मन्त्रिभिर्मन्त्रितं सार्धं त्वया पृथुललोचन। पुरस्यास्याविनाशाय यच्च राजंस्तथा कुरु
हे विशालनेत्र राजा, मंत्र्यांबरोबर चर्चा करून या नगराच्या सुरक्षिततेसाठी जे आवश्यक आहे ते कर.
दैवं हि मानुषोपेतं भृशं सिद्ध्यति पार्थिव । परम्परविरोधाद्धि सिद्धिरस्ति न चैतयोः
राजा, जेव्हा दैव आणि मानवी प्रयत्न एकत्र येतात तेव्हा यश मिळते; केवळ विरोध किंवा परंपरेने काहीच साध्य होत नाही.
तस्माद्विधाय नगरे विधानं सचिवैः सह। अर्चयस्व यथाकामं दैवतानि विशांपते
म्हणून, मंत्र्यांबरोबर नगरात योग्य उपाययोजना कर आणि आपल्या इच्छेप्रमाणे देवतांची पूजा कर, हे लोकाधिपती.
एवं संभाषमाणौ तु दृष्ट्वा शोकपरायणौ। शिखण्डिनी तदा कन्या व्रीडितेव तपस्विनी
दोघेही असे दुःखाने ग्रस्त बोलत असताना, शिखंडीनी ही कन्या लाजून, जणू काही तप करत आहे अशा स्थितीत उभी राहिली.
ततः सा चिन्तयामास मन्कृते दुःखितावुभौ । इमाविति ततश्चक्रे मतिं प्राणविनाशने
तेव्हा तिने पाहिले की तिच्या कारणाने आईवडील दोघेही दुःखी आहेत, म्हणून तिने आपले जीवन संपवायचे ठरवले.
एवं सा निश्चयं कृत्वा भृशं शोकपरायणा। निर्जगाम गृहं त्यक्त्वा गहनं निर्जनं वनम्
अशा प्रकारे निश्चय करून, ती फार दुःखात होती. तिने आपले घर सोडले आणि एकट्या, घनदाट अशा जंगलात गेली.
यक्षेणर्द्धिमता राजन्स्थूणाकर्णेन पालितम् । तद्भयादेव च जनो विसर्जयति तद्वनम्
हे जंगल, राजन, सामर्थ्यशाली स्थूणकर्ण नावाच्या यक्षाने राखले होते. त्याच्या भीतीने लोक तिथे जात नसत.
तत्र च स्थूणभवनं सुधामृत्तिकलेपनम् । लाजोल्लापिकधूमाढ्यमुच्चप्राकारतोरणम्
त्या ठिकाणी स्थूणकर्णाचे घर होते, जे चुना व मातीने लिंपलेले, भाजलेल्या तांदळाच्या धुराने भरलेले, आणि उंच भिंती व दरवाज्यांनी सजलेले होते.
तन्प्रविश्य शिखण्डी सा द्रुपदस्यात्मजा नृप । अनश्नाना बहुतिथं शरीरमुदशोपयत्
त्या घरात शिखंडी, द्रुपदाची कन्या, गेली आणि अनेक दिवस उपाशी राहून आपले शरीर त्रासवू लागली.
दर्शयामास तां यक्षः स्थूणो मार्दवसंयुतः । किमर्थोऽयं तवारम्भः करिष्ये ब्रूहि माचिरम्
मृदू स्वभावाचा स्थूण नावाचा यक्ष तिच्यासमोर प्रकट झाला आणि म्हणाला, 'तू इथे कशासाठी आली आहेस? लवकर सांग, मी तुझे हवे ते करीन.'
अशक्ययिति सा यक्षं पुनः पुनरुवाच ह। करिष्यामीति वै क्षिप्रं प्रत्युवाचाथ गुह्यकः
ती पुन्हा पुन्हा म्हणू लागली, 'हे शक्य नाही.' पण त्या गुह्यकाने तिला त्वरित उत्तर दिले, 'मी ते करीन.'
धनेश्वरस्यानुचरो वरदोऽस्मि नृपात्मजे। अदेयमपि दास्यादि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
मी धनाचा स्वामी कुबेराचा सेवक आहे, राजकन्ये, वर देणारा आहे; जे देणे कठीण आहे तेही मी देईन—तुला जे हवे आहे ते सांग.
ततः शिखण्डी तत्सर्वमखिलेन न्यवेदयत्। तस्मै यक्षप्रधानाय स्थूणाकर्णाय भारत
मग शिखंडीने आपली सर्व कहाणी त्या यक्षप्रमुख स्थूणकर्णाला सांगितली.
आपन्नो मे पिता यक्ष न चिरान्नाशमेष्यति। अभियास्यति सक्रोधो दशार्णाधिपतिर्हि तम्
माझे वडील संकटात आहेत, यक्ष, आणि ते फार काळ जगणार नाहीत; दशार्णांचा राजा रागाने लवकरच त्यांच्यावर चालून येईल.
मन्निमित्तं महोत्साहः सहेमकवचो नृपः । तस्माद्रक्षस्व मां यक्ष मातरं पितरं च मे
तो राजा, सोन्याच्या कवचात आणि मोठ्या सामर्थ्याचा, माझ्या कारणाने येत आहे; म्हणून, यक्ष, माझे, माझ्या आईचे आणि वडिलांचे रक्षण कर.
प्रतिज्ञातो हि भवता दुःखप्रतिशमो मम । भवेयं पुरुषो यक्ष त्वत्प्रसादादनिन्दितः
तू माझे दुःख दूर करायचे वचन दिले आहेस; तुझ्या कृपेने, यक्ष, मी निष्कलंक पुरुष होऊ दे.
यावदेव स राजा वै नोपयाति पुरं मम । तावदेव महायक्ष प्रसादं कुरु गुह्यक
तो राजा माझ्या नगरात येईपर्यंत, हे महायक्ष, तू मला आपली कृपा दे.
शिखण्डिवाक्यं श्रुत्वाऽथ स यक्षो भरतर्षभ । प्रोवाच मनसा चिन्त्य दैवेनोपनिपीडितः
शिखंडीचे बोलणे ऐकून, तो यक्ष, भाग्याने व्याकुळ झाला आणि मनात विचार करून, हे भरतश्रेष्ठ, बोलू लागला.
भवितव्यं तथा तद्धि मम दुःखाय कौरव। भद्रे कामं करिष्यामि समयं तु निबोध मे
हे कौरव, तसेच घडणार आहे, जरी त्यामुळे मला दुःख होईल; सुभगे, मी तुझे म्हणणे मान्य करतो, पण माझी अट ऐक.
स्वं ते पुंस्त्वं प्रदास्यामि स्त्रीत्वं धारयिताऽस्मि ते' किंचित्कालं तु ते दास्ये पुल्लिङ्गं स्वमिदं तव। आगन्तव्यं त्वया काले सत्यं चैव वदस्व मे
मी तुला माझे पुरुषत्व देईन आणि तुझे स्त्रीत्व घेईन; काही काळासाठी मी तुला पुरुष रूप देईन, पण योग्य वेळी ते मला परत कर, आणि सत्य बोल.
प्रभुः संकल्पसिद्धोऽस्मि कामचारी विहंगमः । मत्प्रसादात्पुरं चैव त्राहि बन्धूंश्च केवलम्
मी इच्छाशक्तीने सर्व काही साधणारा, मुक्तपणे फिरणारा आहे; माझ्या कृपेने तू आपले नगर आणि आपले नातेवाईक वाचवू शकशील.
स्त्रीलिङ्गं धारयिष्यामि तवेदं पार्थिवात्मजे। सत्यं मे प्रतिजानीहि करिष्यामि प्रियं तव
मी तुझे स्त्रीरूप घेईन, राजकन्ये, हे माझे वचन आहे; तू मला सत्य वचन दे, मी तुझे आवडते करीन.
प्रतिदास्यामि भगवन्पुलिङ्गं तव सुव्रत। किंचित्कालान्तरं स्त्रीत्वं धारयस्व निशाचर
हे सुशील राक्षसा, मी तुला पुन्हा तुझं पुरुषरूप परत देईन; पण थोड्या काळासाठी, तुला स्त्रीचं रूप धारण करावं लागेल.
प्रतियाते दशार्णे तु पार्थिवे हेमवर्मणि । कन्यैव हि भविष्यामि पुरुषस्त्वं भविष्यसि
दशार्णाचा राजा हेमवर्मा परत गेल्यावर, मी पुन्हा कन्या होईन आणि तू आपलं पुरुषरूप मिळवशील.
इत्युक्त्वा समयं तत्र चक्राते तावुभौ नृप । अन्योन्यस्यानभिद्रोहे तौ संक्रामयतां ततः
असं ठरवून, त्या दोघांनी एकमेकांना फसवणार नाही असं मान्य केलं आणि मग त्यांनी आपापली रूपं बदलली.
स्त्रीलिङ्गं धारयामास स्थूणो यक्षोऽथ भारत । यक्षरूपं च तद्दीप्तं शिखण्डी प्रत्यपद्यत
त्यावेळी स्थूण नावाचा यक्ष स्त्रीरूपात गेला आणि शिखंडीने तेजस्वी यक्षाचं रूप घेतलं.
ततः शिखण्डी पाञ्चाल्यः पुंस्त्वमासाद्य पार्थिव । विवेश नगरं हृष्टः पितरं च समासदत्
पुढे, द्रुपदाचा पुत्र शिखंडी पुरुषरूप मिळवून आनंदाने नगरात गेला आणि आपल्या वडिलांना भेटला.
यथावृत्तं तु तत्सर्वमाचख्यौ द्रुपदस्य तत्। `मातुश्च रहिते राजन्प्रसादं यक्षजं तदा।' द्रुपदस्तस्य तच्छ्रुत्वा हर्षमाहारयत्परम्
शिखंडीने घडलेली सगळी गोष्ट द्रुपदाला सांगितली आणि एकांतात आईला यक्षाने दिलेल्या कृपेची माहिती दिली. हे ऐकून द्रुपदाला मोठा आनंद झाला.
सभार्यस्तच्च सस्मार महेश्वरवचस्तदा । ततः संप्रेषयामास दशार्णाधिपतेर्नृपः
पत्नीसमवेत द्रुपदाने त्या वेळी महादेवाच्या शब्दांची आठवण केली आणि मग त्याने दशार्णाच्या राजाला संदेश पाठवला.
पुरुषोऽयं मम सुतः श्रद्धत्तां मे भवानिति । अथ दाशार्णको राजा सहसाभ्यागमत्तदा
"माझा हा मुलगा पुरुष आहे, कृपया माझ्यावर विश्वास ठेवा." असं सांगितल्यावर दशार्णाचा राजा ताबडतोब आला.