सूतिकाले प्रसूष्वेति भगवांस्ते पिताऽब्रवीत्। करिष्यामीति कर्तव्यं तदा ते सुकृतं भवेत्
सुतिकेच्या वेळी, तुझ्या वडिलांनी—त्या पूज्य ऋषीने—'माझे ऐक' असे सांगितले होते; ते करणे योग्य आहे, तेव्हा तुझे कल्याण होईल.
पत्नीनां वचनं श्रुत्वा साधु साध्वित्यचिन्तयत्।' गर्भं सुषाव वामोरूः कुमारममितौजसम्
पत्नींचे बोलणे ऐकून, तिने 'ठीक आहे' असे मनाशी ठरवले आणि त्या सुंदर नितंबांच्या शकुंतलेने अपार तेजस्वी पुत्रास जन्म दिला.
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्राजायत शकुन्तला। रूपौदार्यगुणोपेतं दौष्यन्तिं जनमेजय
तीन वर्षे पूर्ण झाल्यावर, शकुंतलेने रूप, औदार्य आणि गुणांनी युक्त असा दुष्यंताचा पुत्र, जनमेजय, जन्मास घातला.
जाते' तस्मिन्नन्तरिक्षात्पुष्पवृष्टिः पपात ह। देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः
त्याच्या जन्मावेळी आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला; देवांचे डमरू वाजले आणि अप्सरांच्या समूहांनी नृत्य केले.
गायद्भिर्मधुरं तत्र देवैः शक्रोऽभ्युवाच ह। शकुन्तले तव सुतश्चक्रवर्ती भविष्यति
तेथे देवगण मधुर गाणे गात असताना, इंद्राने सांगितले—'शकुंतले, तुझा मुलगा सर्वांचा सम्राट होईल.'
बलं तेजश्च रूपं च न समं भुवि केनचित्। आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः
त्याचे बळ, तेज आणि रूप पृथ्वीवर कुणाच्याही तोडीचे नसेल; तो पौरव शंभर अश्वमेध यज्ञ करील.
अनेकारपि साहस्रै राजसूयादिभिर्मखैः। स्वार्थं ब्राह्मणसात्कृत्वा दक्षिणाममितां ददत्
अनेक राजसूय वगैरे यज्ञांनी, तो आपले कार्य साध्य करील आणि ब्राह्मणांना अमाप दान देईल.
देवतानां वचः श्रुत्वा कण्वाश्रमनिवासिनः। सभाजयन्तः कण्वस्य सुतां सर्वे महर्षयः
देवतांचे वचन ऐकून, कण्वाच्या आश्रमातील सर्व महर्षींनी कण्वाच्या कन्येचा सन्मान केला.
शकुन्तला च तच्छ्रुत्वा परं हर्षमवाप सा। द्विजानाहूय मुनिभिः सत्कृत्य च महायशाः
शकुंतला हे ऐकून फार आनंदी झाली. तिने ब्राह्मणांना बोलावलं आणि त्या प्रसिद्ध ऋषींनी त्यांचं आदराने स्वागत केलं.
जातकर्मादिसंस्कारं कण्वः पुण्यवतां वरः। तस्याथ कारयामास वर्धमानस्य चासकृत्
पुण्यवान कण्व ऋषींनी त्या मुलासाठी जन्मापासून लागणारे सर्व संस्कार केले आणि तो मोठा होत असताना ते पुन्हा पुन्हा केले.
यथाविधि यथान्यायं क्रियाः सर्वास्त्वकारयत्। दन्तैः शुक्लैः शिखरिभिःसिंहसंहननोऽभवत्
सर्व विधी नीट आणि योग्य पद्धतीने केले. तो मुलगा हत्तीच्या दातासारखे शुभ्र दात असलेला आणि सिंहासारखा मजबूत शरीराचा झाला.
चक्राङ्कितकरः श्रीमान्स्वयं विष्णुरिवापरः। `चतुष्किष्कुर्महातेजा महामूर्धा महाबलः
त्याच्या हातावर चक्राचं चिन्ह होतं, तो तेजस्वी होता आणि जणू दुसरा विष्णूच वाटायचा—रुंद छातीचा, बलवान आणि सामर्थ्यशाली.
कुमारो देवगर्भाभः स तत्राशु व्यवर्धत। `ऋषेर्भयात्तु दुष्यन्तः स्मरन्नैवाह्वयत्तदा
तो मुलगा देवपुत्रासारखा दिसायचा आणि तिथे लवकर वाढू लागला; पण ऋषींच्या भीतीने, दुष्यंताने त्याला आठवूनही बोलावलं नाही.
गते काले तु महति न सस्मार तपोधनाम्।' षड्वर्षेषु ततो बालः कण्वाश्रमपदं प्रति
खूप काळ गेला तरी राजाने त्या तपस्व्याला आठवलं नाही. सहा वर्षांनी तो मुलगा कण्वांच्या आश्रमाकडे वळला.
व्याघ्रान्सिंहान्वराहांश्च वृकांश्च महिषांस्तथा। `ऋक्षांश्चाभ्यहनद्व्यालान्पद्भ्यामाश्रमपीडकान्
त्याने वाघ, सिंह, रानडुक्कर, लांडगे, रानम्हशी आणि अस्वल—आश्रमाला त्रास देणारे हे सगळे हिंस्र प्राणी—फक्त पायाने मारले.
बलाद्भुजाभ्यां संगृह्य बलवान्संनियम्य च।' बद्ध्वा वृक्षेषु दौष्यन्तिराश्रमस्य समन्ततः
तो आपल्या ताकदीने त्यांना हातांनी पकडून आवळायचा आणि मग सगळ्या आश्रमाभोवती झाडांना बांधून ठेवायचा.
आरुरोह द्रुमांश्चैव क्रीडन्स्म परिधावति। `वनं च लोडयामास सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम्
तो झाडांवर चढायचा, खेळायचा आणि धावत राहायचा; सिंह आणि वाघांनी भरलेल्या त्या जंगलात तो मुक्तपणे हिंडायचा.
ततश्च राक्षसान्सर्वान्पिशाचांश्च रिपून्रणे। मुष्टियुद्धेन तान्हत्वा ऋषीनाराधयत्तदा
नंतर युद्धात त्याने सर्व राक्षस आणि पिशाच्च—आपले शत्रू—मुठीने मारले आणि त्यामुळे ऋषी अतिशय प्रसन्न झाले.
कश्चिद्दितिसुतस्तं तु हन्तुकामो महाबलः। वध्यमानांस्तु दैतेयानमर्षी तं समभ्ययात्
एकदा दितीचा एक बलाढ्य पुत्र, दैत्यांच्या वधामुळे संतापून, त्याला मारण्यासाठी आला.
तमागतं प्रहस्यैव बाहुभ्यां परिगृह्य च। दृढं चाबध्य बाहुभ्यां पीडयामास तं तदा
तो येताच मुलगा हसला, त्याला दोन्ही हातांनी पकडलं, घट्ट बांधलं आणि दडपायला सुरुवात केली.
मर्दितो न शशाकास्मान्मोचितुं बलवत्तया। प्राक्रोशद्भैरवं तत्र द्वारेभ्यो निःसृतं त्वसृक्
मुलाच्या ताकदीने दडपला गेल्यावर तो स्वतःला सोडवू शकला नाही; त्याच्या तोंडातून रक्त वाहू लागलं आणि तो भीतीने मोठ्याने किंचाळला.
तेन शब्देन वित्रस्ता मृगाः सिंहादयो गणाः। सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रमाश्रमस्थाश्च सुस्रुवुः
त्या आवाजाने हरिण, सिंह आणि इतर प्राण्यांचे कळप घाबरून पळाले, आणि आश्रमातलेही लोक घाबरून आपली शुद्ध हरपले.
निरसुं जानुभिः कृत्वा विससर्ज च सोऽपतत्। तद्दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुः कुमारस्य विचेष्टितम्
तो गुडघ्यांनी ओढत निघून गेला, सुटला आणि खाली पडला; हे पाहून सगळे मुलाच्या कर्तृत्वावर थक्क झाले.
नित्यकालं वध्यमाना दैतेया राक्षसैः सह। कुमारस्य भयादेव नैव जग्मुस्तदाश्रमम्
त्या मुलाच्या भीतीने, दैत्य आणि राक्षस वारंवार मारले जाऊ लागले आणि मग त्यांनी त्या आश्रमाजवळ येणं सोडलं.
ततोऽस्य नाम चक्रुस्ते कण्वाश्रमनिवासिनः। कण्वेन सहिताः सर्वे दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम्
मग कण्व ऋषींसह आश्रमात राहणाऱ्या सर्वांनी त्याच्या अतिमानवी कर्तृत्व पाहून त्याला नाव दिलं.
अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्यसौ। स सर्वदमनो नाम कुमारः समपद्यत
'हा सर्वांना वश करतो, म्हणून याचं नाव सर्वदमन असावं.' अशा रीतीने त्या मुलाचं नाव सर्वदमन पडलं.
विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वितः। `अप्रेषयति दुष्यन्ते महिष्यास्तनयस्य च
शौर्य, सामर्थ्य आणि बळ याने युक्त असलेला तो, दु:खी झालेल्या राणीला किंवा मुलाला कधीच दूर करत नाही.
पाण्डुभावपरीताङ्गीं चिन्तया समभिप्लुताम्। लम्बालकां कृशां दीनां तथा मलिनवाससम्
चिंतेने ग्रासलेली, अंग पांडुरलेली, केस विस्कटलेले, कृश, दुःखी आणि मळकट वस्त्र घातलेली ती—
शकुन्तलां च संप्रेक्ष्य प्रदध्यौ स मुनिस्तदा। शास्त्राणि सर्ववेदाश्च द्वादशाब्दस्य चाभवन्
शकुंतलेला असे पाहून, त्या ऋषीने सर्व शास्त्र, वेद आणि गेलेली बारा वर्षे मनाशी विचारात घेतली.
तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम्। समयो यौवराज्याय इत्यनुध्याय स द्विजः
त्या कुमाराला आणि त्याच्या अतिमानवी कृत्यांना पाहून, त्या ब्राह्मणाने युवराजपदाचा योग्य काळ आला आहे असे ठरवले.