यः स वात इवोद्भूतः समरे दुःसहः परैः। स नः पुरो योत्सयते वै भीमः प्रहरतां वरः
ही मांडणी वाऱ्यासारखी उठते आणि शत्रूंना युद्धात सहन होत नाही. तिच्या पुढे भीम, सर्वात पराक्रमी योद्धा, लढणार आहे.
तेजांसि रिपुसैन्यानां मृद्गन्पुरुषसत्तमः। अग्नेऽग्रणीर्योत्स्यति नो युद्धोपायविचक्षणः
शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करणारा, युद्धकलेत पारंगत आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी भीम आपल्यासाठी पुढे लढणार आहे.
यं दृष्ट्वा कुरवः सर्वे दुर्योधनपुरोगमाः। निवर्तिष्यन्ति संत्रस्ताः सिंहं क्षुद्रमृगा यथा
त्याला पाहून, दुर्योधनासह सर्व कुरू घाबरून मागे फिरतील, जसे लहान प्राणी सिंहाला पाहून पळून जातात.
तं सर्वे संश्रयिष्यामः प्राकारमकुतोभयाः । भीमं प्रहरतां श्रेष्ठं देवाराजमिवामराः
आपण सर्वजण त्याच्यावर, म्हणजे भीमावर, आपला आधार ठेवू, जसा देवतांनी आपल्या राजावर ठेवला. तो आपल्यासाठी अभेद्य किल्ला आहे.
न हि सोऽस्ति पुमाँल्लोके यः संक्रुद्धं वृकोदरम्। द्रष्टुमत्युग्रकर्माणं विषहेत नरर्षभम्
या जगात असा कोणीही पुरुष नाही, जो रागावलेल्या, प्रचंड कृत्य करणाऱ्या आणि नरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वृकोदराला पाहून त्याला तोंड देऊ शकेल.
भीमसेनो गदां बिभ्रद्वज्रसारमयीं दृढाम् । चरन्वेगेन महता समुद्रमपि शोषयेत्
भीमसेन आपल्या मजबूत वज्रासारख्या गदेला हातात घेऊन, प्रचंड वेगाने समुद्रही वाळवू शकतो.
भीमसेनं तदा राजन्दर्शयस्व महाबलम् । केकया धृष्टकेतुश्च चेकितानश्च वीर्यवान्
राजा, तिथे भीमसेनाचे महान बळ दाखव. तसेच, केकय, धृष्टकेतू आणि पराक्रमी चेकितान यांनाही दाखव.
एते गच्छन्तु सामात्याः प्रकर्षन्तो जनाधिप । धृतराष्ट्रस्य दायादानिति बीभत्सुरब्रवीत्
हे राजे आणि त्यांचे मंत्री मिळून, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना युद्धात खेचून आणावेत, असे भीमसेन म्हणाला.
ब्रुवाणं तु तथा पार्थं सर्वसैन्यानि भारत । अपूजयंस्तदा वाग्भिरनुकूलाभिराहवे
पार्थ असे बोलत असताना, हे भारत, सर्व सैन्यांनी युद्धाच्या प्रसंगी योग्य अशा शब्दांनी त्याचे कौतुक केले.
एवमुक्त्वा महाबाहुस्तथा चक्रे धनञ्जयः। व्यूह्य तानि बलान्याशु प्रययौ फल्गुनस्तथा
असे सांगून, महाबाहू धनंजयाने सैन्याची तशी मांडणी केली आणि फाल्गुनानेही लवकरच प्रस्थान केले.
संप्रयातान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डंवानां महाचमूः। गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्पन्दमाना व्यदृश्यत
कुरू सैन्य पुढे येताना पाहून, पांडवांची मोठी सेना पूर्ण, स्थिर आणि तरीही लाटांसारखी हालचाल करणाऱ्या गंगेप्रमाणे दिसत होती.
भीमसेनोऽग्रणीस्तेषां धृष्टद्युम्नश्च वीर्यवान् । नकुलः सहदेवश्च धृष्टकेतुश्च पार्थिवः
भीमसेन त्यांच्या पुढे होता, त्याच्यासोबत पराक्रमी धृष्टद्युम्न, नकुल, सहदेव आणि राजा धृष्टकेतू होते.
विराटश्च ततः पश्चाद्राजाथाक्षौहिणीवृतः । भ्रातृभिः सह पुत्रैश्च सोऽभ्यरक्षत पृष्ठतः
मग राजा विराट आपल्या अक्षौहिणीसह, भावंडे आणि पुत्रांसह, मागील बाजूचे रक्षण करत होता.
चक्ररक्षौ तु भीमस्य माद्रीपुत्रौ महाद्युती। द्रौपदेयाः ससौभद्राः पृष्ठगोपास्तरस्विनः
माद्रीचे तेजस्वी पुत्र भीमच्या दोन्ही बाजूंना रक्षण करत होते; द्रौपदीचे पुत्र आणि सुभद्रापुत्र, वेगवान, मागील बाजूचे रक्षण करत होते.
धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यस्तेषां गोप्ता महारथः । सहितः पृतनाशूरैः रथमुख्यैः प्रभद्रकैः
धृष्टद्युम्न हा द्रुपदपुत्र, मोठा रथी, त्या सैन्याचा रक्षक होता. त्याच्यासोबत शूर सैनिक, उत्तम रथी आणि प्रसिद्ध प्रभद्रक होते.
शिखण्डी तु ततः पश्चादर्जुनेनाभिरक्षितः। यत्तो भीष्मविनाशाय प्रययौ भरतर्षभ
मग शिखंडी, अर्जुनाच्या संरक्षणाखाली, भीष्माचा नाश करण्याच्या निर्धाराने पुढे निघाला.
पृष्ठतोऽप्यर्जुनस्यासीद्युयुधानो महाबलः । चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमोजसौ
अर्जुनाच्या मागे प्रचंड बळाचा युयुधान उभा होता. आणि पांडवांच्या रथाच्या चाकांची रक्षा करण्यासाठी युधामन्यु आणि उत्तमौज हे दोन पांचाल उभे होते.
राजा तु मध्यमानीके कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । बृहद्भीः कुञ्जरैर्मत्तैश्चलद्भिरचलैरिव
मध्यभागी कुंतीपुत्र युधिष्ठिर राजा होता. त्याच्या आजूबाजूला मोठमोठे, मदाने भरलेले हत्ती डोंगरांसारखे गडगडत चालले होते.
अक्षौहिण्याथ पाञ्चाल्यो यज्ञसेनो महामनाः । विराटमन्वयात्पश्चात्पाण्डवार्थं पराक्रमी
पुढे, मोठ्या मनाचा पांचाळ, यज्ञसेन, आपली अक्षौहिणी घेऊन, पांडवांच्या कार्यासाठी पराक्रमी विराटाच्या मागे गेला.
तेषामादित्यचन्द्राभाः कनकोत्तमभूषणाः । नानाचिह्नधरा राजन्रथेष्वासन्महाध्वजाः
राजा, त्यांच्या रथांवर सूर्य-चंद्रासारखी तेजस्वी, उत्तम सोन्याने मढवलेली आणि वेगवेगळ्या चिन्हांनी सजलेली मोठी ध्वजावले होती.
समुत्सार्य ततः पश्चाद्धृष्टद्युम्नो महारथः । भ्रातृभिः सहपुत्रैश्च सोऽभ्यरक्षद्युधिष्ठिरम्
मग मोठा रथी धृष्टद्युम्न, मार्ग मोकळा करून, आपल्या भावंडांसह आणि मुलांसह युद्धात युधिष्ठिराचे रक्षण करू लागला.
त्वदीयानां परेषां च रथेषु विपुलान्ध्वजान्। अभिभूयार्जुनस्यैको रथे तस्थौ महाकपिः
तुझ्या आणि शत्रूच्या सैन्यातील मोठ्या ध्वजांनी सजलेल्या रथांमध्ये, अर्जुनाच्या रथावर फक्त बलवान वानरचिन्हच उभे होते.
पदातास्त्वग्रतोऽगच्छन्नसिशक्त्यृष्टिपाणयः। अनेकशतसाहस्रा भीमसेनस्य रक्षिणः
शेकडो हजारो पायदळ सैनिक, हातात तलवारी, भाले आणि शूल घेऊन, भीमसेनाचे रक्षण करण्यासाठी पुढे चालले होते.
वारणा दशसाहस्राः प्रभिन्नकरटामुखाः । शूरा हेममयैर्जालैर्दीप्यमाना इवाचलाः
दहा हजार हत्ती, तोंड फाटलेली आणि मोठी, सोन्याच्या जाळ्यांनी झळाळणारी, डोंगरांसारखी तेजस्वी आणि शूर उभी होती.
क्षरन्त इव जीमूता महार्हाः पद्मगन्धिनः। राजानमन्वयुः यश्चाज्जीमूता इव वार्षिकाः
कमळाच्या सुवासाने दरवळणारे, मोठ्या किमतीचे हत्ती, जणू पावसाळ्यातील मेघांसारखे, राजाच्या मागे चालले होते.
भीमसेनो गदां भीमां प्रकर्षन्परिघोपमाम्। प्रचकर्ष महासैन्यं दुराधर्षो महामनाः
भीमसेन, दुर्धर आणि मोठ्या मनाचा, लोखंडाच्या गजासारखी भीषण गदा हातात घेऊन, मोठ्या सैन्याला पुढे नेत होता.
तमर्कमिव दुष्प्रेक्ष्यं तपन्तमिव वाहिनीम् । न शेकुः सर्वयोधास्ते प्रतिवीक्षितुमन्तिके
तो जसा सूर्य, पाहायला कठीण, सैन्याला जाळणारा होता, तसे जवळून त्याच्याकडे कोणताही योद्धा पाहू शकत नव्हता.
वज्रो नामैष स व्यूहो निर्भयः सर्वतोमुखः। चापविद्युद्ध्वजो घोरो गुप्तो गाण्डीवधन्वना
ही व्यूहरचना 'वज्र' नावाची आहे, सर्व बाजूंनी निडर, वीजेसारख्या ध्वजासह, भयंकर आणि गांडीवधारी अर्जुनाच्या रक्षणाखाली आहे.
यं प्रतिव्यूहय् तिष्ठन्ति पाण्डवास्तव वाहिनीम् । अजेयो मानुषे लोके पाण्डवैरभिरक्षितः
या व्यूहासमोर तुझे सैन्य किंवा पांडव जेव्हा उभे राहतात, तेव्हा पांडवांच्या रक्षणामुळे ती मानवी लोकांत अजिंक्य असते.
संध्यां तिष्ठत्सु सैन्येषु सूर्यस्योदयनं प्रति। प्रववौ पृष्ठतो वायुर्निरभ्रे स्तनयित्नुमान्
सैन्ये संध्याकाळी सूर्याच्या उगवण्याच्या दिशेला तोंड करून उभी असताना, आकाश निरभ्र असूनही मागून गडगडणारा वारा वाहू लागला.