दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः। अनीकानि च सर्वाणि शीघ्रं त्वमनुचोदय
दु:शासना, भीष्माचे रक्षण करणाऱ्या रथांना लवकर जोडा आणि सर्व सैन्याला त्वरेने पुढे पाठव.
अयं स मामभिप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः । पाण्डवानां ससैन्यानां कुरूणां च समागमः
हेच ते दीर्घकाळ विचारात असलेले, पांडव आणि त्यांचे सैन्य व कुरू यांचा एकत्र येणं, जे मी अनेक वर्षे मनाशी धरले होते.
नातः कार्यतमं मन्ये रणे भीष्मस्य रक्षणात्। हन्युद्गुप्तो ह्यसौ पार्थान्सोमकांश्च ससृञ्जयान्
युद्धात भीष्माचे रक्षण करण्यापेक्षा महत्त्वाचे दुसरे काहीच नाही, कारण तो सुरक्षित राहिला तर तो नक्कीच पांडव, सोमक आणि श्रींजय यांचा नाश करेल.
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनाम् । श्रूयते स्त्री ह्यसौ पूर्वं तस्मादूर्त्यो रणे मम
शुद्ध अंत:करणाने त्याने सांगितले, 'मी शिखंडीला मारणार नाही; कारण पूर्वी तो स्त्री होता असे ऐकले आहे, म्हणून युद्धात तो माझ्या हातून मारला जाणार नाही.'
तस्माद्भीष्मो रक्षितव्यो विशेषेणेति मे मतिः। शिखण्डिनो वधे यत्ताः सर्वे तिष्ठन्तु मामकाः
म्हणूनच भीष्माचे विशेष रक्षण करावे, ही माझी ठाम समजूत आहे; माझे सर्व लोक शिखंडीच्या वधापासून सावध राहावे.
तथा प्राच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्योत्तरापथाः । सर्वथाऽस्त्रेषु कुशलास्ते रक्षन्तु पितामहम्
पूर्व, पश्चिम, दक्षिण आणि उत्तर दिशांचे, शस्त्रविद्येत निपुण असे सर्वजण, सर्व प्रकारे पितामहाचे रक्षण करावे.
अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाबलम् । मा सिंहं जम्बुकेनेव घातयामः शिखण्डिना
जर बलवान सिंहाचं कोणी रक्षण केलं नाही, तर लांडगाही त्याला ठार करू शकतो. आपण शिखंडीच्या मदतीने सिंहाला कोल्ह्याने मारावा असं करू नये.
वामं चक्रं युधामन्युरुत्तमौजाश्च दक्षिणम्। गोप्तारौ फाल्गुनं प्राप्तौ फाल्गुनोपि शिखण्डिनः
युधामन्यूने डाव्या बाजूचं चाक सांभाळलं आणि उत्तमौजाने उजव्या बाजूचं, दोघेही फाळ्गुनाचं रक्षण करण्यासाठी आले. आणि फाळ्गुनाने शिखंडीचं रक्षण केलं.
संरक्ष्यमाणः पार्थेन भीष्मेण च विवर्जितः । यथा न हन्याद्गाङ्गेयं दुःशासन तथा कुरु
अर्जुनाने त्याचं रक्षण करावं, आणि भीष्म बाजूला राहिला असताना, दु:शासन, गंगेपुत्र मारला जाऊ नये याची काळजी घे.
ततो रजन्यां व्युष्टायां शब्दः समभवन्महान्। क्रोशतां भूमिपलानां युज्यतां युज्यतामिति
रात्र संपली तेव्हा मोठा गोंधळ झाला—राजे ओरडू लागले, 'जोडा! जोडा!'
शङ्खदुन्दुभिघोषैश्च सिंहनादैश्च भारत। हयहेषितनादैश्च रथनेमिस्वनैस्तथा
शंख, डुगडुगींचा आवाज, सिंहासारखे गर्जन, घोड्यांच्या हिणहिण आणि रथांच्या चाकांचा गडगडाट—हे सर्व एकत्र झाले.
गाजानां बृहतां चैव योधानां चापि गर्जताम्। क्ष्वेलितास्फोटितोत्क्रुष्टैस्तुमुलं सर्वतोऽभवत्
मोठ्या हत्तींच्या तुरुतुरु आवाजाने, योद्ध्यांच्या गर्जना, आरोळ्या, टाळ्या आणि युद्धघोषांनी सर्वत्र प्रचंड गोंधळ झाला.
उदतिष्ठन्महाराज सर्वं युक्तमशेषतः । सूर्योदये महत्सैन्यं कुरुपाण्डवसेनयोः
राजा, सूर्य उगवल्यावर कुरु आणि पांडवांच्या दोन्ही मोठ्या सैन्यांनी पूर्णपणे सज्ज होऊन उभं राहिलं.
राजेन्द्र तव पुत्राणां पाण्डवानां तथैव च। दुष्प्रधृष्याणि चास्त्राणि सशस्रकवचानि च
राजेंद्र, तुझे पुत्र आणि पांडव, त्यांची भयंकर शस्त्रं आणि कवच घालून, जणू काही कोणीही त्यांना जिंकू शकणार नाही असे दिसत होते.
ततः प्रकाशे सैन्यानि समदृश्यन्त भारत। त्वदीयानां परेषां च शस्त्रवन्ति महान्ति च
नंतर उजळ प्रकाशात, तुझं आणि शत्रूचं सैन्य, मोठं आणि शस्त्रांनी सज्ज असं, स्पष्टपणे दिसू लागलं.
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदपरिष्कृताः। विभ्राजमाना दृश्यन्ते मेघा इव सविद्युतः
तेथे सोन्याने मढवलेले हत्ती आणि रथ वीज चमकणाऱ्या ढगांसारखे झगमगत होते.
रथानीकान्यदृश्यन्त नगराणीव भूरिशः । अतीव शुशुभे तत्र पिता ते पूर्णचन्द्रवत्
रथांच्या फौजा मोठ्या प्रमाणात, जणू काही अनेक नगरेच, दिसत होत्या; आणि तेथे तुझे वडील पूर्ण चंद्रासारखे तेजस्वी दिसत होते.
धनुर्भिर्ऋष्टिभिः खङ्गैर्गदाभिः शक्तितोमरैः । योधाः प्रहरणैः शुभ्रैस्तेष्वनीकेष्ववस्थिताः
तेथे धनुष्य, भाले, तलवारी, गदा, शूल, तोमर अशी उजळ शस्त्रं घेऊन योद्धे त्या फौजांमध्ये उभे होते.
गजाः पदाता रथिनस्तुरगाश्च विशांपते । व्यतिष्ठन्वागुराकाराः शतशोऽथ सहस्रशः
हत्ती, पायदळ, रथी आणि घोडेस्वार, हे सर्व शेकड्यांनी आणि हजारोंनी, जाळ्यासारखे रचलेले दिसत होते.
ध्वजा बहुविधाकारा व्यदृश्यन्त समुच्छ्रिताः। स्वेषां चैव परेषां च द्युतिमन्तः सहस्रशः
अनेक प्रकारच्या, उंच उभारलेल्या आणि तेजस्वी अशा ध्वजांनी तुझ्या आणि शत्रूच्या सैन्यात हजारोंनी शोभा मिळवली होती.
काञ्चना मणिचित्राङ्गा ज्वलन्त इव पावकाः। अर्चिष्मन्तो व्यरोचन्त गजारोहाः सहस्रशः
सोन्याने आणि रत्नांनी मढवलेले, अग्नीप्रमाणे झगमगणारे हत्तीस्वार हजारोंनी जणू ज्वाळा उठवत होते.
महेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव। सन्नद्धास्ते प्रवीराश्च ददृशुर्युद्धकाङ्क्षिणः
इंद्राच्या शुभ्र पताका जणू इंद्राच्या राजसभेतच फडकत होत्या, आणि ते शूरवीर पूर्ण कवच घालून युद्धाची आस धरून उभे होते.
उद्यतैरायुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः । ऋषभाक्षा मनुष्येन्द्राश्चमूमुखगता बभुः
उंचावलेली शस्त्रं, रंगीबेरंगी पट्ट्या असलेली तरकस, वृषभासारखी डोळे असलेले श्रेष्ठ पुरुष फौजांच्या पुढे उभे होते.
शकुनिः सौबलः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः । विन्दानुविन्दौ कैकेयाः काम्भोजश्च सुदक्षिणः
शकुनी, सुभलाचा पुत्र, शल्य, अवंतीचा राजा, जयद्रथ, केकयांचे विंद आणि अनु-विंद, आणि काम्बोजचा सुदक्षिण—
श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयत्सेनश्च पार्थिवः । बृहद्बलश्च कौशल्यः कृतवर्मा च सात्वतः
श्रुतायुध, काळिंगाचा राजा जयत्सेन, कोशलाचा बृहद्बल आणि सात्वत कुळातील कृतवर्मा —
दशैते पुरुषव्याघ्राः शूराः परिघबाहवः । अक्षौहिणीनां पतयो यज्वानो भूरिदक्षिणाः
हे दहा पुरुष वाघासारखे, पराक्रमी आणि लोखंडी हातांनी सज्ज, सैन्यांचे अधिपती, यज्ञ करणारे आणि दानशूर आहेत.
एते चान्ये च बहवो दुर्योधनवशानुगाः । राजानो राजपुत्राश्च नीतिमन्तो महारथाः
यांच्याबरोबरच आणखी अनेक राजे आणि राजपुत्र, नीतीवान आणि सामर्थ्यवान रथी, दुर्योधनाच्या आज्ञेने चालतात.
सन्नद्धाः समदृश्यन स्वेष्वनीकेष्ववस्थिताः । बद्धकृष्णाजिनाः सर्वे बलिनो युद्धशालिनः
हे सर्वजण कवच घालून, एकसारखे दिसत, आपल्या आपल्या फळींमध्ये ठाम उभे आहेत. सगळ्यांनी काळ्या कृष्णमृगचर्म घातले असून, ते बलवान आणि युद्धात निपुण आहेत.
हृष्टा दुर्योधनस्यार्थे ब्रह्मलोकाय दीक्षिताः। समर्था दश वाहिन्यः परिगृह्य व्यवस्थिताः
दुर्योधनासाठी आनंदी होऊन, जणू ब्रह्मलोकासाठी दीक्षा घेतल्यासारखे, दहा सामर्थ्यवान सैन्ये एकत्र आली आहेत आणि आपापल्या जागी उभी आहेत.
एकादशी धार्तराष्ट्री कौरवाणां महाचमूः । अग्रतः सर्वसैन्यानां यत्र शान्तनवोऽग्रणीः
धृतराष्ट्रपुत्रांची अकरावी मोठी सेना, सर्व सैन्यांच्या पुढे उभी होती, जिथे शांतनूचा पुत्र भीष्म सेनापती होता.