केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह । अनेकशतसाहस्रमनीकमनुकर्षतः
द्रोणांचा ध्वज आणि त्यांचे धनुष्य, या दोन्हींसह, शेकडो हजारांची मोठी सेना पुढे ओढून नेत होती.
महान्दुर्योधनस्यासीन्नागो मणिमयो ध्वजः । तस्य पौरवकालिङ्गकाम्भोजाः समुदक्षिणाः
दुर्योधनाचा मोठा, रत्नजडित ध्वज होता; त्या ध्वजाच्या दक्षिणेला पौर, कळिंग आणि कंबोज हे वीर उभे होते.
क्षेमधन्वा च शल्यश्च तस्थुः प्रमुखतो रथाः। स्यन्दनेन महार्हेण केतुना वृषभेण च। प्रकर्षन्नेव सेनाग्नं मागधस्य कृपो ययौ
क्षेमधन्वा आणि शल्य हे दोघेही आपल्या उत्तम रथांसह आणि वृषभध्वज घेऊन पुढे उभे राहिले; मग कृपाचार्य जणू काही माघधांची सेना जाळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे पुढे गेले.
तदङ्गपतिनां गुप्तं कृपेण च मनस्विना । शारदाम्बुधरप्रख्यं प्राच्यानां सुमहद्बलम्
अंगदेशाच्या राजांनी आणि बुद्धिमान कृपाचार्यांनी ज्या प्राच्य सेनेचे रक्षण केले, ती सेना शरद ऋतूतील मेघांसारखी तेजस्वी दिसत होती.
अनीकप्रमुखे तिष्ठन्वराहेण महायशाः। शुशुभे केतुमुख्येन राजतेन जयद्रथः
महाप्रसिद्ध जयद्रथ आपल्या वराहध्वज आणि चांदीच्या ध्वजासह, सैन्याच्या अग्रभागी उभा राहून तेजाने झळकत होता.
शतं रतसहस्राणां तस्यासन्वशवर्तिनः। अष्टौ नागसहस्राणि सादिनामयुतानि षट्
त्याच्या मागे एक लाख रथ, आठ हजार हत्ती आणि साठ हजार घोडेस्वार चालले होते.
तत्सिन्धुपतिना राज्ञा पालितं ध्वजिनीमुखम्। अनन्तरथनागाश्वमशोभत महद्बलम्
सिंधूच्या राजाने ज्या मोठ्या सैन्याचे नेतृत्व केले, ती सेना रथ, हत्ती आणि घोड्यांनी सज्ज होऊन, सैन्याच्या पुढील भागात शोभून दिसत होती.
षष्ट्या रथसहस्रैस्तु नागानामयुतेन च। पतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह
साठ हजार रथ आणि दहा हजार हत्ती घेऊन सर्व कळिंगांचा स्वामी केतुमतासह पुढे गेला.
तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाः । यन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिः सुशोभिताः
त्याचे मोठे हत्ती पर्वतासारखे भासत होते; ते शस्त्र, बाणांचे भाते आणि सुंदर पताकांनी सजलेले होते.
शुशुभे केतुमुख्येन पावकेन कलिङ्गकः। श्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च
कळिंगांचा सेनापती तेजस्वी ध्वज, पांढरा छत्र, सोन्याची माळ आणि चामर्याच्या पंख्याने शोभून दिसत होता.
केतुमानपि मातङ्गं विचित्रपरमाङ्कुशम्। आस्थितः समरे राजन्मेघस्थ इव भानुमान्
केतुमतसुद्धा सुंदर सजवलेल्या अंकुशासह मोठ्या हत्तीवर बसून, युद्धात जणू मेघांमधील सूर्याप्रमाणे दिसत होता.
तेजसा दीप्यमानस्तु वारणोत्तममास्थितः । भगदत्तो ययौ राजा यथा वज्रधरस्तथा
तेजाने झळकणारा राजा भगदत्त आपल्या श्रेष्ठ हत्तीवर बसून, वज्रधारीसारखा पुढे गेला.
गजस्कन्धगतावास्तां भगदत्तेन संमितौ । विन्दानुविन्दावावन्त्यौ केतुमन्तमनुव्रतौ
अवंतीचे विंद्य आणि अनु विंद्य, केतुमताप्रती निष्ठावान, भगदत्तासोबत हत्तीवर बसले होते.
स रथानीकवान्व्यूहो हस्त्यङ्गो नृपशीर्षवान् । वाजिपक्षः पतत्युग्रः प्रहसन्सर्वतोमुखः
रथांचा अग्रभाग, हत्तींचे शरीर, राजांचा शिरोभाग आणि घोडेस्वारांचे पंख असलेली ती व्यूहरचना, सर्व बाजूंनी गर्जना करत भयंकर वेगाने पुढे सरकत होती.
द्रोणेन विहितो राजन्राज्ञा शान्तनवेन च। तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेम च
ही व्यूहरचना द्रोण, भीष्म, आचार्यपुत्र, बाह्लिक आणि कृप यांच्या मार्गदर्शनाखाली उभी करण्यात आली होती.
ततो मुहूर्तात्तुमुलः शब्दो हृदयकम्पनः। अश्रूयत महाराज योधानां प्रयुयुत्सताम्
त्यावेळी, थोड्याच वेळात, युद्धासाठी सज्ज असलेल्या सैनिकांकडून हृदय कंपवणारा प्रचंड गोंगाट ऐकू आला.
शङ्खदुन्दुभिघोषैश्च वारणानां च बृंहितैः । नोमिघोषै रथानां च दीर्यतीव वसुन्धरा
शंख, डमरू यांचे आवाज, हत्तींची चिंबळ, रथांचा गडगडाट — या सर्वांनी जणू पृथ्वी फाटलीच असे वाटत होते.
हयानां हेषमाणानां योधानां चैव गर्जताम्। क्षणेनैव नभो भूमिः शब्देनापूरितं तदा
घोड्यांचे हिणहिणणे आणि सैनिकांची गर्जना यामुळे त्या क्षणी आकाश आणि पृथ्वी दोन्ही आवाजाने भरून गेली.
पुत्राणां तव दुर्धर्ष पाण्डवानां तथैव च । समकम्पन्त सैन्यानि परस्परसमागमे
अजय्य वीर, तुझ्या मुलांच्या आणि पांडवांच्या सैन्यांनी एकमेकांसमोर येताच थरथर कापू लागली.
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः । भ्राजमाना व्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
तेथे सोन्याने सजवलेले हत्ती आणि रथ चमकत होते, जणू काही विजेसह ढगच आकाशात दिसत होते.
ध्वजा बहुविधाकारास्तावकानां नराधिप । काञ्चनाङ्गदिनो रेजुर्ज्वलिता इव पावकाः
राजा, तुझ्या वीरांच्या विविध आकारांच्या पताका, सोन्याच्या कड्यांनी मढवलेल्या, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होत्या.
स्वेषां चैव परेषां च समदृश्यन्त भारत। महेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव
भारतातील राजा, आपल्या आणि शत्रूंच्या सैन्यात सुंदर पताका दिसत होत्या, जणू काही त्या इंद्राच्या राजमहलात शोभून दिसाव्यात.
काञ्चनैः कवचैर्वीरा ज्वलनार्कसमप्रभैः। सन्नद्धाः समदृश्यन्त ज्वलनार्कसमप्रभाः
सोन्याच्या कवचातले वीर, अग्नी आणि सूर्यासारखे तेजस्वी, तसंच तळपत दिसत होते.
कुरुयोधवरा राजन्विचित्रायुधकार्मुकाः । उद्यतैरायुथैश्चित्रैस्तलबद्धाः पताकिनः
राजा, कुरूंच्या श्रेष्ठ योद्ध्यांनी विविध शस्त्रं आणि धनुष्ये घेतली होती, त्यांचे हात उंचावलेले, झेंड्यांनी आणि ढालींनी सजलेले होते.
ऋषभाक्षा महेष्वासाश्चमूमुखगता बभुः । पृष्ठगोपास्तु भीष्मस्य पुत्रास्तव नराधिप । दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुःसहस्तथा
बैलासारखी मोठी डोळ्यांची आणि बलाढ्य धनुष्ये असलेली ती वीर सैन्याच्या पुढे उभे होते; भीष्मांच्या मागे तुझे पुत्र, दुःशासन, दुर्विषह, दुर्मुख आणि दुःसह उभे होते.
विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथः । सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवाः शलः
विविंशती, चित्रसेन, महान रथी विकर्ण, सत्यव्रत, पुरुमित्र, जय, भूरिश्रवा आणि शल हे होते.
रथा विंशतिसाहस्रास्तथैषामनुयायिनः। अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः
त्यांच्यामागे वीस हजार रथ होते, निर्भय शूरसेन, शिबी आणि वसात हेही त्यांच्यासोबत होते.
शाल्वा मत्स्यास्तथाम्बष्ठास्त्रैगर्ताः केकयास्तथा। सौवीराः कैतवाः प्राच्याः प्रतीच्येदीच्यवासिनः
शाल्व, मत्स्य, अंबष्ठ, त्रैगर्त, केकय, सौवीर, कैतव, आणि पूर्व, पश्चिम, उत्तर दिशेचे रहिवासी हेही होते.
द्वादशैते जनपदाः सर्वे शूरास्तनुत्यजः । महता रथवंशेन ते ररक्षुः पितामहम्
हे बारा जनपदांचे सर्व शूर आणि निश्चयी लोक, मोठ्या रथांच्या वंशासह, पितामहाचे रक्षण करत होते.
अनीकं दशसाहस्रं कुञ्जराणां तरस्विनाम् । मागधो यत्र नृपतिस्तद्रथानीकमन्वयात्
दहा हजार वेगवान हत्तींचे सैन्य, जिथे मागधांचा राजा होता, ते त्या रथांच्या तुकडीच्या मागे गेले.