तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधत्सुखम्
तेथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव राखतो. तो तिथल्या लोकांवर प्रसन्न होऊन त्यांना सुख दिलं.
कुशस्तम्बः कुशद्वीपे मध्ये जनपदैः सह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके नृप
कुशद्वीपाच्या मध्यभागी कुशाचा स्तंभ आणि तिथल्या लोकांसह तो पूजला जातो. तसंच शाल्मली द्वीपात शाल्मली वृक्षाची पूजा होते, राजा.
क्रौञ्चद्वीपे महाक्रौञ्चो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते महाराज चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंचद्वीपावर महाक्रौंच नावाचा रत्नांनी भरलेला मोठा पर्वत आहे. त्या पर्वताची सर्व चार वर्णांचे लोक नेहमी पूजा करतात, राजाधिराज.
गोमन्तः पर्वतो राजन्सुमहान्सर्वधातुमान् । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
राजा, गोमंत पर्वत फार मोठा आहे आणि सर्व धातूंनी समृद्ध आहे. तिथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत नेहमी वास करतो.
मोक्षिभिः संस्तुतो नित्यं प्रभुर्नारायणो हरिः । कुशद्वीपे तु राजेन्द्र पर्वतो विद्रुमैश्चितः
मुक्तीच्या इच्छेने आलेले लोक नारायण हरिची नेहमी स्तुती करतात. कुशद्वीपात, राजाधिराज, प्रवाळांनी सजलेला एक पर्वत आहे.
सुनामा नाम दुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम कौरव्य तृतीयः कुमुदो गिरिः
पहिला पर्वत प्रसिद्ध आणि दुर्जय असा सुनामा आहे. दुसरा सुवर्णाचा पर्वत आहे. तिसरा, कुरुकुळातील, तेजस्वी कुमुद पर्वत आहे.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः । षष्ठो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पुष्पवत नावाचा आहे, पाचवा कुशेशय आहे, आणि सहावा हरिगिरी नावाचा पर्वत आहे. हे सहा पर्वत श्रेष्ठ आहेत.
तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः सर्वभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्
त्यांच्या दरम्यानचं अंतर प्रत्येकवेळी मागच्या अंतराच्या दुप्पट आहे. पहिलं प्रदेश औद्भिद आहे, दुसरं वेणुमंडळ आहे.
तृतीयं सुरथाकारं चतुर्थं कम्बलं स्मृतम् । धृतिमत्पञ्चमं वर्षं षष्ठं प्रभाकरम्
तिसरं प्रदेश सुरथाकार आहे, चौथं कंबळ नावाचं आहे. पाचवं धृतिमत प्रदेश आहे आणि सहवं प्रभाकर आहे.
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलम्भकाः । एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजाश्च जगतीश्वर
सातवं प्रदेश कापिल आहे. ही सात प्रदेशांची विभागणी आहे. या सर्व प्रदेशांत देव, गंधर्व आणि लोक वास करतात, पृथ्वीच्या अधिपती.
विहरन्ते रमन्ते च न तेषु म्रियते जनः। न तेषु दस्यवः सन्ति म्लेच्छजात्योपि वा नृप
तेथे लोक मुक्तपणे फिरतात, आनंद घेतात, आणि कुणीही मरत नाही. तिथे ना दरोडेखोर आहेत, ना परकीय जातीचे लोक, राजा.
गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च पार्थिव । अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि मनुजेश्वर
तेथील सर्व लोक बहुतेक गोरे आणि नाजूक आहेत, राजाधिराज. उरलेल्या सर्व प्रदेशांबद्दल मी सांगतो.
यथाश्रुतं महाराज तदव्यग्रमनाः श्रृणु । क्रौञ्चद्वीपे महारा क्रौञ्चो नाम महागिरिः
हे महराजा, मी ऐकलेले तुला लक्षपूर्वक सांगतो—कौंच द्वीपात एक मोठा पर्वत आहे, त्याचे नाव कौंच आहे.
क्रौञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः। अन्धकारात्परो राजन्मैनाकः पर्वतोत्तमः
कौंच पर्वताच्या पुढे वामनक नावाचा पर्वत आहे, वामनकाच्या पुढे अंधकारक पर्वत आहे, आणि अंधकारकाच्या पुढे, राजन, मैनाक नावाचा श्रेष्ठ पर्वत आहे.
मैनाकात्परतो रादन्गोविन्दो गिरिरुत्तमः । गोविन्दात्परतो राजन्निबिडो नाम पर्वतः
मैनाकच्या पुढे गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे; आणि गोविंदाच्या पुढे, राजन, निबिड नावाचा पर्वत आहे.
परस्तु द्विगुणस्तेषां विष्कम्भो वंशवर्धन । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः श्रृणु
त्यापुढे वंशवर्धन नावाचा पर्वत आहे, ज्याची रुंदी मागील सर्व पर्वतांपेक्षा दुप्पट आहे. तिथल्या प्रदेशांचे वर्णन मी आता करतो, ते तू लक्ष देऊन ऐक.
क्रोञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः। मनोनुगात्परश्चोष्णो देशः कुरुकुलोद्वह
कौंच पर्वताचा प्रदेश कुशल नावाने ओळखला जातो, वामनकाचा प्रदेश मनोनुग आहे; मनोनुगच्या पुढे, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, उष्ण नावाचा प्रदेश आहे.
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावारादन्धकारकः। अन्धकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः
उष्ण प्रदेशाच्या पुढे प्रावरक नावाचा प्रदेश आहे, प्रावरकाच्या पुढे अंधकारक प्रदेश आहे; अंधकारक प्रदेशाच्या पुढे, तिथे ऋषींचा प्रदेश म्हणून ओळखले जाते.
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः। सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रायो जनाधिप
ऋषी प्रदेशाच्या पुढे डुंदुभिस्वन नावाचा प्रदेश आहे, जो सिद्ध आणि चारणांनी भरलेला आहे, आणि तिथे बहुतेक लोक गोऱ्या वर्णाचे आहेत, हे जनाधिपती.
एते देशा महाराज देवगन्धर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान्
हे महराजा, हे सर्व प्रदेश देव आणि गंधर्व यांच्या वावराने पावन झाले आहेत; पुष्कर नावाच्या प्रदेशात पुष्कर नावाचा, रत्नांनी सजलेला पर्वत आहे.
तत्र नित्यं प्रभवति स्वयं देवः प्रजापतिः । तं पर्युपासते नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः
तिथे देव प्रजापती नेहमी स्वतः वास करतो; सर्व देव आणि महर्षी त्याची नेहमी सेवा करतात.
वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयन्तो जनाधिप। जम्बूद्वीपात्प्रवर्तन्ते रत्नानि विविधान्युत
लोक त्याची मनापासून आणि वाणीने भक्तीपूर्वक पूजा करतात, हे जनाधिपती; जंबूद्वीपातून विविध प्रकारची रत्ने उत्पन्न होतात.
द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां कुरुसत्तम। ब्रह्मचर्येण सत्येन प्रजानां हि दमेन च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, लोक ब्रह्मचर्य, सत्य आणि संयम यावरच आपले जीवन जगतात.
आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः। एको जनपदो राजन्द्वीपेष्वेतेषु भारत। उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रदृश्यते
तेथे आरोग्य आणि आयुष्य मागील द्वीपांपेक्षा दुप्पट असते, हे भारत; आणि त्या प्रत्येक द्वीपात एकच समाज असतो, आणि तिथे एकच धर्म आढळतो.
ईश्वरो दण्डमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः । द्वीपानेतान्महाराज रक्षंस्तिष्ठति नित्यदा
स्वतः प्रजापती, दंड उचलून, हे महराजा, या सर्व द्वीपांचे नेहमी रक्षण करतो.
स राजा स शिवो राजन्स पिता प्रतितामहः । गोपायति नरश्रेष्ठ प्रजाः सजडपण्डिताः
तोच राजा, तोच शिव, तोच सर्वांचा पिता आणि आजोबा आहे; तो लोकांचे, मूर्ख असोत वा बुद्धिमान, सर्वांचे रक्षण करतो, हे नरश्रेष्ठ.
भोजनं चात्र कौरव्य प्रजाः स्वयमुपस्थितम् । सिद्धमेव महाबाहो तद्धि भुञ्जन्ति नित्यदा
तेथे, कौर्व्य, लोकांसाठी अन्न आपोआप तयार होते; हे महाबाहो, ते अन्न नेहमी सिद्ध असते आणि सर्वजण त्याचा रोज आस्वाद घेतात.
ततः परं समा नाम दृश्यते लोकसंस्थितिः। चतुरश्र महाराज त्रयस्त्रिंशत्तु मण्डलम्
त्यापुढे 'समा' नावाचा प्रदेश आहे, जो सर्व प्राण्यांचे निवासस्थान आहे; तो चौरस आकाराचा आहे, हे महराजा, आणि त्याचा परिघ त्रेतीस आहे.
तत्र तिष्ठन्ति कौरव्य चत्वारो लोकसंमताः। दिग्गजा भरतश्रेष्ठ वामनैरावतादयः
तिथे, कौर्व्य, चार दिशा-हत्ती उभे आहेत, जे सर्व लोकांत मान्य आहेत, हे भारतश्रेष्ठ—वामन, ऐरावत आणि इतर.
सुप्रतीकस्तदा राजन्प्रभिन्नकरटामुखः। तस्याहं परिमाणं तु न संख्यातुमिहोत्सहे
त्यात सुप्रतीक नावाचा हत्ती आहे, राजन, ज्याचे तोंड फाटलेले आणि मोठे आहे; त्याचे मोजमाप मी येथे सांगू शकत नाही.