मर्दितो न शशाकास्मान्मोचितुं बलवत्तया। प्राक्रोशद्भैरवं तत्र द्वारेभ्यो निःसृतं त्वसृक्
मुलाच्या ताकदीने दडपला गेल्यावर तो स्वतःला सोडवू शकला नाही; त्याच्या तोंडातून रक्त वाहू लागलं आणि तो भीतीने मोठ्याने किंचाळला.
तेन शब्देन वित्रस्ता मृगाः सिंहादयो गणाः। सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रमाश्रमस्थाश्च सुस्रुवुः
त्या आवाजाने हरिण, सिंह आणि इतर प्राण्यांचे कळप घाबरून पळाले, आणि आश्रमातलेही लोक घाबरून आपली शुद्ध हरपले.
निरसुं जानुभिः कृत्वा विससर्ज च सोऽपतत्। तद्दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुः कुमारस्य विचेष्टितम्
तो गुडघ्यांनी ओढत निघून गेला, सुटला आणि खाली पडला; हे पाहून सगळे मुलाच्या कर्तृत्वावर थक्क झाले.
नित्यकालं वध्यमाना दैतेया राक्षसैः सह। कुमारस्य भयादेव नैव जग्मुस्तदाश्रमम्
त्या मुलाच्या भीतीने, दैत्य आणि राक्षस वारंवार मारले जाऊ लागले आणि मग त्यांनी त्या आश्रमाजवळ येणं सोडलं.
ततोऽस्य नाम चक्रुस्ते कण्वाश्रमनिवासिनः। कण्वेन सहिताः सर्वे दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम्
मग कण्व ऋषींसह आश्रमात राहणाऱ्या सर्वांनी त्याच्या अतिमानवी कर्तृत्व पाहून त्याला नाव दिलं.
अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्यसौ। स सर्वदमनो नाम कुमारः समपद्यत
'हा सर्वांना वश करतो, म्हणून याचं नाव सर्वदमन असावं.' अशा रीतीने त्या मुलाचं नाव सर्वदमन पडलं.
विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वितः। `अप्रेषयति दुष्यन्ते महिष्यास्तनयस्य च
शौर्य, सामर्थ्य आणि बळ याने युक्त असलेला तो, दु:खी झालेल्या राणीला किंवा मुलाला कधीच दूर करत नाही.
पाण्डुभावपरीताङ्गीं चिन्तया समभिप्लुताम्। लम्बालकां कृशां दीनां तथा मलिनवाससम्
चिंतेने ग्रासलेली, अंग पांडुरलेली, केस विस्कटलेले, कृश, दुःखी आणि मळकट वस्त्र घातलेली ती—
शकुन्तलां च संप्रेक्ष्य प्रदध्यौ स मुनिस्तदा। शास्त्राणि सर्ववेदाश्च द्वादशाब्दस्य चाभवन्
शकुंतलेला असे पाहून, त्या ऋषीने सर्व शास्त्र, वेद आणि गेलेली बारा वर्षे मनाशी विचारात घेतली.
तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम्। समयो यौवराज्याय इत्यनुध्याय स द्विजः
त्या कुमाराला आणि त्याच्या अतिमानवी कृत्यांना पाहून, त्या ब्राह्मणाने युवराजपदाचा योग्य काळ आला आहे असे ठरवले.
शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते
माझ्या कन्ये, शुभ्र हास्य असलेल्या, माझे बोल ऐक.
पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते। पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः
पतीपरायण स्त्रियांसाठी सर्वात मोठे कर्तव्य म्हणजे मन, वाणी आणि कृतीने पतीची सेवा करणे असे सांगितले जाते.
अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव। एतेनैव च वृत्तेन पुण्याँल्लोकानवाप्य च
माझ्या पूर्वपरवानगीने तू हे व्रत पाळलेस; या वर्तनामुळे तुला पुण्यलोकांची प्राप्ती होईल.
तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां तप्स्यसे श्रियम्। तस्माद्भद्रेऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह
याच्या शेवटी, मानवजगात तुला विशेष संपत्ती मिळेल; म्हणून, सुभगे, आजच पुरुवंशातील राजाकडे जावे.
स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते। गत्वाऽऽराधय राजानं दुष्यन्तं हितकाम्यया
तो स्वतः येत नाही, असे समजून, वेळ निघून गेला असे वाटते; म्हणून, शुभ्र हास्य असलेल्या, तू जाऊन हिताच्या इच्छेने राजा दुष्यंताची सेवा कर.
दौष्यन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिमवाप्स्यसि। देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि
दुष्यंत युवराजपदावर विराजमान झालेला पाहून तुला आनंद होईल; कारण देव, वडीलधारे आणि क्षत्रियांसाठी, सुंदर स्त्री—
भर्तॄणां च विशेषेम हितं संगमनं भवेत्। तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया
आणि विशेषतः पतींसाठी, एकत्र येणे हितकारक असते; म्हणून, कन्ये, माझ्या आनंदासाठी तुझ्या मुलासह जावे.
प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शपिता मम पादयोः
तू काहीही उत्तर देऊ नकोस; माझ्या आज्ञेने तू बांधलेली आहेस.
एवमुक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वोऽभ्यभाषत। परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम्
असे सांगून, कण्व ऋषीने आपल्या मुलीला आणि नातवाला प्रेमाने मिठी मारली, त्याच्या डोक्यावरून प्रेमाने वास घेतला.
सोमवंशोद्भवो राजा दुष्यन्त इति विश्रुतः। तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता
दुष्यंत नावाने प्रसिद्ध असलेला राजा सोमवंशातून जन्मलेला आहे; ही तुझी आई, शुद्ध व्रती, त्याची मुख्य राणी आहे.
गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा। गत्वाऽभिवाद्य राजनं यौवराज्यमवाप्स्यसि
पतीजवळ जाण्याची इच्छा असलेली ही सुकुमार कटी असलेली तुझ्यासोबत जाईल; तिथे जाऊन राजाला वंदन करून, तुला युवराजपद मिळेल.
स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव। पितृपैतामहं राज्यमातिष्ठस्व स्वभावतः
तो तुझा वडील, राजांचा राजा आहे; त्याच्या आज्ञेत राहा. वडील आणि आजोबांकडून मिळालेलं राज्य स्वभावतः चालव.
तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो मामनुस्मर पौरव
पौरव, जेव्हा तू स्वतःच्या राज्यावर विराजमान व्हशील, तेव्हा मला विसरू नकोस.
अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यमब्रवीत्। त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे
मुनिंच्या पायांना वंदन करून, पौरव म्हणाला: 'तुम्हीच माझे वडील, ब्राह्मणश्रेष्ठा, तुम्हीच माझी आई, आणि तुम्हीच माझा आधार आहात.'
न चान्यं पितरं मन्ये त्वामृते तु महातपः। तव शुश्रूषणं पुण्यमिह लोके परत्र च
महातपस्वी, तुमच्याशिवाय मी दुसऱ्या कोणालाही माझा वडील मानत नाही; तुमची सेवा करणे हे या जगात आणि पुढच्या जन्मातही पुण्यकारक आहे.
शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः। अहं सुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः
शकुंतला पती मिळवण्यासाठी जशी इच्छा असेल तशी जाऊ दे; मी मात्र तुमच्या पायाशी राहून तुमची सेवा करत राहीन.
क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा। त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम्
पूर्वीप्रमाणे मी आता वनातील वन्य प्राण्यांसोबत खेळणार नाही; मी नेहमीच तुमच्या आज्ञेचे पालन करीन आणि माझा अभ्यासही मन लावून करीन.
एवमुक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठतः। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला
असे म्हणून त्याने उभ्या असलेल्या कण्व ऋषींच्या पायांना मिठी मारली; त्याची ही वचने ऐकून शकुंतला रडू लागली.
स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता। निशाम्य रुदतीमार्तां दौष्यन्तिर्वाक्यमब्रवीत्
वडिलांचा प्रेम आणि पुत्राच्या आनंद-दुःखाने भरलेली, तिच्या आक्रोशाने व्याकुळ झालेली, दुष्यंतकन्या शकुंतलेने बोलायला सुरुवात केली.
श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले। गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्ववास्ति चेत्
कण्व ऋषींचे शब्द ऐकून तिने विचारले, 'शकुंतले, तू का रडतेस? पतीला आनंद देण्याची इच्छा असेल तर उद्या सकाळी निघून जा.'