अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः । भरद्वाजात्मजश्चैव प्रातरुत्थाय संयतौ
दररोज कुरुपितामह आणि भरद्वाजपुत्र सकाळी लवकर उठून युद्धासाठी निघत.
जयोऽस्तु पाण्डुपुत्राणामित्यूचतुरिन्दमौ । युयुधाते तवार्थाय यथा स समयः कृतः
ते दोघे 'पांडुपुत्रांना विजय मिळो' असे म्हणत, पण तुझ्या हितासाठी, जशी अट ठरली होती, तसेच युद्ध करत.
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव । समानीय महीपालानिदं वचनमब्रवीत्
तुझ्या वडिलांनी, धर्माचे सर्व प्रकार जाणणाऱ्या देवव्रतांनी, सर्व राजे एकत्र बोलावले आणि असे सांगितले:
इदं वः क्षत्रिया द्वारं स्वर्गायापावृतं महत्। गच्छध्वं तेन शक्रस्य ब्रह्मणः सहलोकताम्
हे क्षत्रियांनो, तुमच्यासाठी स्वर्गाचे हे मोठे दार खुले आहे; या मार्गाने जा आणि इंद्र व ब्रह्मदेव यांच्या लोकांत पोहोचा.
एष वः शाश्वतः पन्थाः पूर्वैः पूर्वतरैः कृतः । संभावयध्वमात्मानमव्यग्रमनसो युधि
हा तुमचा शाश्वत मार्ग आहे, पूर्वजांनी चालवलेला; युद्धात न घाबरता, मन शांत ठेवून स्वतःचा सन्मान करा.
नाभागोऽथ ययातिश्च मान्धाता नहुषो नृगः । संसिद्धाः परमं स्थानं गताः कर्मभिरीदृशैः
नाभाग, ययाति, मांधाता, नहुष आणि नृग—या सर्वांनी असेच कर्म करून श्रेष्ठ स्थान मिळवले.
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यद्व्याधिमरणं गृहे । यदयोनिधनं याति सोऽस्य धर्मः सनातनः
क्षत्रियाने आजारी पडून घरी मरणे हे अधर्म आहे; पण रणांगणात मरणे हाच त्याचा सनातन धर्म आहे.
एवमुक्ता महीपाला भीष्मेण भरतर्षभ। निर्ययुः स्वान्यनीकानि शोभयन्तो रथोत्तमैः
भीष्मांनी असे सांगितल्यावर, भरतवंशातील श्रेष्ठ राजा, सर्व राजे आपल्या सैन्यासह सुंदर रथांनी सजून बाहेर पडले.
स तु वैकर्तनः कर्णः सामात्यः सह बन्धुभिः । न्यासितः समरे शस्त्रं भीष्मेण भरतर्षभ
मग विकर्तनपुत्र कर्ण, आपल्या मंत्र्यांसह आणि नातेवाईकांसह, भीष्मांनी युद्धात उतरू दिला नाही.
अपेतकर्णाः पुत्रास्ते राजनश्चैव तावकाः । निर्ययुः सिंहनादेन नादयन्तो दिशो दश
राजा, कर्णाशिवाय तुझे पुत्र आणि तुझ्या बाजूचे राजे सिंहासारखे गर्जना करत, दहा दिशांना निनादत बाहेर पडले.
श्वेतैश्छत्रैः पताकाभिर्ध्वजवारणवाजिभिः । तान्यनीकानि शोभन्ते गजैरथ पदातिभिः
पांढऱ्या छत्र्या, पताका, ध्वज, हत्ती, घोडे, हे सर्व सैन्य, हत्ती, रथ आणि पायदळांसह, फारच शोभून दिसत होते.
भेरीपणवशब्दैश्च दुन्दुभीनां च निःस्वनैः । रथनेमिनिनादैश्च बभूवाकुलिता मही
बेर्या, पणवे, डफ आणि रथांच्या चाकांचा आवाज यामुळे संपूर्ण पृथ्वी गोंगाटाने भरून गेली.
काञ्चनाङ्गदकेयूरैः कार्मुकैश्च महारथाः । भ्राजमाना व्यराजन्त साग्नयः पर्वता इव
कांस्याच्या कडे-कुंडल्या आणि धनुष्यांनी सजलेले हे महाबलवान रथी, जणू ज्वलंत पर्वतांसारखे तेजस्वी दिसत होते.
तालेन महता भीष्मः पञ्चतारेण केतुना । विमलादित्यसंकाशस्तस्थौ कुरुचमूपरि
भीष्म मोठ्या आणि पाच रंगांच्या केतूने, स्वच्छ सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, कुरूंच्या सैन्यावर उभा होता.
ये त्वदीया महेष्वासा राजानो भरतर्षभ । अवर्तन्त यथादेशं राजञ्शान्तनवस्य ते
भरतवंशातील श्रेष्ठ राजा, तुझे बलवान धनुर्धारी राजे, शांतनूंच्या आज्ञेप्रमाणे वागले.
स तु गोवासनः शैब्यः सहितः सर्वराजभिः । ययौ मातङ्गराजेन राजार्हेण पताकिना । पद्मवर्णस्त्वनीकानां सर्वेषामग्रतः स्थितः
गायच्या कातडीचे वस्त्र परिधान केलेला शैब्य, सर्व राजांसह, राजेश्वर हत्तीवर पताका घेऊन, कमळासारखा रंग असलेला, सर्व सैन्यांच्या पुढे उभा राहिला.
अश्वत्थामा ययौ यत्तः सिंहलाङ्गूलकेतुना । श्रुतायुधश्चित्रसेनः पुरुमित्रो विविंशतिः
अश्वत्थामा, सिंहाच्या शेपटीसारखा केतू घेऊन, एकाग्रतेने पुढे गेला; त्याच्यासोबत श्रुतायुध, चित्रसेन, पुरुमित्र आणि विविंशती होते.
शल्यो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च महारथः । एते सप्त महेष्वासा द्रोणपुत्रपुरोगमाः
शल्य, भूरिश्रवा आणि महाबलवान विकर्ण—हे सात बलाढ्य धनुर्धारी, द्रोणपुत्र अश्वत्थाम्याच्या नेतृत्वाखाली होते.
स्यन्दनैर्वरवर्माणो भीष्मस्यासन्पुरोगमाः। तेषामपि महोत्सेधाः शोभयन्तो रथोत्तमान्
ते सर्व सुंदर कवच घालून, भीष्मांच्या रथांच्या पुढे होते; त्यांच्या उंच शरीरांनी ते रथ शोभून दिसत होते.
भ्राजमाना व्यरोचन्त जाम्बूनदमया ध्वजाः। जाम्बूनदमयी वेदी कमण्डलुविभूषिता
त्यांचे सोन्याचे ध्वज तेजाने झळकत होते; सोन्याची वेदी आणि कमंडलूने सजलेली होती.
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह । अनेकशतसाहस्रमनीकमनुकर्षतः
द्रोणांचा ध्वज आणि त्यांचे धनुष्य, या दोन्हींसह, शेकडो हजारांची मोठी सेना पुढे ओढून नेत होती.
महान्दुर्योधनस्यासीन्नागो मणिमयो ध्वजः । तस्य पौरवकालिङ्गकाम्भोजाः समुदक्षिणाः
दुर्योधनाचा मोठा, रत्नजडित ध्वज होता; त्या ध्वजाच्या दक्षिणेला पौर, कळिंग आणि कंबोज हे वीर उभे होते.
क्षेमधन्वा च शल्यश्च तस्थुः प्रमुखतो रथाः। स्यन्दनेन महार्हेण केतुना वृषभेण च। प्रकर्षन्नेव सेनाग्नं मागधस्य कृपो ययौ
क्षेमधन्वा आणि शल्य हे दोघेही आपल्या उत्तम रथांसह आणि वृषभध्वज घेऊन पुढे उभे राहिले; मग कृपाचार्य जणू काही माघधांची सेना जाळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे पुढे गेले.
तदङ्गपतिनां गुप्तं कृपेण च मनस्विना । शारदाम्बुधरप्रख्यं प्राच्यानां सुमहद्बलम्
अंगदेशाच्या राजांनी आणि बुद्धिमान कृपाचार्यांनी ज्या प्राच्य सेनेचे रक्षण केले, ती सेना शरद ऋतूतील मेघांसारखी तेजस्वी दिसत होती.
अनीकप्रमुखे तिष्ठन्वराहेण महायशाः। शुशुभे केतुमुख्येन राजतेन जयद्रथः
महाप्रसिद्ध जयद्रथ आपल्या वराहध्वज आणि चांदीच्या ध्वजासह, सैन्याच्या अग्रभागी उभा राहून तेजाने झळकत होता.
शतं रतसहस्राणां तस्यासन्वशवर्तिनः। अष्टौ नागसहस्राणि सादिनामयुतानि षट्
त्याच्या मागे एक लाख रथ, आठ हजार हत्ती आणि साठ हजार घोडेस्वार चालले होते.
तत्सिन्धुपतिना राज्ञा पालितं ध्वजिनीमुखम्। अनन्तरथनागाश्वमशोभत महद्बलम्
सिंधूच्या राजाने ज्या मोठ्या सैन्याचे नेतृत्व केले, ती सेना रथ, हत्ती आणि घोड्यांनी सज्ज होऊन, सैन्याच्या पुढील भागात शोभून दिसत होती.
षष्ट्या रथसहस्रैस्तु नागानामयुतेन च। पतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह
साठ हजार रथ आणि दहा हजार हत्ती घेऊन सर्व कळिंगांचा स्वामी केतुमतासह पुढे गेला.
तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाः । यन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिः सुशोभिताः
त्याचे मोठे हत्ती पर्वतासारखे भासत होते; ते शस्त्र, बाणांचे भाते आणि सुंदर पताकांनी सजलेले होते.
शुशुभे केतुमुख्येन पावकेन कलिङ्गकः। श्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च
कळिंगांचा सेनापती तेजस्वी ध्वज, पांढरा छत्र, सोन्याची माळ आणि चामर्याच्या पंख्याने शोभून दिसत होता.