अचिन्त्याः खलु ये भावा न तांस्तर्केण साधयेत्। प्रकृतिभ्यः परं यत्तु तदचिन्त्यस्य लक्षणम्
जे भाव विचारातही येऊ शकत नाहीत, ते तर्काने सिद्ध करता येत नाहीत; जे निसर्गापलीकडे आहे, तेच अचिंत्याचे लक्षण आहे.
सुदर्शनं प्रवक्ष्यामि द्वीपं तु कुरुनन्दन। परिमण्डलो महाराज द्वीपोऽसौ चक्रसंस्थितः
कुरुनंदना, आता मी तुला सुदर्शन द्वीप सांगतो—तो गोल आहे, राजन, आणि तो चक्रासारखा मांडलेला आहे.
नदीजालप्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः । पुरैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा
तो नद्यांच्या जाळ्यांनी आणि ढगांसारख्या पर्वतांनी वेढलेला आहे, सुंदर आणि विविध आकारांच्या नगरांनी व प्रदेशांनी भरलेला आहे.
वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः संपन्नधनधान्यवान् । लवणेन समुद्रेण समन्तात्परिवारितः
तो फुलाफळांनी भरलेल्या झाडांनी, धनधान्याने समृद्ध आहे, आणि चहूबाजूंनी खाऱ्या समुद्राने वेढलेला आहे.
यथा हि पुरुषः पश्येदादर्शे मुखमात्मनः । एवं सुदर्शनद्वीपो दृश्यते चन्द्रमण्डले
जसा मनुष्य आरशात आपलं मुख पाहतो, तसाच सुदर्शन द्वीप चंद्राच्या मंडळात दिसतो.
द्विरशस्तु ततः प्लक्षो द्विरंशः शाल्मलिर्महान् । द्विरंशः पिप्पलस्तस्य द्विरंशश्च कुशो महान्। सर्वौषधिसमापन्नः पर्वतैः परिवारितः
त्यापुढे त्याच्या दुप्पट आकाराचा प्लक्ष द्वीप आहे; त्याच्या दुप्पट शाल्मली मोठा आहे; त्याच्या दुप्पट पिप्पल आहे; आणि त्याच्या दुप्पट कुश द्वीप आहे, जो सर्व औषधींनी भरलेला आणि पर्वतांनी वेढलेला आहे.
आपस्ततोऽन्या विज्ञेयाः शेषः संक्षेप उच्यते। ततोऽन्य उच्यते चायमेनं संक्षेपतः श्रृणु
पाण्यापलीकडे अजून काही तत्त्वे जाणून घ्यायची आहेत; उरलेलं मी थोडक्यात सांगतो. आता दुसरं एक सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐक.
मेरोरथोत्तरं पार्श्वं पूर्वं चाचक्ष्व संजय। निखिलेन महाबुद्धे माल्यवन्तं च पर्वतम्
संजया, मेरूच्या उत्तरेकडील बाजूचं आणि पूर्वेकडील बाजूचंही वर्णन कर, आणि त्या भागातील मालयवत पर्वताचंही सविस्तर सांग.
दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे। उत्तराः कुरवो राजन्पुण्याः सिद्धनिषेविताः
राजा, नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि मेरूच्या उत्तरेकडील बाजूला हे उत्तरेकडील कुरू लोक वसले आहेत, जे पवित्र असून सिद्ध लोकांनी वास केलेले आहेत.
तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः। पुष्पाणि च सुगन्धीनि रसवन्ति फलानि च
त्या ठिकाणी झाडांना मधासारखी गोड फळं लागतात, ती नेहमी फुलांनी आणि फळांनी बहरलेली असतात; तिथली फुलं सुगंधी आणि फळं रसाळ असतात.
सर्वकामफलास्तत्र केचिद्वृक्षा जनाधिप । अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र नराधिप
माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजन, तिथे काही झाडं सर्व इच्छित फळं देतात; आणि काही झाडांना 'दूध देणारी' असं नाव आहे.
ये क्षरन्ति सदा क्षीरं षड्रसं चामृपोतमम् । वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च
ती झाडं नेहमी सहा प्रकारच्या चवीचं आणि अमृतासारखं उत्तम दूध देतात; त्यांच्या फळांतून वस्त्रं आणि दागिनेही मिळतात.
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका । सर्वर्तुसुखसंस्पर्शा निष्पङ्का च जनाधिप । पुष्करिष्यः शुभास्तत्र सुखस्पर्शा मनोरमाः
राजा, तिथली सगळी भूमी रत्नांनी बनलेली आहे, आणि बारिक सोन्याच्या वाळूने भरलेली आहे; सर्व ऋतूंमध्ये स्पर्शाला सुखद, मळमुक्त आहे; तिथे सुंदर, सुखद आणि मनमोहक कमळाच्या तलाव आहेत.
देवलोकच्युताः सर्वे जायन्ते तत्र मानवाः। शुक्लाभिजनसंयन्नाः सर्वे सुप्रियदर्शनाः
तिथे जन्मणारे सर्व लोक देवांच्या लोकातून आलेले असतात; ते सगळे उच्च कुळातले आणि फारच सुंदर दिसणारे असतात.
मिथुनानि च जायन्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः। तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबन्त्यमृतसन्निभम्
तिथे जोडपी जन्माला येतात, आणि स्त्रिया अप्सरांसारख्या सुंदर असतात; त्या दूध देणाऱ्या झाडांचं अमृतासारखं दूध पितात.
मिथुनं जायते काले समं तच्च प्रवर्धते। तुल्यरूगुणोपेतं समवेषं तथैव च
जोडपं एकाच वेळी जन्माला येतात आणि एकत्र वाढतात; त्यांचं रूप, गुण आणि वेश सर्व सारखंच असतं.
एवमेवानुरूपं च चक्रवाकसमं विभो । निरापगाम ते लोका नित्यं मुदितमानसाः
त्यांचं एकमेकांशी जुळणं अगदी चक्रवाक पक्ष्यांसारखं असतं; त्यांचा प्रदेश दुःखरहित असून, त्यांची मनं नेहमी आनंदी असतात.
दशवर्षसहस्राणि शशवर्षशतानि च । जीवन्ति ते महाराज न चान्योन्यं जहत्युत
महामहाराज, ते लोक दहा हजार वर्षं आणि शंभर चंद्रवर्षं जगतात; आणि कधीच एकमेकांना सोडत नाहीत.
भारुण्डा नाम शकुनास्तीक्ष्णतुण्डा महाबलाः । तान्निर्हरन्तीह मृतान्दरीषु प्रक्षिपन्ति च
तिथे भारुंड नावाचे पक्षी असतात, ज्यांची चोच तीक्ष्ण आणि बळ प्रचंड असतं; ते मृत लोकांना उचलून गुहांमध्ये टाकतात.
उत्तराः कुरवो राजन्व्याख्यातास्ते समासतः। मेरोः पार्श्वमहं पूर्वं वक्ष्याम्यथ यथातथम्
राजा, या उत्तरेकडील कुरू लोकांचं मी थोडक्यात वर्णन केलं; आता मी मेरूच्या पूर्वेकडील बाजूचं खरेखुरं वर्णन सांगतो.
तस्य मूर्धाभिषेकस्तु भद्राश्वस्य विशांपते । भद्रसालवनं यत्र कालाम्रश्च महाद्रुमः
लोकाधिपती, तिथे भद्राश्वाचं अभिषेकस्थळ आहे; जिथे भद्रसालाचं वन आणि काळआंबा नावाचा मोठा वृक्ष आहे.
कालाम्रस्तु महाराज नित्यपुष्पफलः शुभः । द्रुमश्च योजनोत्सेधः सिद्धचारणसेवितः
महामहाराज, काळआंबा हा शुभ वृक्ष नेहमी फुलांनी आणि फळांनी बहरलेला असतो; तो उंचीने मोठा असून सिद्ध आणि चारण लोकांनी वास केलेला आहे.
तत्र ते पुरुषाः श्वेतास्तेजोयुक्ता महाबलाः। स्त्रियः कुमुदवर्णाश्च सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः
तिथले पुरुष पांढरे, तेजस्वी आणि बलवान असतात; स्त्रिया कमळासारख्या रंगाच्या, सुंदर आणि मनोहारी असतात.
चन्द्रप्रभाश्चन्द्रवर्णाः पूर्वचन्द्रनिभाननाः । चन्द्रशीतलगात्र्यश्च नृत्तिगीतविशारदाः
त्यांचं तेज चंद्रासारखं असतं, चेहरा पूर्वीच्या चंद्रासारखा असतो; त्यांचं शरीर चंद्राच्या शीतलतेसारखं असून, ते नृत्य आणि गाण्यात कुशल असतात.
दशवर्षसहस्राणि तत्रायुर्भरतर्षभ । कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थितयौवनाः
भरतश्रेष्ठा, तिथे माणसांचं आयुष्य दहा हजार वर्षांचं असतं. ते सगळे काळआम्राच्या रसावर वाढतात आणि नेहमीच तारुण्यात राहतात.
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु। सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः
नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तरेला एक महान आणि सनातन जांभूळाचं झाड आहे, त्याचं नाव 'सुदर्शन' असं आहे.
सर्वकामफलः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः। तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपः सनातनः
ते झाड सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या फळांनी भरलेलं, पवित्र आहे आणि सिद्ध व चारण लोक त्याची सेवा करतात. त्याच्याच नावावरून या प्राचीन भूमीला 'जांबूद्वीप' असं म्हणतात.
योजनानां सहस्त्रं च शतं च भरतर्षभ । उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवस्पृङ्भनुजेश्वर
भरतश्रेष्ठा, त्या झाडांचा राजा असलेल्या झाडाची उंची एक हजार एकशे योजन आहे, हे दिव्य तेजस्वी सूर्यपुत्रा.
अरत्नीनां सहस्रं च शतानि दश पञ्च च । परिणाहस्तु वृक्षस्य फलानां रसभेदिनाम्
त्या झाडाचा घेर पंधरा हजार हातांचा आहे आणि त्याची फळं विविध रसांनी भरलेली असतात.
पतमानानि तान्युर्वी कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् । मुञ्चन्ति च रसं राजंस्तस्मिन्रजतसन्निभम्
ती फळं खाली पडताना मोठा आवाज करतात आणि राजा, त्यातून चांदीसारखा रस वाहतो.