धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु ये चारपुरुषा मम। ते प्रवृत्तिं प्रयच्छन्ति ममेमां व्युषितां निशाम्
धृतराष्ट्राच्या सैन्यात माझे जे गुप्तहेर आहेत, त्यांनी या रात्री काय घडले ते मला सांगितले आहे.
दुर्योधनः किलापृच्छदापगेयं महाव्रतम् । केन कालेन पाण्डूनां हन्याः सैन्यमिति प्रभो
म्हणतात की, दुर्योधनाने त्या नदीतीरावर व्रतस्थ भीष्माला विचारले, 'पांडवांचे सैन्य किती वेळात नष्ट करू शकता, प्रभु?'
मासेनेति च तेनोक्तो धार्तराष्ट्रः सुदुर्मतिः। तावता चापि कालेन द्रोणोपि प्रतिजज्ञिवान्
धृतराष्ट्राचा तो दुष्ट पुत्र 'एका महिन्यात' असे सांगितले गेले, आणि त्या वेळेतच द्रोणानेही आपली प्रतिज्ञा केली.
गौतमो द्विगुणं कालमुक्तवानिति नः श्रुतम् । द्रौणिस्तु दशरात्रेण प्रतिजज्ञे महास्त्रवित्
आपल्याला ऐकिवात आहे की, गौतमाने त्याहून दुप्पट काळ सांगितला, आणि द्रोणपुत्र, जो मोठ्या अस्त्रांचा जाणकार आहे, त्याने दहा रात्रींत ते करण्याची प्रतिज्ञा केली.
तथा दिव्यास्त्रवित्कर्णः संपृष्टः कुरुसंसदि । पञ्चभिर्दिवसैर्हन्तुं ससैन्यं प्रतिजज्ञिवान्
त्याचप्रमाणे, दिव्य अस्त्रांचा जाणकार कर्ण, जेव्हा कुरु सभेत विचारण्यात आला, तेव्हा त्याने पाच दिवसांत सैन्यासह शत्रूंचा संहार करण्याची प्रतिज्ञा केली.
तस्मादहमपीच्छामि श्रोतुमर्जुन ते वचः। कालेन कियता शत्रून्क्षपयेरिति फाल्गुन
म्हणून, अर्जुना, मीही तुझ्याकडून ऐकू इच्छितो—फाळ्गुना, किती काळात तू शत्रूंचा संहार करशील?
एवमुक्तो गुडाकेशः पार्थिवेन धनञ्जयः । वासुदेवं समीक्ष्येदं वचनं प्रत्यभाषत
राजाने असे विचारल्यावर, धनंजयाने वासुदेवाकडे पाहून हे शब्द उत्तरादाखल सांगितले.
सर्व एते महात्मानः कृतास्त्राश्चित्रयोधिनः । असंशयं महाराज हन्युरेव न संशयः
हे सर्व महान आत्मे, अस्त्रविद्या शिकलेले आणि अद्भुत योद्धे आहेत; राजन, ते नक्कीच शत्रूंचा संहार करू शकतात, यात शंका नाही.
अपैतु ते मनस्तापो यथा सत्यं ब्रवीम्यहम् । हन्यामेकरथेनैव वासुदेवसहायवान्
तुझ्या मनातील दुःख दूर होऊ दे; मी जे बोलतो ते सत्य आहे—वासुदेव माझ्या सोबत असताना, एकट्या रथावर बसून मी सर्वांना मारू शकतो.
सामरानपि लोकांस्त्रीन्सर्वान्स्थावरजङ्गमान् । भूतं भव्यं भविष्यं च निमेषादिति मे मतिः
तीनही लोकांचे सैन्य, सर्व स्थावर-जंगम प्राणी, भूत, भविष्य आणि वर्तमान—हे सगळे मी एका क्षणात नष्ट करू शकतो, अशी माझी श्रद्धा आहे.
यावदिच्छेद्धरिरयं तावदस्ति न चान्यथा।' यत्तद्धोरं पशुपतिः प्रादादस्त्रं महन्मम। कैराते द्वन्द्वयुद्धे तु तदिदं मयि वर्तते
जोपर्यंत हा हरि इच्छितो, तोपर्यंत हे शक्य आहे, अन्यथा नाही; जे भयावह अस्त्र पशुपतीने मला किरातासोबतच्या द्वंद्वयुद्धात दिले, ते माझ्याजवळ आहे.
यद्युगान्ते पशुपतिः सर्वभूतानि संहरन् । प्रयुङ्क्ते पुरुषव्याघ्र तदिदं मयि वर्तते
युगाच्या शेवटी पशुपती सर्व भूतांचे संहार करतो, हे जर खरे असेल, तर तेच अस्त्र माझ्याजवळ आहे, हे नरसिंहा.
तन्न जानाति गाङ्गेयो न द्रोणो न च गौतमः । न च द्रोणसुतो राजन्कुत एव तु सूतजः
हे गुपित भीष्माला माहीत नाही, द्रोणाला नाही, गौतमालाही नाही, द्रोणपुत्रालाही नाही, राजन—आणि सूतपुत्राला तर विचारूच नको.
न तु युक्तं रणे हन्तुं दिव्यैरस्त्रैः पृथग्जनम् । आर्जवेनैव युद्धेन विजेष्यामो वयं परान्
पण युद्धात सामान्य माणसांना दिव्य अस्त्रांनी मारणे योग्य नाही; सरळ लढाईनेच आपण शत्रूंना जिंकू.
तथेमे पुरुषव्याघ्राः सहायास्तव पार्थिव । सर्वे दिव्यास्त्रविद्वांसः सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः
म्हणून, राजन, हे सर्व नरसिंह तुझे सहकारी आहेत—सर्वजण दिव्य अस्त्रांचे जाणकार आणि युद्धासाठी उत्सुक आहेत.
वेदान्तावभृथस्नाताः सर्व एतेऽपराजिताः । निहन्युः समरे सेनां देवानामपि पाण्डव
हे सर्व वेदांतस्नान केलेले, अपराजित योद्धे आहेत; पांडवा, हे देवांच्या सैन्यालाही युद्धात सहज हरवू शकतात.
शिखण्डी युयुधानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । भीमसेनो यमौ चोभौ युधामन्यूत्तमौजसौ
शिखंडी, युयुधान, पृथसेनाचा पुत्र धृष्टद्युम्न, भीमसेन, यमाचे दोन पुत्र, युधामन्यु आणि उत्तमौज—
विराटद्रुपदौ चोभौ भीष्मद्रोणसमौ युधि। शङ्खश्चैव महाबाहुर्हैडिम्बश्च महाबलः
विराट आणि द्रुपद, हे दोघेही युद्धात भीष्म-द्रोणासमान; महाबाहू शंख आणि बलवान हिडिंबा—
पुत्रोऽस्याञ्जनपर्वा तु महाबलपराक्रमः । शैनेयश्च महाबाहुः सहायो रणकेविदः
त्याचा पुत्र अंजनपर्व, जो अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी आहे; महाबाहू शैनेय, युद्धकलेत पारंगत, हेही तुझे सहकारी—
अभिमन्युश्च बलवान्द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः । स्वयं चापि समर्थोसि त्रेलोक्योत्सादनेपि च
बलवान अभिमन्यू आणि द्रौपदीचे पाच पुत्र; आणि तू स्वतःही तीनही लोकांचा संहार करण्यास समर्थ आहेस.
क्रोधाद्यं पुरुषं पश्येस्तथा शक्रसमद्युते। स क्षिप्रं नभवेद्व्यक्तमिति त्वां वेद्मि कौरव
रागाने भरलेल्या माणसाकडे पाहताना, तो इंद्रासारखा भयंकर वाटतो; पण, हे कौरवा, मला माहीत आहे की तो लवकरच आपली समजूत गमावतो.
ततः प्रभाते विमले धार्तराष्ट्रेण चोदिताः। दुर्योधनेन राजानः प्रययुः पाण्डवान्प्रति
मग, पहाटे आकाश निरभ्र असताना, दुर्योधनाच्या सांगण्यावरून सर्व राजे पांडवांकडे निघाले.
आप्लाव्य शुचयः सर्वे स्रग्विणः शुक्लवाससः। गृहीतशस्त्रा ध्वजिनः स्वस्ति वाच्य हुताग्नयः
सर्वजण स्नान करून शुद्ध झाले होते, गळ्यात फुले घातली होती, पांढरे वस्त्र परिधान केली होती, शस्त्रे आणि ध्वज घेतले होते, मंगल शब्द बोलले आणि अग्नीत होम केला होता.
सर्वे ब्रह्मविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः । सर्वे कामकृतश्चैव सर्वे चाहवलक्षणाः
सर्वजण वेदज्ञ, शूर, उत्तम व्रतांचे पालन करणारे, इच्छेनुसार वागणारे आणि वीरतेची चिन्हे असलेले होते.
आहवेषु पराँल्लोकाञ्जिगीषन्तो महाबलाः । एकाग्रमनसः सर्वे श्रद्दधानाः परस्परम्
या सर्व बलाढ्य योद्ध्यांना युद्धातून उत्तम लोक मिळवायचे होते, ते एकाग्र मनाने आणि परस्परांवर विश्वास ठेवून पुढे गेले.
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ केकया बाह्लिकैः सह । प्रययुः सर्व एवैते भारद्वाजपुरोगमाः
अवंतीचे विंद आणि अनु विंद, केकय, बाहीक हे सर्व भारद्वाज यांच्या पुढे राहून एकत्र निघाले.
अश्वत्थामा शान्तनवः सैन्धवोऽथ जयद्रथः। दाक्षिणात्याः प्रतीच्याश्च पार्वतीयाश्च ने नृपाः
अश्वत्थामा, शांतनूचा पुत्र, सिंधूचा राजा, जयद्रथ, दक्षिण, पश्चिम आणि पर्वतीय राजे — हे सर्व नरेश त्या मोर्चात सामील झाले.
गान्धारराजः शकुनिः प्राच्योदीच्याश्च सर्वशः । शकाः किराता यवनाः शिबयोऽथ वसातयः
गांधाराचा राजा शकुनी, पूर्व आणि उत्तर दिशेतील सर्व राजे, शक, किरात, यवन, शिबी आणि वसाती हेही होते.
स्वैः स्वैरनीकैः सहिताः परिवार्य महारथम् । एते महारथाः सर्वे द्वितीये निर्ययुर्बले
हे सर्व महायोद्धे, प्रत्येकजण आपल्या सैन्यासह, त्या महान रथीला वेढा घालून दुसऱ्या फौजेने बाहेर पडले.
कृतवार्मा सहानीकस्त्रिगर्तश्च महारथः । दुर्योधनश्च नृपतिर्भ्रातृभिः परिवारितः
कृतवर्मा आपल्या सैन्यासह, त्रिगर्त नावाचा महायोद्धा आणि दुर्योधन आपल्या भावंडांसह होता.