्कार.
भद्रकालि नमस्तुभ्यं महाकालि नमोऽस्तु ते । चण्डि चण्डे नमस्तुभ्यं तारिणि वरवर्णिनि
भद्रकाळि, तुला नमस्कार. महाकाळि, तुला नमस्कार. चंडी, चंडे, तुला नमस्कार. तारिणी, सुंदर वर्णाची देवी, तुला नमस्कार.
कात्यायनि महाभागे करालि विजये जये। शिखिपिच्छध्वजधरे नानाभरणभूषिते
कात्यायनी, फार भाग्यवती, भयंकर रूप असलेली, विजयशाली आणि जय मिळवणारी, मोरपिसाचा ध्वज धारण करणारी आणि विविध दागिन्यांनी सजलेली देवी.
अट्टशूलप्रहरणे स्वङ्गखेटकधारिणि । गोपेन्द्रस्यानुजे ज्येष्ठे नन्दगोपकुलोद्भवे
मोठ्या त्रिशूळाची शस्त्रे धारण करणारी, स्वतःचे ढाल आणि गदा घेणारी, गोपेंद्राची बहीण, ज्येष्ठा, नंदगोपाच्या घरात जन्मलेली.
महिषासृक्प्रिये नित्यं कौशिकि पीतवासिनि । अट्टहासे कोकमुखे नमस्तेऽस्तु रणप्रिये
नेहमी महिषासुराच्या रक्तावर प्रेम करणारी, कौशिकी, पिवळ्या वस्त्रात वावरणारी, मोठ्याने हसणारी, कमळासारखा चेहरा असलेली, रणाची आवड असलेली देवी, तुला नमस्कार.
उभे शाकम्भरि श्वेते कृष्णे कैटभनाशिनि । हिरण्याश्चि विरूपाक्षि सुधूम्राक्षि नमोऽस्तु ते
शाकंभरी, गोरी आणि काळी दोन्ही रूपे असलेली, कैटभाचा नाश करणारी, सोन्यासारखी डोळे असलेली, अनेक रूपे धारण करणारी, रौद्र आणि धुरकट डोळ्यांची देवी, तुला नमस्कार.
वेदश्रुति महापुण्ये ब्रह्मण्ये जातवेदसि । जम्बूकटकचैत्येषु नित्यं सन्निहितालये
वेदश्रुतीचे मूर्तिमंत रूप, अतिशय पवित्र, ब्रह्मनिष्ठ, तेजस्विनी, जांबुकाटकाच्या देवळांमध्ये नेहमी वास करणारी देवी.
त्वं ब्रह्मविद्या विद्यानां महानिद्रा च देहिनाम्। स्कन्दमातर्भगवति दुर्गे कान्तारवासिनि
तू सर्व विद्यांमध्ये ब्रह्मविद्या आहेस, देहधारकांची महान निद्रा आहेस, स्कंदाची माता, भगवती दुर्गा, अरण्यात वास करणारी देवी.
स्वाहाकारः स्वधा चैव कला काष्ठा सरस्वती। सावित्री वेदमाता च तथा वेदान्त उच्यते
तू स्वाहा, स्वधा, काळाची मापे, सरस्वती, सावित्री, वेदांची माता आणि वेदांचा शेवट देखील आहेस.
स्तुतासि त्वं महादेवि विशुद्धेनान्तरात्मना । जयो भवतु मे नित्यं त्वत्प्रसादाद्रणाजिरे
हे महादेवी, शुद्ध अंतःकरणाने तुझे स्तवन केले आहे. तुझ्या कृपेने रणभूमीत मला नेहमी विजय मिळू दे.
कान्तारभयदुर्गेषु भक्तानां चालयेषु च । नित्यं वससि पाताले युद्धे जयसि दानवान्
भयंकार जंगलात, किल्ल्यांमध्ये आणि भक्तांच्या घरातही, तू नेहमी पाताळात वास करतेस; युद्धात दानवांना जिंकतेस.
त्वं जम्भनी मोहिनी च माया ह्रीः श्रीस्तथैव च । संध्या प्रभावती चैव सावित्री जननी तथा
तू जंभनी, मोहिनी, माया, ह्री, श्री, संध्या, प्रभावती, सावित्री आणि जननी आहेस.
तुष्टिः पुष्टिर्धृतिर्दीप्तिश्चन्द्रादित्यविवर्धिनी । भूतिर्भूतिमतां सङ्ख्ये वीक्ष्यसे सिद्धचारणैः
तू तृप्ती, पोषण, धैर्य, तेज आणि चंद्रसूर्य वाढवणारी आहेस; युद्धात श्रीमंतांमध्ये तूच संपत्ती आहेस, आणि सिद्ध व चारण तुला पाहतात.
ततः पार्थस्य विज्ञाय भक्तिं मानववत्सला। अन्तरिक्षगतोवाच गोविन्दस्याग्रतः स्थिता
माणसांवर प्रेम करणारी, पार्थाची भक्ती ओळखून, ती गोविंदासमोर आकाशातून बोलली.
स्वल्पेनैव तु कालेन शत्रूञ्जेष्यसि पाण्डव । नरस्त्वमसि दुर्धर्ष नारायणसहायवान्
पांडवा, अगदी थोड्या वेळात तू शत्रूंना जिंकशील; नारायणाची साथ असलेला, तुला कुणीही सहज जिंकू शकत नाही.
अजेयस्त्वं रणेऽरीणामपि वज्रभृतः स्वयम् । इत्येवमुक्त्वा वरदा क्षणेनान्तरधीयत
तू युद्धात वज्रधारी इंद्रालाही जिंकू शकतोस; असे म्हणून वर देणारी ती क्षणात अदृश्य झाली.