शक्यन्ते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः । तत्र पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकसंमताः
त्या पवित्र नद्यांची मोजदाद करणे शक्य नाही; त्या सर्वोत्कृष्ट आहेत. तिथे चार पवित्र प्रदेश आहेत, जे सर्वांनी मान्य केले आहेत.
मङ्गाश्च मशकाश्चैव मानसा मन्दगास्तथा । मङ्गा ब्राह्मणभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता नृप
मंगा, मशका, मानस आणि मंदग हे लोक आहेत; मंगा हे बहुतेक ब्राह्मण असून, आपापल्या कर्तव्यात मग्न असतात, राजा.
मशकेषु च राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः । मानसाश्च महाराज वैश्यधर्मोपजीविनः
मशकांमध्ये क्षत्रिय आहेत, ते धर्मनिष्ठ आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहेत; मानस हे, राजा, वैश्यधर्माने उपजीविका करतात.
सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः । शूद्रास्तु मन्दगा नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः
ते सर्व इच्छांनी युक्त, शूर आणि धर्म व अर्थ यामध्ये स्थिर आहेत; मंदग हे शूद्र असून, ते नेहमी धर्मशील असतात.
न तत्र राजा राजेन्द्र न दण्डो न च दण्डिकाः। स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्
तेथे ना कुठे राजा असतो, ना शिक्षा देणारा, ना शिक्षा करणारे असतात. धर्म जाणणारे लोक आपापल्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करतात.
एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम्। एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि
त्या द्वीपाबद्दल एवढंच सांगता येईल, आणि शाकद्वीपाबद्दल हेच ऐकावं, हे महाबली.
उत्तरेषु च कौरव्य द्वीपेषु श्रूयते कथा। एवं तत्र महाराज ब्रुवतश्च निबोध मे
उत्तर दिशेच्या द्वीपांमध्ये, कुरुकुळातील राजा, अशा कथा ऐकू येतात. तिथे कसं आहे ते मी सांगतो, ऐक.
घृततोयः समुद्रोऽत्र दधिमण्डोदकोऽपरः । सुरोदः सागरश्चैव तथान्यो जलसागरः
तेथे एक सागर तुपाचा आहे, दुसरा सागर ताकाचा आहे, एक मद्याचा सागर आहे आणि आणखी एक पाण्याचा सागर आहे.
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा नराधिप । पर्वताश्च महाराज समुद्रैः परिवारिताः
राजा, प्रत्येक द्वीप मागच्या द्वीपापेक्षा दुप्पट मोठं आहे, आणि तेथील पर्वत मोठ्या समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मानःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो नृप
मध्यभागी असलेल्या द्वीपात मोठा मानशिला नावाचा सुवर्णाचा पर्वत आहे. पश्चिमेला कृष्ण नावाचा काळा पर्वत आहे, जो नारायणाचा मित्र आहे.
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधत्सुखम्
तेथे दिव्य रत्ने स्वतः केशव राखतो. तो तिथल्या लोकांवर प्रसन्न होऊन त्यांना सुख दिलं.
कुशस्तम्बः कुशद्वीपे मध्ये जनपदैः सह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके नृप
कुशद्वीपाच्या मध्यभागी कुशाचा स्तंभ आणि तिथल्या लोकांसह तो पूजला जातो. तसंच शाल्मली द्वीपात शाल्मली वृक्षाची पूजा होते, राजा.
क्रौञ्चद्वीपे महाक्रौञ्चो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते महाराज चातुर्वर्ण्येन नित्यदा
क्रौंचद्वीपावर महाक्रौंच नावाचा रत्नांनी भरलेला मोठा पर्वत आहे. त्या पर्वताची सर्व चार वर्णांचे लोक नेहमी पूजा करतात, राजाधिराज.
गोमन्तः पर्वतो राजन्सुमहान्सर्वधातुमान् । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः
राजा, गोमंत पर्वत फार मोठा आहे आणि सर्व धातूंनी समृद्ध आहे. तिथे कमलासारख्या डोळ्यांचा श्रीमंत नेहमी वास करतो.
मोक्षिभिः संस्तुतो नित्यं प्रभुर्नारायणो हरिः । कुशद्वीपे तु राजेन्द्र पर्वतो विद्रुमैश्चितः
मुक्तीच्या इच्छेने आलेले लोक नारायण हरिची नेहमी स्तुती करतात. कुशद्वीपात, राजाधिराज, प्रवाळांनी सजलेला एक पर्वत आहे.
सुनामा नाम दुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम कौरव्य तृतीयः कुमुदो गिरिः
पहिला पर्वत प्रसिद्ध आणि दुर्जय असा सुनामा आहे. दुसरा सुवर्णाचा पर्वत आहे. तिसरा, कुरुकुळातील, तेजस्वी कुमुद पर्वत आहे.
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः । षष्ठो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः
चौथा पुष्पवत नावाचा आहे, पाचवा कुशेशय आहे, आणि सहावा हरिगिरी नावाचा पर्वत आहे. हे सहा पर्वत श्रेष्ठ आहेत.
तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः सर्वभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्
त्यांच्या दरम्यानचं अंतर प्रत्येकवेळी मागच्या अंतराच्या दुप्पट आहे. पहिलं प्रदेश औद्भिद आहे, दुसरं वेणुमंडळ आहे.
तृतीयं सुरथाकारं चतुर्थं कम्बलं स्मृतम् । धृतिमत्पञ्चमं वर्षं षष्ठं प्रभाकरम्
तिसरं प्रदेश सुरथाकार आहे, चौथं कंबळ नावाचं आहे. पाचवं धृतिमत प्रदेश आहे आणि सहवं प्रभाकर आहे.
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलम्भकाः । एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजाश्च जगतीश्वर
सातवं प्रदेश कापिल आहे. ही सात प्रदेशांची विभागणी आहे. या सर्व प्रदेशांत देव, गंधर्व आणि लोक वास करतात, पृथ्वीच्या अधिपती.
विहरन्ते रमन्ते च न तेषु म्रियते जनः। न तेषु दस्यवः सन्ति म्लेच्छजात्योपि वा नृप
तेथे लोक मुक्तपणे फिरतात, आनंद घेतात, आणि कुणीही मरत नाही. तिथे ना दरोडेखोर आहेत, ना परकीय जातीचे लोक, राजा.
गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च पार्थिव । अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि मनुजेश्वर
तेथील सर्व लोक बहुतेक गोरे आणि नाजूक आहेत, राजाधिराज. उरलेल्या सर्व प्रदेशांबद्दल मी सांगतो.
यथाश्रुतं महाराज तदव्यग्रमनाः श्रृणु । क्रौञ्चद्वीपे महारा क्रौञ्चो नाम महागिरिः
हे महराजा, मी ऐकलेले तुला लक्षपूर्वक सांगतो—कौंच द्वीपात एक मोठा पर्वत आहे, त्याचे नाव कौंच आहे.
क्रौञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः। अन्धकारात्परो राजन्मैनाकः पर्वतोत्तमः
कौंच पर्वताच्या पुढे वामनक नावाचा पर्वत आहे, वामनकाच्या पुढे अंधकारक पर्वत आहे, आणि अंधकारकाच्या पुढे, राजन, मैनाक नावाचा श्रेष्ठ पर्वत आहे.
मैनाकात्परतो रादन्गोविन्दो गिरिरुत्तमः । गोविन्दात्परतो राजन्निबिडो नाम पर्वतः
मैनाकच्या पुढे गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे; आणि गोविंदाच्या पुढे, राजन, निबिड नावाचा पर्वत आहे.
परस्तु द्विगुणस्तेषां विष्कम्भो वंशवर्धन । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः श्रृणु
त्यापुढे वंशवर्धन नावाचा पर्वत आहे, ज्याची रुंदी मागील सर्व पर्वतांपेक्षा दुप्पट आहे. तिथल्या प्रदेशांचे वर्णन मी आता करतो, ते तू लक्ष देऊन ऐक.
क्रोञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः। मनोनुगात्परश्चोष्णो देशः कुरुकुलोद्वह
कौंच पर्वताचा प्रदेश कुशल नावाने ओळखला जातो, वामनकाचा प्रदेश मनोनुग आहे; मनोनुगच्या पुढे, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, उष्ण नावाचा प्रदेश आहे.
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावारादन्धकारकः। अन्धकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः
उष्ण प्रदेशाच्या पुढे प्रावरक नावाचा प्रदेश आहे, प्रावरकाच्या पुढे अंधकारक प्रदेश आहे; अंधकारक प्रदेशाच्या पुढे, तिथे ऋषींचा प्रदेश म्हणून ओळखले जाते.
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः। सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रायो जनाधिप
ऋषी प्रदेशाच्या पुढे डुंदुभिस्वन नावाचा प्रदेश आहे, जो सिद्ध आणि चारणांनी भरलेला आहे, आणि तिथे बहुतेक लोक गोऱ्या वर्णाचे आहेत, हे जनाधिपती.
एते देशा महाराज देवगन्धर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान्
हे महराजा, हे सर्व प्रदेश देव आणि गंधर्व यांच्या वावराने पावन झाले आहेत; पुष्कर नावाच्या प्रदेशात पुष्कर नावाचा, रत्नांनी सजलेला पर्वत आहे.