देवा वैकुण्ठ इत्याद्दुर्वेदा विष्णुरिति प्रभुम्
देव त्यांना वैकुण्ठ म्हणतात; विद्वान त्यांना विष्णू, प्रभू म्हणून ओळखतात.
भारतस्यास्य वर्षस्य तथा हैमवतस्य च। प्रमाणमायुषः सूत बलं चापि शुभाशुभम्
सूत, या भारतभूमीचे आणि हिमालय प्रदेशाचे आयुष्य, बळ, आणि शुभ-अशुभ पैलू मला सांग.
अनागतमतिक्रान्तं वर्तमानं च संजय । आचक्ष्व मे विस्तरेण हरिवर्षं तथैव च
संजय, जे येणार आहे, जे घडून गेले आहे आणि जे सध्या आहे, तसेच हरिवर्ष यांचा विस्ताराने मला वर्णन कर.
चत्वारि भारते वर्षे युगानि भरतर्षभ। कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं च कुरुवर्धन
भारतभूमीत चार युगे आहेत—कृत, त्रेता, द्वापर आणि तिष्य, हे कुरुवंश वाढवणाऱ्या.
पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्रेतायुगं प्रभो । संक्षेपाद्द्वापरस्याथ ततस्तिष्यं प्रवर्तते
सर्वप्रथम कृतयुग येते, त्यानंतर त्रेतायुग, मग संक्षिप्तपणे द्वापर, आणि शेवटी तिष्य युग सुरू होते.
चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां कुरुसत्तम। आयुःसंख्या कृतयुगे संख्याता राजसत्तम
कुरुपुत्रा, कृतयुगात माणसांचे आयुष्य चार हजार वर्षे मोजले जाते, राजन.
तथा त्रीणि सहस्राणि त्रेतायां मनुजाधिप । द्वे सहस्रे द्वापरे तु भुवि तिष्ठन्ति सांप्रतम्
माणसांचा राजा, त्रेतायुगात आयुष्य तीन हजार वर्षे असते; द्वापरात दोन हजार वर्षे उरतात.
न प्रमाणस्थितिर्ह्यस्ति तिष्येऽस्मिन्भरतर्षभ । गर्भस्थाश्च म्रियन्तेऽत्र तथा जाता म्रियन्ति च
भारतश्रेष्ठ, तिष्य युगात आयुष्याची ठराविक मर्यादा नाही; काही गर्भातच मरतात, काही जन्मल्यानंतरही मरतात.
महाबला महासत्वाः प्रज्ञागुणसमन्विताः। प्रजायन्ते च जाताश्च शतशोऽथ सहस्रशः
त्या काळी लोक मोठ्या बळाचे, उत्तम मनाचे, बुद्धिमान आणि सद्गुणी असतात; शेकड्यांनी आणि हजारोंनी जन्मतात.
जाताः कृतयुगे राजन्धनिनः प्रयदर्शनाः । प्रजायन्ते च जाताश्च मुनयो वै तपोधनाः
राजा, कृतयुगात जन्मलेले लोक श्रीमंत आणि देखणे असतात; तसेच तपश्चर्येने समृद्ध ऋषीही जन्मतात.
महोत्साहा महात्मानो धार्मिकाः सत्यवादिनः। प्रियदर्शना वपुष्मन्तो महावीर्या धनुर्धराः
ते अत्यंत उत्साही, महान, धर्मनिष्ठ, सत्य बोलणारे, देखणे, बलवान आणि धनुर्विद्येत निपुण असतात.
वरार्हा युधि जायन्ते क्षत्रियाः शूरसत्तमाः। त्रेतायां क्षत्रिया राजन्सर्वे वै चक्रवर्तिनः
युद्धात सन्मान मिळवणारे, पराक्रमी क्षत्रिय जन्मतात; त्रेतायुगात सर्व क्षत्रिय सम्राट होतात, राजन.
सर्ववर्णाश्च जायन्ते सदा चैव च द्वापरे । महोत्साहा वीर्यवन्तः परस्परजयैषिणः
द्वापर युगात सर्व वर्णांचे लोक नेहमी जन्मतात, ते उत्साही, शूर आणि एकमेकांवर विजय मिळवू इच्छिणारे असतात.
तेजसाल्पेन संयुक्ताः क्रोधनाः पुरुषा नृप। लुब्धा अनृतकाश्चैव तिष्ये जायन्ति भारत
राजा, तिष्य युगात पुरुष कमी तेजस्वी, चिडखोर, लोभी आणि असत्य बोलणारे जन्मतात, भारत.
ईर्ष्या मानस्तथा क्रोधो मायाऽसूया तथैव च। तिष्ये भवति भूतानां रागो लोभश्च भारत
तिष्य युगात, भारत, लोकांना हेवा, अहंकार, राग, कपट, मत्सर, तसेच वासना आणि लोभ व्यापून टाकतात.
संक्षेपो वर्तते राजन्द्वापरेऽस्मिन्नराधिप । गुणोत्तरं हैमवतं हरिवर्षं ततः परम्
राजा, या द्वापर युगात क्षय होतो; त्यानंतर हिमालय प्रदेश आणि हरिवर्ष हे गुणांनी श्रेष्ठ असतात.
जम्बूखण्डस्त्वया प्रोक्तो यथावदिह सञ्जय। विष्कम्भमस्य प्रब्रूहि परिमाणं तु तत्त्वतः
संजय, तू जंबूद्वीप योग्य रीतीने वर्णन केलेस; आता त्याची रुंदी आणि खरी मापे मला सांग.
समुद्रस्य प्रमाणं च सम्यगच्छिद्रदर्शनम् । शाकद्वीपं च मे ब्रूहि कुशद्वीपं च सञ्जय
समुद्राचे खरे माप, त्याचा विस्तार आणि तसेच शाकद्वीप व कुशद्वीप यांची माहितीही मला सांग, संजय.
शाल्मलिं चैव तत्त्वेन क्रौञ्चद्वीपं तथैव च। ब्रूहि गावल्गणे सर्वं राहोः सोमार्कयोस्तथा
गावल्गण, मला शाल्मली आणि क्रौंचद्वीप यांची सविस्तर माहिती सांग. तसेच राहू, चंद्र आणि सूर्य यांच्याबद्दलही सांग.
राजन्सुबहवो द्वीपा यैरिदं सन्ततं जगत्। सप्त द्वीपान्प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यौ ग्रहं तथा
राजा, हे संपूर्ण जग अनेक द्वीपांनी वेढलेले आहे. मी तुला सात द्वीपांची, तसेच चंद्र, सूर्य आणि ग्रहांची माहिती सांगतो.
अष्टादश सहस्राणि योजनानि विशांपते। षट् शतानि च पूर्णानि विष्कम्भो जम्बुपर्वतः
राजाधिराज, जांबू पर्वताचा व्यास अठरा हजार सहाशे योजनांचा आहे, आणि तो पूर्णपणे मोजलेला आहे.
लावणस्य समुद्रस्य विष्कम्भो द्विगुणः स्मृतः । नानाजनपदाकीर्णो मणिविद्रुमचित्रितः
लवण समुद्राचा व्यास त्याच्या दुप्पट आहे, तो विविध लोकांनी भरलेला आहे आणि रत्न व प्रवाळांनी सुशोभित आहे.
नैकधातुविचित्रैश्च पर्वतैरुपशोभितः। सिद्धचारणसंकीर्णः सागरः परिमण्डलः
तो समुद्र अनेक प्रकारच्या धातूंच्या आणि खनिजांच्या पर्वतांनी शोभलेला आहे, आणि सिद्ध व चारणांनी गजबजलेला आहे.
शाकद्वीपं च वक्ष्यामि यथावदिह पार्थिव । शृणु मे त्वं यथान्यायं ब्रुवतः कुरुनन्दन
राजा, आता मी तुला येथे शाकद्वीप कसा आहे ते सांगतो. कुरुनंदना, मी योग्य रीतीने सांगतोय, नीट ऐक.
जम्बूद्वीपपरमाणेन द्विगुणः स नराधिप । विष्कम्भेण महाराज सागरोऽपि विभागशः
महामहाराज, शाकद्वीपाचा व्यास जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे, आणि त्याचा समुद्रही तितकाच मोठा आहे.
क्षीरोदो भरतश्रेष्ठ येन संपरिवारिताः । तत्र पुण्या जनपदास्तत्र न म्रियते जनः। कुत एव हि दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते
भरतश्रेष्ठ, क्षीरसागर त्याला वेढून आहे. तिथली भूमी पवित्र आहे, तिथे माणसं मरत नाहीत; तिथे दुष्काळ कसा येईल, कारण तिथल्या लोकांमध्ये पृथ्वीची शक्ती आणि तेज आहे.
शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावद्भरतर्षभ। उक्त एष महाराज किमन्यत्कथयामि ते
भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ राजा, शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन मी तुला सांगितले. अजून तुला काय सांगू?
शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावदिह सञ्जय । उक्तस्त्वया महाप्राज्ञ विस्तरं ब्रूहि तत्त्वतः
संजया, शाकद्वीपाचा संक्षिप्त वर्णन तू दिलं आहेस. आता, महाज्ञानी, त्याचा सविस्तर आणि खरी माहिती सांग.
तथैव पर्वता राजन्सप्तात्र मणिभूषिताः। रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु
राजा, याचप्रमाणे येथे सात रत्नांनी सुशोभित पर्वत, रत्नखाणी आणि नद्या आहेत. त्यांची नावे माझ्याकडून ऐक.
अतीव गुणवत्सर्वं तत्र पुण्यं जनाधिप
राजाधिराज, तिथलं सर्व काही अत्यंत गुणी आणि पवित्र आहे.