श्वेतैश्छत्रैः पताकाभिर्ध्वजवारणवाजिभिः । तान्यनीकानि शोभन्ते गजैरथ पदातिभिः
पांढऱ्या छत्र्या, पताका, ध्वज, हत्ती, घोडे, हे सर्व सैन्य, हत्ती, रथ आणि पायदळांसह, फारच शोभून दिसत होते.
भेरीपणवशब्दैश्च दुन्दुभीनां च निःस्वनैः । रथनेमिनिनादैश्च बभूवाकुलिता मही
बेर्या, पणवे, डफ आणि रथांच्या चाकांचा आवाज यामुळे संपूर्ण पृथ्वी गोंगाटाने भरून गेली.
काञ्चनाङ्गदकेयूरैः कार्मुकैश्च महारथाः । भ्राजमाना व्यराजन्त साग्नयः पर्वता इव
कांस्याच्या कडे-कुंडल्या आणि धनुष्यांनी सजलेले हे महाबलवान रथी, जणू ज्वलंत पर्वतांसारखे तेजस्वी दिसत होते.
तालेन महता भीष्मः पञ्चतारेण केतुना । विमलादित्यसंकाशस्तस्थौ कुरुचमूपरि
भीष्म मोठ्या आणि पाच रंगांच्या केतूने, स्वच्छ सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, कुरूंच्या सैन्यावर उभा होता.
ये त्वदीया महेष्वासा राजानो भरतर्षभ । अवर्तन्त यथादेशं राजञ्शान्तनवस्य ते
भरतवंशातील श्रेष्ठ राजा, तुझे बलवान धनुर्धारी राजे, शांतनूंच्या आज्ञेप्रमाणे वागले.
स तु गोवासनः शैब्यः सहितः सर्वराजभिः । ययौ मातङ्गराजेन राजार्हेण पताकिना । पद्मवर्णस्त्वनीकानां सर्वेषामग्रतः स्थितः
गायच्या कातडीचे वस्त्र परिधान केलेला शैब्य, सर्व राजांसह, राजेश्वर हत्तीवर पताका घेऊन, कमळासारखा रंग असलेला, सर्व सैन्यांच्या पुढे उभा राहिला.
अश्वत्थामा ययौ यत्तः सिंहलाङ्गूलकेतुना । श्रुतायुधश्चित्रसेनः पुरुमित्रो विविंशतिः
अश्वत्थामा, सिंहाच्या शेपटीसारखा केतू घेऊन, एकाग्रतेने पुढे गेला; त्याच्यासोबत श्रुतायुध, चित्रसेन, पुरुमित्र आणि विविंशती होते.
शल्यो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च महारथः । एते सप्त महेष्वासा द्रोणपुत्रपुरोगमाः
शल्य, भूरिश्रवा आणि महाबलवान विकर्ण—हे सात बलाढ्य धनुर्धारी, द्रोणपुत्र अश्वत्थाम्याच्या नेतृत्वाखाली होते.
स्यन्दनैर्वरवर्माणो भीष्मस्यासन्पुरोगमाः। तेषामपि महोत्सेधाः शोभयन्तो रथोत्तमान्
ते सर्व सुंदर कवच घालून, भीष्मांच्या रथांच्या पुढे होते; त्यांच्या उंच शरीरांनी ते रथ शोभून दिसत होते.
भ्राजमाना व्यरोचन्त जाम्बूनदमया ध्वजाः। जाम्बूनदमयी वेदी कमण्डलुविभूषिता
त्यांचे सोन्याचे ध्वज तेजाने झळकत होते; सोन्याची वेदी आणि कमंडलूने सजलेली होती.
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह । अनेकशतसाहस्रमनीकमनुकर्षतः
द्रोणांचा ध्वज आणि त्यांचे धनुष्य, या दोन्हींसह, शेकडो हजारांची मोठी सेना पुढे ओढून नेत होती.
महान्दुर्योधनस्यासीन्नागो मणिमयो ध्वजः । तस्य पौरवकालिङ्गकाम्भोजाः समुदक्षिणाः
दुर्योधनाचा मोठा, रत्नजडित ध्वज होता; त्या ध्वजाच्या दक्षिणेला पौर, कळिंग आणि कंबोज हे वीर उभे होते.
क्षेमधन्वा च शल्यश्च तस्थुः प्रमुखतो रथाः। स्यन्दनेन महार्हेण केतुना वृषभेण च। प्रकर्षन्नेव सेनाग्नं मागधस्य कृपो ययौ
क्षेमधन्वा आणि शल्य हे दोघेही आपल्या उत्तम रथांसह आणि वृषभध्वज घेऊन पुढे उभे राहिले; मग कृपाचार्य जणू काही माघधांची सेना जाळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे पुढे गेले.
तदङ्गपतिनां गुप्तं कृपेण च मनस्विना । शारदाम्बुधरप्रख्यं प्राच्यानां सुमहद्बलम्
अंगदेशाच्या राजांनी आणि बुद्धिमान कृपाचार्यांनी ज्या प्राच्य सेनेचे रक्षण केले, ती सेना शरद ऋतूतील मेघांसारखी तेजस्वी दिसत होती.
अनीकप्रमुखे तिष्ठन्वराहेण महायशाः। शुशुभे केतुमुख्येन राजतेन जयद्रथः
महाप्रसिद्ध जयद्रथ आपल्या वराहध्वज आणि चांदीच्या ध्वजासह, सैन्याच्या अग्रभागी उभा राहून तेजाने झळकत होता.
शतं रतसहस्राणां तस्यासन्वशवर्तिनः। अष्टौ नागसहस्राणि सादिनामयुतानि षट्
त्याच्या मागे एक लाख रथ, आठ हजार हत्ती आणि साठ हजार घोडेस्वार चालले होते.
तत्सिन्धुपतिना राज्ञा पालितं ध्वजिनीमुखम्। अनन्तरथनागाश्वमशोभत महद्बलम्
सिंधूच्या राजाने ज्या मोठ्या सैन्याचे नेतृत्व केले, ती सेना रथ, हत्ती आणि घोड्यांनी सज्ज होऊन, सैन्याच्या पुढील भागात शोभून दिसत होती.
षष्ट्या रथसहस्रैस्तु नागानामयुतेन च। पतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह
साठ हजार रथ आणि दहा हजार हत्ती घेऊन सर्व कळिंगांचा स्वामी केतुमतासह पुढे गेला.
तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाः । यन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिः सुशोभिताः
त्याचे मोठे हत्ती पर्वतासारखे भासत होते; ते शस्त्र, बाणांचे भाते आणि सुंदर पताकांनी सजलेले होते.
शुशुभे केतुमुख्येन पावकेन कलिङ्गकः। श्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च
कळिंगांचा सेनापती तेजस्वी ध्वज, पांढरा छत्र, सोन्याची माळ आणि चामर्याच्या पंख्याने शोभून दिसत होता.
केतुमानपि मातङ्गं विचित्रपरमाङ्कुशम्। आस्थितः समरे राजन्मेघस्थ इव भानुमान्
केतुमतसुद्धा सुंदर सजवलेल्या अंकुशासह मोठ्या हत्तीवर बसून, युद्धात जणू मेघांमधील सूर्याप्रमाणे दिसत होता.
तेजसा दीप्यमानस्तु वारणोत्तममास्थितः । भगदत्तो ययौ राजा यथा वज्रधरस्तथा
तेजाने झळकणारा राजा भगदत्त आपल्या श्रेष्ठ हत्तीवर बसून, वज्रधारीसारखा पुढे गेला.
गजस्कन्धगतावास्तां भगदत्तेन संमितौ । विन्दानुविन्दावावन्त्यौ केतुमन्तमनुव्रतौ
अवंतीचे विंद्य आणि अनु विंद्य, केतुमताप्रती निष्ठावान, भगदत्तासोबत हत्तीवर बसले होते.
स रथानीकवान्व्यूहो हस्त्यङ्गो नृपशीर्षवान् । वाजिपक्षः पतत्युग्रः प्रहसन्सर्वतोमुखः
रथांचा अग्रभाग, हत्तींचे शरीर, राजांचा शिरोभाग आणि घोडेस्वारांचे पंख असलेली ती व्यूहरचना, सर्व बाजूंनी गर्जना करत भयंकर वेगाने पुढे सरकत होती.
द्रोणेन विहितो राजन्राज्ञा शान्तनवेन च। तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेम च
ही व्यूहरचना द्रोण, भीष्म, आचार्यपुत्र, बाह्लिक आणि कृप यांच्या मार्गदर्शनाखाली उभी करण्यात आली होती.
ततो मुहूर्तात्तुमुलः शब्दो हृदयकम्पनः। अश्रूयत महाराज योधानां प्रयुयुत्सताम्
त्यावेळी, थोड्याच वेळात, युद्धासाठी सज्ज असलेल्या सैनिकांकडून हृदय कंपवणारा प्रचंड गोंगाट ऐकू आला.
शङ्खदुन्दुभिघोषैश्च वारणानां च बृंहितैः । नोमिघोषै रथानां च दीर्यतीव वसुन्धरा
शंख, डमरू यांचे आवाज, हत्तींची चिंबळ, रथांचा गडगडाट — या सर्वांनी जणू पृथ्वी फाटलीच असे वाटत होते.
हयानां हेषमाणानां योधानां चैव गर्जताम्। क्षणेनैव नभो भूमिः शब्देनापूरितं तदा
घोड्यांचे हिणहिणणे आणि सैनिकांची गर्जना यामुळे त्या क्षणी आकाश आणि पृथ्वी दोन्ही आवाजाने भरून गेली.
पुत्राणां तव दुर्धर्ष पाण्डवानां तथैव च । समकम्पन्त सैन्यानि परस्परसमागमे
अजय्य वीर, तुझ्या मुलांच्या आणि पांडवांच्या सैन्यांनी एकमेकांसमोर येताच थरथर कापू लागली.
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः । भ्राजमाना व्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
तेथे सोन्याने सजवलेले हत्ती आणि रथ चमकत होते, जणू काही विजेसह ढगच आकाशात दिसत होते.