स नद्गृहस्योपरि वतमान आलोकयामास धनाधिगोप्ता। स्थूणस्य यक्षस्य विवेश वेश्म स्वलंकृतं माल्यगुणैर्विचित्रैः
धनाचा रक्षक कुबेर घरावरून उडत असताना, त्याने विविध फुलांच्या हारांनी सजवलेले, सुंदरपणे अलंकृत स्थूण यक्षाचे घर पाहिले.
लाचैश्च गन्धैश्च तथा वितानै- रभ्यर्चितं धृनधृपितं च। ध्वजैः पताकाभिरलंकृतं च भक्ष्यान्नपेयामिपदत्तमोदम्
ते घर सुगंधी पूड, सुवासिक द्रव्ये, छत्रे, ध्वज, पताका आणि स्वादिष्ट खाण्यापिण्याने सजवलेले होते, त्यामुळे तिथे आनंद पसरला होता.
तत्स्थानं तस्य दृष्ट्वा तु सर्वतः समलंकृतम्। मणिरत्नसुवर्णानां मालाभिः परिपूरितम्
सर्व बाजूंनी रत्न, मौल्यवान दगड आणि सोन्याच्या माळांनी भरलेले ते ठिकाण पाहून तो थक्क झाला.
नानाकुसूमगन्धाढ्यं सिक्तसंमृष्टशोभितम् । अथाब्रवीद्यक्षपतिस्तान्यक्षाननुगांस्तदा
विविध फुलांच्या सुगंधाने भरलेले, पाण्याने शिंपडून आणि चकाकवलेले ते घर पाहून, त्या वेळी यक्षांचा स्वामी आपल्या सेवकांना म्हणाला—
स्वलंकृतमिदं वेश्म स्थूणस्यामितविक्रमाः । नोपसर्पति मां चैव कस्मादद्य स मन्दधीः
'हे अमर्याद शक्ती असणाऱ्यांनो, स्थूणाचे हे घर किती सुंदर सजवले आहे! पण तो मंदबुद्धी आज माझ्याजवळ का येत नाही?'
यस्माज्जानन्स मन्दात्मा मामसौ नोपसर्पति । तस्मात्तस्मै महादण्डो धार्यः स्यादिति मे मतिः
'तो मला ओळखूनही माझ्याजवळ येत नाही, म्हणून त्याला मोठी शिक्षा द्यावी, असं माझं ठरलं आहे.'
द्रुपदस्य सुता राजन्राज्ञो जाता शिखण्डिनी। तस्या निमित्ते कस्मिंश्चित्प्रादात्पुरुषलक्षणम्
राजा, द्रुपदाची मुलगी शिखंडीनी म्हणून जन्मली होती; तिच्यासाठी कधीतरी तिला पुरुषाची चिन्हे मिळाली.
अग्रहील्लक्षणं स्त्रीणां स्त्रीभूता तिष्ठते गृहे। नोपसर्पति तेनासौ सव्रीडः स्त्रीसरूपवान्
त्याने स्त्रीची चिन्हे घेतली आणि स्त्रीरूप धारण करून घरात राहतो; लाजेमुळे, स्त्रीचे रूप असून तो माझ्याजवळ येत नाही.
एतस्मात्कारणाद्राजन्स्थूणो न त्वाऽद्य सर्पति। श्रुत्वा कुरु यथान्यायं विमानमिह तिष्ठताम्
या कारणामुळे, राजन, आज स्थूण तुझ्याजवळ येणार नाही; हे ऐकून, योग्य न्यायाने वाग, आणि हे विमान इथेच राहू दे.
आनीयतां स्थूण इति ततो यक्षाधिपोऽब्रवीत् । कर्तास्मि निग्रहं तस्य प्रत्युवाच पुनः पुनः
मग यक्षांचा अधिपती म्हणाला, "स्थूणाला इथे आणा." मी त्याला आवर घालीन—असे त्याने पुन्हा पुन्हा सांगितले.
सोऽभ्यगच्छत यक्षेन्द्रमाहूतः पृथिवीपते। स्त्रीमरूपो महाराज तस्थौ व्रीडासमन्वितः
पृथ्वीच्या राज्या, बोलावल्यावर स्थूण यक्षराजाजवळ आला आणि लाजलेला, स्त्रीच्या रूपात तिथे उभा राहिला.
तं शशापाथ संक्रुद्धो धनदः कुरूनन्दन । एवमेव भवत्वद्य स्त्रीत्वं पापस्य गुह्यकाः
तेव्हा धनदाने, कुरुवंशज, रागाने त्याला शाप दिला—"आजपासून गुह्यक लोक तुझ्या पापामुळे तुला स्त्री करतील."
ततोऽब्रवीद्यक्षपतिर्महात्मा यस्माददास्त्ववमन्येह यक्षान्। शिखण्डिनो लक्षणं पापबुद्धे स्त्रीलक्षणं चाग्रहीः पापकर्मन्
मग महात्मा यक्षपती म्हणाला, "तू इथे इतर यक्षांना शिखंडीचे चिन्ह दिलेस आणि पापी मनाने स्वतः स्त्रीचे लक्षण घेतलेस, हे चुकीचे केलेस—"
अप्रवृत्तं सुदुर्बुद्धे यस्मादेतत्त्वया कृतम्। तस्मादद्य प्रभृत्येव स्त्री त्वं सा पुरुषस्तथा
"अती दुष्ट बुद्धीने तू हे अनधिकृत कृत्य केल्यामुळे, आजपासून तू स्त्री होशील आणि तो पुरुष राहील."
ततः प्रसादयामासुर्यक्षा वैश्रवणं किल। स्थूणस्यार्थे कुरुष्वान्तं शापस्येति पुनः पुनः
मग यक्षांनी वारंवार वैश्रवणाला विनंती केली, "स्थूणाचा शाप संपव, अशी कृपा कर."
ततो महात्मा यक्षेन्द्रः प्रत्युवाचानुगामिनः । सर्वान्यक्षगणांस्तात शापस्यान्तचिकीर्षया
मग महात्मा यक्षराजाने सर्व यक्षगणांना, जे त्याच्या मागे होते, शाप संपविण्याच्या इच्छेने संबोधले.
शिखण्डिनि हते यक्षाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यते । स्थूणो यक्षो निरुद्वेगो भवत्विति महामनाः
"शिखंडी मारला गेला की, यक्ष आपले मूळ रूप पुन्हा मिळवेल; स्थूण यक्ष चिंता न करता राहू दे"—असे त्या महात्म्याने सांगितले.
इत्युक्त्वा भगवान्देवो यक्षराजः सुपूजितः । प्रययौ सहितः सर्वैर्निमेषान्तरचारिभिः
असे सांगून, पूजेला पात्र असलेला यक्षांचा राजा, त्या सर्व क्षणात फिरणाऱ्या यक्षांसह निघून गेला.
स्थूणस्तु शापं संप्राप्य तत्रैव न्यवसत्तदा। समये चागमूत्तूर्णं शिखण्डी तं क्षपाचरम्
स्थूणाने शाप मिळाल्यावर तिथेच थांबला; आणि ठरलेल्या वेळी, शिखंडी त्या रात्री फिरणाऱ्या यक्षाजवळ गेला.
सोऽभिगम्याब्रवीद्वाक्यं प्राप्तोऽस्मि भगवन्निति। तमब्रवीत्ततः स्थूणः प्रीतोऽस्मीति पुनः पुनः
तो जाऊन म्हणाला, "भगवन्, मी आलो आहे." तेव्हा स्थूणाने त्याला पुन्हा पुन्हा सांगितले, "माझ्या मनात आनंद आहे."
आर्जवेनागतं दृष्ट्वा राजपुत्रं शिखण्डिनम् । सर्वमेव यथावृत्तमाचचक्षे शिखण्डिने
राजपुत्र शिखंडी प्रामाणिकपणे आला हे पाहून, स्थूणाने घडलेली सर्व हकीकत शिखंडीला सांगितली.
शप्तो वैश्रवणेनाहं त्वत्कृते पार्थिवात्मज । गच्छेदानीं यथाकामं चर लोकान्यथासुखम्
"पार्थिवपुत्रा, तुझ्यासाठी वैश्रवणाने मला शाप दिला आहे; आता तू जिथे हवे तिथे जा, आणि सुखाने जगभर फिर."
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये न शक्यमतिवर्तितुम् । गमनं तव चेतो हि पौलस्त्यस्य च दर्शनम्
"हे पूर्वीच नशिबात होते, असे मला वाटते; हे टाळता येणार नाही—तुझे जाणे आणि पौलस्त्यपुत्राचे दर्शन हे दोन्ही."
एवमुक्तः शिखण्डी तु स्थूणयक्षेण भारत । प्रत्याजगाम नगरं हर्वेण महतावृतः
अशा प्रकारे स्थूण यक्षाने सांगितल्यावर, शिखंडी, भारत, मोठ्या लवाजम्यासह नगरात परतला.
पूजयामास विविधैर्गन्धमाल्यैर्महाधनैः । द्विजातीन्देवताश्चैव चैत्यानथ चतुष्पथान्
त्याने विविध सुवासिक द्रव्ये, फुले आणि मोठ्या संपत्तीने द्विजश्रेष्ठ, देवता, चैत्य आणि चौक या सर्वांची पूजा केली.
द्रुपदः सह पुत्रेण सिद्धार्थेन शिखण्डिना । मुदं च परमां लेभे पाञ्चाल्यः सह बान्धवैः
द्रुपद, त्याचा पुत्र सिद्धार्थ आणि शिखंडी, तसेच पाञ्चाल आपल्या नातेवाईकांसह, अत्यंत आनंदित झाले.
शिष्यार्थं प्रददौ चाथ द्रोणाय कुरुपुङ्गव । शिखण्डिनं महाराज पुत्रं स्त्रीपूर्विणं तथा
राजांचा शिरोमणी, आपल्या शिष्याच्या हितासाठी, द्रुपदाचा पुत्र शिखंडी—जो पूर्वी स्त्री होता—त्याला द्रोणाकडे दिला.
प्रतिपेदे चतुष्पादं धनुर्वेदं नृपात्मजः। शिखण्डी सह युष्माभिर्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
राजपुत्राने, तुमच्याबरोबर आणि पार्षतपुत्र धृष्टद्युम्नासह, शिखंडीबरोबर धनुर्विद्येचे चारही भाग आत्मसात केले.
मम त्वेतच्चरास्तात यथावत्प्रत्यवेदयन् । जडान्धबधिराकारा ये मुक्ता द्रपदे मया
पण बाबा, मी द्रुपदाच्या ठिकाणी जे सुटले होते, जे मुके, आंधळे, बहिरे असे भासत होते, त्यांची खरी माहिती माझ्या गुप्तचरांनी मला अचूक दिली.
एवमेष महाराज स्त्री पुमान्द्रुपदात्मजः । स संभूतः कुरुश्रेष्ठ शिखण्डी रथसत्तमः
महाराज, द्रुपदाचा हा पुत्र शिखंडी स्त्री आणि पुरुष दोन्ही आहे; तो असाच जन्मला, कुरुकुलातील श्रेष्ठ, आणि तो रथींच्या मध्ये सर्वोत्तम आहे.