श्वेतोष्णीषं श्वेतहयं श्वेतवर्माणमच्युतम् । अपश्याम महाराज भीष्मं चन्द्रमिवोदितम्
राजा, आम्ही भीष्मांना पांढरा फेटा, पांढरे घोडे आणि पांढरे कवच घातलेले पाहिले, ते जणू उगवलेल्या चंद्रासारखे तेजस्वी दिसत होते.
हेमतालध्वजं भीष्मं राजते स्यन्दते स्थितम् । श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशुं ददृशुः कुरुपाण्डवाः
भीष्म सोन्याच्या ताळाचा ध्वज असलेल्या रथावर उभा होता, चमकत होता; कौरव आणि पांडवांनी त्याला तिखट किरणांनी झळाळणाऱ्या पांढऱ्या मेघासारखा पाहिले.
दृष्ट्वा चमूमुखे भीष्मं समकम्पन्त पाण्डवाः । सृञ्जयाश्च महेष्वासा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः । जृम्भमाणं महासिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा यथा
सेनेच्या अग्रभागी भीष्मांना पाहून, पांडव आणि धृष्टद्युम्नाच्या पुढे असलेले सृंजयांचे धनुर्धारी थरथरले, जसे मोठ्या सिंहासमोर लहान प्राणी घाबरतात.
धृष्टद्युम्नमुखाः सर्वे समुद्विविजिरे मुहुः । एकादशैताः श्रीजुष्टा वाहिन्यस्तव पार्थिव
धृष्टद्युम्नाच्या नेतृत्वाखालील सर्वजण वारंवार घाबरले; हे अकरा तेजस्वी सैन्यदल, राजा, तुझेच आहे.
पाण्डवानां तथा सप्त महापुरुषपालिताः । उन्मत्तमकरावर्तौ महाग्राहसमाकुलौ
पांडवांचीही सात सैन्ये आहेत, ज्यांचे रक्षण मोठ्या पुरुषांनी केले आहे. त्या सैन्यांत वेडे मकर आणि बलाढ्य जलचर गजबजल्यासारखे समुद्र उसळत आहेत.
युगान्ते समवेतौ द्वौ दृश्येते सागराविव । नैव नस्तादृशो राजन्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः । अनीकानां समेतानां कौरवाणां तथाविधः
युगाच्या शेवटी जसे दोन समुद्र एकत्र येतात, तसे हे दोन सैन्ये दिसत आहेत; राजन, अशा प्रकारे एकत्र आलेली कौरवांची सेना आम्ही कधीच पाहिली नाही किंवा ऐकली नाही.
यथा स भगवान्व्यासः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्। तथैव सहिताः सर्वे समाजग्मुर्महीक्षितः
जसा भगवंत व्यास, कृष्णद्वैपायन, यांनी सांगितले होते, तसेच सर्व राजे एकत्र जमले.
मघाविषयगः सोमस्तद्दिनं प्रत्यपद्यत। दीप्यमानाश्च संपेतुर्दिवि सप्त महग्रहाः
त्या दिवशी चंद्र मघा नक्षत्रात गेला आणि सात मोठे ग्रह आकाशात तेजाने चमकत होते.
द्विधाभूत इवादित्य उदये प्रत्यदृश्यत। ज्वलन्त्या शिखया भूयो भानुमानुदितो रविः
सूर्योदयाच्या वेळी सूर्य जणू दोन भाग झाल्यासारखा दिसला, त्याच्या ज्वलंत किरणांनी पुन्हा तेजस्वी झाला.
ववाशिरे च दीप्तायां दिशि गोमायुवायसाः । लिप्समानाः शरीराणि मांसशोणितभोजनाः
त्या तेजस्वी दिशेत कोल्हे आणि कावळे ओरडत होते, मृतदेह मिळवण्यासाठी, मांस आणि रक्त खाण्यासाठी उत्सुक होते.
अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः । भरद्वाजात्मजश्चैव प्रातरुत्थाय संयतौ
दररोज कुरुपितामह आणि भरद्वाजपुत्र सकाळी लवकर उठून युद्धासाठी निघत.
जयोऽस्तु पाण्डुपुत्राणामित्यूचतुरिन्दमौ । युयुधाते तवार्थाय यथा स समयः कृतः
ते दोघे 'पांडुपुत्रांना विजय मिळो' असे म्हणत, पण तुझ्या हितासाठी, जशी अट ठरली होती, तसेच युद्ध करत.
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव । समानीय महीपालानिदं वचनमब्रवीत्
तुझ्या वडिलांनी, धर्माचे सर्व प्रकार जाणणाऱ्या देवव्रतांनी, सर्व राजे एकत्र बोलावले आणि असे सांगितले:
इदं वः क्षत्रिया द्वारं स्वर्गायापावृतं महत्। गच्छध्वं तेन शक्रस्य ब्रह्मणः सहलोकताम्
हे क्षत्रियांनो, तुमच्यासाठी स्वर्गाचे हे मोठे दार खुले आहे; या मार्गाने जा आणि इंद्र व ब्रह्मदेव यांच्या लोकांत पोहोचा.
एष वः शाश्वतः पन्थाः पूर्वैः पूर्वतरैः कृतः । संभावयध्वमात्मानमव्यग्रमनसो युधि
हा तुमचा शाश्वत मार्ग आहे, पूर्वजांनी चालवलेला; युद्धात न घाबरता, मन शांत ठेवून स्वतःचा सन्मान करा.
नाभागोऽथ ययातिश्च मान्धाता नहुषो नृगः । संसिद्धाः परमं स्थानं गताः कर्मभिरीदृशैः
नाभाग, ययाति, मांधाता, नहुष आणि नृग—या सर्वांनी असेच कर्म करून श्रेष्ठ स्थान मिळवले.
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यद्व्याधिमरणं गृहे । यदयोनिधनं याति सोऽस्य धर्मः सनातनः
क्षत्रियाने आजारी पडून घरी मरणे हे अधर्म आहे; पण रणांगणात मरणे हाच त्याचा सनातन धर्म आहे.
एवमुक्ता महीपाला भीष्मेण भरतर्षभ। निर्ययुः स्वान्यनीकानि शोभयन्तो रथोत्तमैः
भीष्मांनी असे सांगितल्यावर, भरतवंशातील श्रेष्ठ राजा, सर्व राजे आपल्या सैन्यासह सुंदर रथांनी सजून बाहेर पडले.
स तु वैकर्तनः कर्णः सामात्यः सह बन्धुभिः । न्यासितः समरे शस्त्रं भीष्मेण भरतर्षभ
मग विकर्तनपुत्र कर्ण, आपल्या मंत्र्यांसह आणि नातेवाईकांसह, भीष्मांनी युद्धात उतरू दिला नाही.
अपेतकर्णाः पुत्रास्ते राजनश्चैव तावकाः । निर्ययुः सिंहनादेन नादयन्तो दिशो दश
राजा, कर्णाशिवाय तुझे पुत्र आणि तुझ्या बाजूचे राजे सिंहासारखे गर्जना करत, दहा दिशांना निनादत बाहेर पडले.
श्वेतैश्छत्रैः पताकाभिर्ध्वजवारणवाजिभिः । तान्यनीकानि शोभन्ते गजैरथ पदातिभिः
पांढऱ्या छत्र्या, पताका, ध्वज, हत्ती, घोडे, हे सर्व सैन्य, हत्ती, रथ आणि पायदळांसह, फारच शोभून दिसत होते.
भेरीपणवशब्दैश्च दुन्दुभीनां च निःस्वनैः । रथनेमिनिनादैश्च बभूवाकुलिता मही
बेर्या, पणवे, डफ आणि रथांच्या चाकांचा आवाज यामुळे संपूर्ण पृथ्वी गोंगाटाने भरून गेली.
काञ्चनाङ्गदकेयूरैः कार्मुकैश्च महारथाः । भ्राजमाना व्यराजन्त साग्नयः पर्वता इव
कांस्याच्या कडे-कुंडल्या आणि धनुष्यांनी सजलेले हे महाबलवान रथी, जणू ज्वलंत पर्वतांसारखे तेजस्वी दिसत होते.
तालेन महता भीष्मः पञ्चतारेण केतुना । विमलादित्यसंकाशस्तस्थौ कुरुचमूपरि
भीष्म मोठ्या आणि पाच रंगांच्या केतूने, स्वच्छ सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, कुरूंच्या सैन्यावर उभा होता.
ये त्वदीया महेष्वासा राजानो भरतर्षभ । अवर्तन्त यथादेशं राजञ्शान्तनवस्य ते
भरतवंशातील श्रेष्ठ राजा, तुझे बलवान धनुर्धारी राजे, शांतनूंच्या आज्ञेप्रमाणे वागले.
स तु गोवासनः शैब्यः सहितः सर्वराजभिः । ययौ मातङ्गराजेन राजार्हेण पताकिना । पद्मवर्णस्त्वनीकानां सर्वेषामग्रतः स्थितः
गायच्या कातडीचे वस्त्र परिधान केलेला शैब्य, सर्व राजांसह, राजेश्वर हत्तीवर पताका घेऊन, कमळासारखा रंग असलेला, सर्व सैन्यांच्या पुढे उभा राहिला.
अश्वत्थामा ययौ यत्तः सिंहलाङ्गूलकेतुना । श्रुतायुधश्चित्रसेनः पुरुमित्रो विविंशतिः
अश्वत्थामा, सिंहाच्या शेपटीसारखा केतू घेऊन, एकाग्रतेने पुढे गेला; त्याच्यासोबत श्रुतायुध, चित्रसेन, पुरुमित्र आणि विविंशती होते.
शल्यो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च महारथः । एते सप्त महेष्वासा द्रोणपुत्रपुरोगमाः
शल्य, भूरिश्रवा आणि महाबलवान विकर्ण—हे सात बलाढ्य धनुर्धारी, द्रोणपुत्र अश्वत्थाम्याच्या नेतृत्वाखाली होते.
स्यन्दनैर्वरवर्माणो भीष्मस्यासन्पुरोगमाः। तेषामपि महोत्सेधाः शोभयन्तो रथोत्तमान्
ते सर्व सुंदर कवच घालून, भीष्मांच्या रथांच्या पुढे होते; त्यांच्या उंच शरीरांनी ते रथ शोभून दिसत होते.
भ्राजमाना व्यरोचन्त जाम्बूनदमया ध्वजाः। जाम्बूनदमयी वेदी कमण्डलुविभूषिता
त्यांचे सोन्याचे ध्वज तेजाने झळकत होते; सोन्याची वेदी आणि कमंडलूने सजलेली होती.