अष्टादश सहस्राणि योजनानि विशांपते। षट् शतानि च पूर्णानि विष्कम्भो जम्बुपर्वतः
राजाधिराज, जांबू पर्वताचा व्यास अठरा हजार सहाशे योजनांचा आहे, आणि तो पूर्णपणे मोजलेला आहे.
लावणस्य समुद्रस्य विष्कम्भो द्विगुणः स्मृतः । नानाजनपदाकीर्णो मणिविद्रुमचित्रितः
लवण समुद्राचा व्यास त्याच्या दुप्पट आहे, तो विविध लोकांनी भरलेला आहे आणि रत्न व प्रवाळांनी सुशोभित आहे.
नैकधातुविचित्रैश्च पर्वतैरुपशोभितः। सिद्धचारणसंकीर्णः सागरः परिमण्डलः
तो समुद्र अनेक प्रकारच्या धातूंच्या आणि खनिजांच्या पर्वतांनी शोभलेला आहे, आणि सिद्ध व चारणांनी गजबजलेला आहे.
शाकद्वीपं च वक्ष्यामि यथावदिह पार्थिव । शृणु मे त्वं यथान्यायं ब्रुवतः कुरुनन्दन
राजा, आता मी तुला येथे शाकद्वीप कसा आहे ते सांगतो. कुरुनंदना, मी योग्य रीतीने सांगतोय, नीट ऐक.
जम्बूद्वीपपरमाणेन द्विगुणः स नराधिप । विष्कम्भेण महाराज सागरोऽपि विभागशः
महामहाराज, शाकद्वीपाचा व्यास जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे, आणि त्याचा समुद्रही तितकाच मोठा आहे.
क्षीरोदो भरतश्रेष्ठ येन संपरिवारिताः । तत्र पुण्या जनपदास्तत्र न म्रियते जनः। कुत एव हि दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते
भरतश्रेष्ठ, क्षीरसागर त्याला वेढून आहे. तिथली भूमी पवित्र आहे, तिथे माणसं मरत नाहीत; तिथे दुष्काळ कसा येईल, कारण तिथल्या लोकांमध्ये पृथ्वीची शक्ती आणि तेज आहे.
शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावद्भरतर्षभ। उक्त एष महाराज किमन्यत्कथयामि ते
भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ राजा, शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन मी तुला सांगितले. अजून तुला काय सांगू?
शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावदिह सञ्जय । उक्तस्त्वया महाप्राज्ञ विस्तरं ब्रूहि तत्त्वतः
संजया, शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन तू दिलं आहेस. आता, महाज्ञानी, त्याचा सविस्तर आणि खरी माहिती सांग.
तथैव पर्वता राजन्सप्तात्र मणिभूषिताः। रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु
राजा, याचप्रमाणे येथे सात रत्नांनी सुशोभित पर्वत, रत्नखाणी आणि नद्या आहेत. त्यांची नावे माझ्याकडून ऐक.
अतीव गुणवत्सर्वं तत्र पुण्यं जनाधिप
राजाधिराज, तिथलं सर्व काही अत्यंत गुणी आणि पवित्र आहे.
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते। प्रागायतो महाराज मलयो नाम पर्वतः
पहिला पर्वत मेरू आहे, जो देव, ऋषी आणि गंधर्वांनी वेढलेला आहे. पूर्वेला जो पर्वत पसरला आहे, त्याला मलय म्हणतात.
ततो मेघाः प्रवर्तन्ते प्रभवन्ति च सर्वशः । ततः परेण कौरव्य जलधारो महागिरिः
तिथून मेघ निर्माण होतात आणि सर्व प्रकारे उत्पन्न होतात. त्यापुढे, कौऱव्य, जलधारा नावाचा महान पर्वत आहे.
ततो नित्युमुपादत्ते वासवः परमं जलम्। ततो वर्षं प्रभवति वर्षकाले जनेश्वर
तिथून वायुदेव नेहमी श्रेष्ठ जल घेतात. त्यानंतर, पावसाळ्यात पाऊस पडतो, हे जनाधिपती.
उच्चैर्गिरी रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता। रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः
तेथे उंच रैवत पर्वत आहे, जिथे नेहमी आकाशातील रेवती नक्षत्र स्थिर आहे, आणि ती पितामहांनी ठरवली आहे.
उत्तरेण तु राजेन्द्र श्यामो नाम महागिरिः । नवमेघप्रभः प्रांशुः श्रीमानुज्ज्वलविग्रहः । यतः श्यामत्वमापन्नाः प्रजा जनपदेश्वर
राजाधिराज, उत्तरेला श्याम नावाचा महान पर्वत आहे. तो नव्या मेघांसारखा काळा, उंच, तेजस्वी आणि सुंदर आहे. त्याच्यामुळेच या प्रदेशातील लोकांना काळा वर्ण मिळाला आहे.
सुमहान्संशयो मेऽद्य प्रोक्तोऽयं सञ्जय त्वया। प्रजाः कथं सूतपुत्र संप्राप्ताः श्यामतामिह
संजया, आज तू माझ्या मोठ्या शंकेचा उल्लेख केला आहेस. सूतपुत्रा, या प्रदेशातील लोकांना काळा वर्ण कसा मिळाला, हे कसे झाले?
सर्वेष्वेव महाराज द्वीपेषु कुरुनन्दन। गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णान्तरे नृप
राजा, सर्व बेटांमध्ये, कुरुवंशीय, तो पक्षी पांढरा आणि काळा आहे; या दोघांमध्ये, राजन, रंगाचा फरक आहे.
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्माच्छ्यामो गिरिःस्मृतः
तो डोंगर काळा असल्यामुळे त्याला 'श्याम' असे नाव पडले आहे.
ततः परं कौरवेन्द्र दुर्गशैलो महोदयः । केसरः केसरयुतो यतो वातः प्रवर्तते
त्यापुढे, कुरुवंशाधिपती, दुर्ग नावाचा उंच डोंगर आहे, त्यावर सोन्यासारखी फुले फुलतात आणि तिथून वारा वाहतो.
तेषां योजनविष्कम्भो द्विगुणः प्रविभागशः। वर्षाणि तेषु कौरव्य सप्तोक्तानि मनीषिभिः
त्यांची रुंदी, कुरुवंशीय, दुप्पट आहे आणि विभागली आहे; त्या प्रदेशात सात विभाग असल्याचे ज्ञानी लोक सांगतात.
महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरः । जलधारो महाराज सुकुमार इति स्मृतः
महामेरू, महाकाश, जलद, कुमुदोत्तर, जलधार, राजा, आणि सुकुमार अशी नावे ओळखली जातात.
रेवतस्य तु कौमारः श्यामस्य मणिकाञ्चनः । केसरस्याथ मौदाकी परेण तु महापुमान्
रेवताचा कौमार, श्यामाचा मणिकांचन, केसऱ्याचा मौदाकी आणि शेवटचा महापुमान असे विभाग आहेत.
परिवार्य तु कौरव्य दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च। जम्बूद्वीपेन संक्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः
कुरुवंशीय, लांबीने आणि रुंदीने त्यांना वेढून जांबूद्वीप आहे; त्याच्या मध्यभागी एक मोठे झाड आहे.
शाको नाम महाराज प्रजा तस्य सदानुगा। तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः
राजा, त्याचे नाव शाक आहे; त्याचे लोक नेहमी त्याच्या मागे जातात. तिथे पवित्र प्रदेश आहेत आणि तिथे शंकराची पूजा होते.
तत्र गच्छन्ति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च। धार्मिकाश्च प्रजा राजंश्चत्वारोऽतीव भारत
तिथे सिद्ध, चारण आणि देवता जातात; आणि त्या प्रदेशातील लोक, भारत, चार प्रकारचे आणि अत्यंत धर्मनिष्ठ आहेत.
वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते । दीर्घायुषो महाराज जरामृत्युविवर्जिताः
तेथील जाती आपापल्या कर्तव्याला वाहिलेल्या आहेत; तिथे कुठेही चोर सापडत नाही. ते दीर्घायुषी आहेत, राजा, आणि त्यांना म्हातारपण व मृत्यू लागत नाही.
प्रजास्तत्र विवर्धन्ते वर्षास्विव समुद्रगाः। नद्यः पुण्यजलास्तत्र गङ्गा च बहुधा गता
तिथे लोक भरभराटीला येतात, जसे पावसाळ्यात नद्या समुद्राकडे धावतात; तिथे पवित्र नद्या आहेत आणि गंगा अनेक रूपांनी वाहते.
सुकुमारी कुमारी च शीताशी वेणिका तथा। महानदी च कौरव्य तथा मणिजला नदी
सुकुमारी, कुमारी, शीताशी, वेणिका, आणि कुरुवंशीय, एक महानदी आणि मणीसारखे पाणी असलेली नदी तिथे आहे.
चक्षुर्वर्धनिका चैव नदी भरतसत्तम । तत्र प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः कुरुकुलोद्वह
चक्षुर्वर्धनीका नावाची नदीही तिथे आहे, भारतश्रेष्ठ; तिथे पवित्र जल असलेल्या नद्या वाहतात, कुरुकुळाचे तेजस्वी.
सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः । न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च
तिथे हजारो शेकडो नद्या आहेत जिथे इंद्र पाऊस पाडतो; त्यांची नावे आणि माप कोणालाही ठाऊक नाहीत.