तथैव राजा कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। धृष्टद्युम्नमुखान्वीरांश्चोदयामास भारत
त्याचप्रमाणे कुंतीपुत्र, धर्मराज युधिष्ठिराने धृष्टद्युम्न यांच्या पुढे असलेल्या वीरांना पुढे जाण्यास सांगितले.
चेदिकाशिकरूशानां नेतारं दृढविक्रमम् । सेनापतिममित्रघ्नं धृष्टकेतुमथादिशत्
चेदि, काशी आणि करूष या देशांच्या धैर्यवान आणि बलवान नायक धृष्टकेतू याला सेनापती म्हणून युधिष्ठिराने नेमले.
विराटं द्रुपदं चैव युयुधानं शिखण्डिनम् । पाञ्चाल्यौ च महेष्वासौ युधामन्यूत्तमौजसौ
विराट, द्रुपद, युयुधान, शिखंडी आणि पाञ्चाल देशातील दोन महान धनुर्धर—युधामन्यु आणि उत्तमौज—हे सर्व होते.
ते शूराश्चित्रवर्माणस्तप्तकुण्डलधारिणः। आज्यावसिक्ता ज्वलिता धिष्ण्येष्विव हुताशनाः
हे शूरवीर सुंदर कवच घालून, तापलेली कुंडले घालून, तुपाने अभिषेक केलेले, जणू यज्ञकुंडातील अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
अशोभन्त महेष्वासा ग्रहाः प्रज्वलिता इव । अथ सैन्यं यथायोगं पूजयित्वा नरर्षभः
हे महान धनुर्धर जणू प्रज्वलित ग्रहांसारखे चमकत होते; त्यानंतर नरश्रेष्ठाने योग्यप्रमाणे सैन्याचा सन्मान केला.
दिदेश तान्यनीकानि प्रयाणाय महीपतिः। तेषां युधिष्ठिरो राजा ससैन्यानां महात्मनाम्
राजाने त्या सर्व सैन्यदलांना पुढे जाण्याचा आदेश दिला; युधिष्ठिर राजा आपल्या महान सैनिकांसह पुढे निघाला.
व्यादिदेश सबाह्यानां भक्ष्यभोज्यमनुत्तमम् । स गजाश्वमनुष्याणां ये च शिल्पोपजीविनः
सैन्याबाहेरील लोकांसाठी, हत्ती, घोडे, माणसे आणि आपल्या कौशल्यावर उपजीविका करणाऱ्यांसाठी उत्तम अन्न आणि जेवण युधिष्ठिराने दिले.
अभिमन्युं बृहन्तं च द्रौपदेयांश्च सर्वशः । धृष्टद्युम्नमुखानेतान्प्राहिणोत्पाण्डुनन्दनः
अभिमन्यू, बृहन्त, द्रौपदीचे सर्व पुत्र आणि धृष्टद्युम्न यांच्या नेतृत्वाखाली हे सर्व पांडुपुत्राने पुढे पाठवले.
भीमं च युयुधानं च पाण्डवं च धनंजयम्। द्वितीयं प्रेषयामास बलस्कन्धं युधिष्टिरः
भीम, युयुधान आणि पांडव अर्जुन—युधिष्ठिराने हे दुसरे सैन्यदल पुढे पाठवले.
भाण्डं समारोपयतां चरतां संप्रधावताम् । हृष्टानां तत्र योधानां शब्दो दिवमिवास्पशत्
सैन्यातील लोक सामान चढवत, इकडून तिकडे धावत, आनंदाने गोंधळ घालत होते; त्यांच्या आनंदी आवाजाने जणू आकाशही भरून गेले.
स्वयमेव ततः पश्चाद्विराटद्रपदान्वितः। अथापरैर्महीपालैः सह प्रायान्महीपतिः
नंतर स्वतः राजा, विराट आणि द्रुपद यांच्यासह, तसेच इतर राजांसह पुढे निघाला.
भीमधन्वायती सेना धृष्टद्युम्नेन पालिता। गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्यन्दमाना व्यदृश्यत
भीम धनुष्यधारी आणि धृष्टद्युम्न यांच्या रक्षणाखालील सेना, जणू पूर्ण आणि शांत वाहणाऱ्या गंगेप्रमाणे भासत होती.
ततः पुनरनीकानि न्ययोजयत बुद्धिमान्। मोहयन्धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां बुद्धिनिश्चयम्
त्यांनंतर बुद्धिमान राजाने पुन्हा सैन्याची मांडणी केली आणि धृतराष्ट्राच्या मुलांचा निर्धार गोंधळात टाकला.
द्रौपदेयान्महेष्वासानभिमन्युं च पाण्डवः । नकुलं सहदेवं च सर्वांश्चैव प्रभद्रकान्
द्रौपदीचे पुत्र, अभिमन्यू, नकुल, सहदेव आणि सर्व प्रभद्रक—या महान धनुर्धरांना पांडवाने नेमले.
दश चाश्वसहस्राणि द्विसहस्त्राणि दन्तिनाम् । अयुतं च पदातीनां रथाः पञ्चशतं तथा
दहा हजार घोडे, दोन हजार हत्ती, दहा हजार पायदळ सैनिक आणि पाचशे रथ—
भीमसेनस्य दुर्धर्षं प्रथमं प्रादिशद्बलम् । मध्यमे च विराटं च जयत्सेनं च पाण्डवः
हे सर्व भीमसेनाच्या पहिल्या बलवान दलात दिले; मध्यभागी विराट आणि जयत्सेन यांना पांडवाने ठेवले.
महारथौ च पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ । वीर्यवन्तौ महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ
पांचाळांचे दोन महान रथी, युधामन्यू आणि उत्तमौज, हे दोघेही बलवान आणि थोर मनाचे होते.
अन्वयातां तदा मध्ये वासुदेवधनञ्जयौ । `तौ दृष्ट्वा पृथिवीपाला नष्टमित्येव मेनिरे। अन्तरिक्षगताः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः
त्या वेळी मधोमध वासुदेव आणि धनंजय पुढे आले; त्यांना पाहून पृथ्वीवरील राजांना सर्व काही संपल्यासारखे वाटले; आकाशात जमलेले सर्व देव, इंद्रासह, तसेच समजले.
बभूवुरतिसंरब्धाः कृतप्रहरणा नराः। तेषां विंशतिसाहस्रा हयाः शूरैरधिष्ठिताः । पञ्च नागसहस्राणि रथवंशाश्च सर्वशः
ते सर्व योद्धे फारच अस्वस्थ झाले, शस्त्र सज्ज करून उभे होते; त्यांच्यात वीस हजार घोडे, शूर वीरांनी चालवलेले, पाच हजार हत्ती आणि सर्व रथांच्या तुकड्या होत्या.
पदातयश्च ये शूराः कार्मुकासिगदाधराः । सहस्रशोऽन्वयुः पश्चादग्रतश्च सहस्रशः
धनुष्य, तलवार आणि गदा घेऊन हजारो शूर पायदळ मागून आणि पुढून दोन्हीकडून चालले.
युधिष्ठिरो यत्र सैन्ये स्वयमेव बलार्णवे । तत्र ते पृथिवीपाला भूयिष्ठं पर्यवस्थिताः
जिथे युधिष्ठिर स्वतः आपल्या सैन्याच्या महासागरात उभा होता, तिथे बहुतेक पृथ्वीवरील राजे आपली मांडणी करून उभे होते.
तत्र नागसहस्राणि हयानामयुतानि च । तथा रथसहस्राणि पदातीनां च भारत
तिथे हजारो हत्ती, दहा हजारो घोडे, तसेच हजारो रथ आणि पायदळ, हे सर्व होते, हे भारत.
चेकितानः स्वसैन्येन महता पार्थिवर्षभ । धृष्टकेतुश्च चेदीनां प्रणेता पार्थिवो ययौ
चेकितान, राजांमध्ये श्रेष्ठ, आपल्या मोठ्या सैन्यासह, आणि चेदिराज धृष्टकेतु, हे दोघेही पुढे आले.
सात्यकिश्च महेष्वासो वृष्णीनां प्रवरो रथः । वृतः शतसहस्रेण रथानां प्रमुदन्बली
सात्यकी, महान धनुर्धारी आणि वृष्णी कुलातील श्रेष्ठ रथी, शंभर हजार रथांच्या वेढ्यात, आनंदी आणि बलवान होता.
क्षत्रदेवब्रह्मदेवौ रथस्थौ पुरुषर्षभौ । जघनं पालयन्तौ च पृष्ठतोऽनुप्रजग्मतुः
क्षत्रदेव आणि ब्रह्मदेव, हे दोघेही श्रेष्ठ पुरुष, रथावर उभे राहून मागून संरक्षण करत होते आणि मागूनच चालले.
शकटापणवेशाश्च यानं युग्यं च सर्वशः । तत्र नागसहस्राणि हयानामयुतानि च । फल्गु सर्वं कलत्रं च यत्किंचित्कृशदुर्बलम्
शकटा, दुकाने आणि सर्व जुळवता येणारी वाहने, तसेच हजारो हत्ती, दहा हजारो घोडे, सर्व स्त्रिया आणि जे काही अशक्त किंवा दुर्बल होते, ते मागून चालले.
कोशसञ्चयवाहांश्च कोष्ठागारं तथैव च। गजानीकेन संगृह्य शनैः प्रायाद्युधिष्ठिरः
कोष वाहणारी वाहने आणि कोठारे, हे सर्व गजानिकाने एकत्र करून, युधिष्ठिर हळूहळू पुढे गेला.
तमन्वयात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः। श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य वा विभुः
त्याच्या मागे सत्यधृति, सौचित्ति, युद्धदुर्मद, श्रेणिमान, वसुदान आणि काशीराजाचा सुपुत्र हे चालले.
रथा विंशतिसाहस्रा ये तेषामनुयायिनः । हयानां दश कोट्यश्च महतां किंकिणीकिनाम्
त्यांच्या मागे वीस हजार रथ आणि दहा कोटी मोठे, घंटा बांधलेले घोडे चालले.
गजा विंशतिसाहस्रा ईषादन्ताः प्रहारिणः। कुलीना भिन्नकरटा मेघा इव विसर्पिणः
वीस हजार हत्ती, किंचित वाकड्या सुळ्यांचे, युद्धात कुशल, कुलीन आणि तुटलेल्या साखळ्यांचे, मेघांसारखे धावू लागले.