कथं शिखण्डी गाङ्गेय कन्यां भूत्वा पुरा तदा। पुरुषोऽभूद्युधिश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
गंगेच्या कन्येने पूर्वी कशी शिखंडी झाली आणि नंतर ती पुरुष कशी झाली, हे मला सांगा, पितामह.
भार्या तु तस्य राजेन्द्र द्रुपदस्य महीपतेः। महिषी दयिता ह्यासीदपुत्रा च विशांपते
राजेंद्र, द्रुपद राजाची पत्नी त्याची प्रिय राणी होती, पण तिला मूल नव्हते, हे राजाधिराज.
एतस्मिन्नेव काले तु द्रुपदो वै महीपतिः। अपत्यार्थे महाराज तोषयामास शङ्करम्
त्याच वेळी, द्रुपद राजाने संतानासाठी शंकराची कृपा मिळवण्यासाठी तप केला, हे महराजा.
अस्माद्वधार्थं निश्चित्य तपो घोरं समास्थितः। ऋते कन्यां महादेव पुत्रो मेस्यादिति ब्रुवन्
शत्रूच्या वधाचा निर्धार करून, त्याने कठोर तप सुरू केले आणि ‘माझ्या घरी कन्या न होता, पुत्र जन्मावा, हे महादेव’ असे म्हटले.
भगवन्पुत्रमिच्छामि भीष्मं प्रतिचिकीर्षया । इत्युक्तो देवदेवेन स्त्रीपुमांस्ते भविष्यति
‘भगवंत, भीष्मावर उपाय करण्यासाठी मला पुत्र हवा आहे’ असे त्याने म्हटल्यावर, देवाधिदेव म्हणाले, ‘कन्या जन्मेल, पण ती पुढे पुरुष होईल.’
निवर्तस्व महीपाल नैतञ्जात्वन्यथा भवेत् । स तु गत्वा च नगरं भार्यामिदमुवाच ह
‘राजा, परत जा; हे वेगळ्या प्रकारे होणार नाही,’ असे देवाने सांगितले. मग तो राजाने नगरात जाऊन आपल्या पत्नीस सांगितले.
कृतो यत्नो महादेवस्तपसाऽऽराधितो मया । कन्या भूत्वा पुमान्भावी इति चोक्तोस्मि शंभुना
‘मी खूप प्रयत्न केले, कठोर तप करून महादेवाची पूजा केली; शंभू म्हणाले की, कन्या जन्मेल आणि ती पुढे पुरुष होईल.’
पुनः पुनर्याच्यमानो दिष्टमित्यब्रवीच्छिवः । नतदन्यच्च भविता भवितव्यं हि तत्तथा
पुन्हा पुन्हा विनंती केली तरी शिव म्हणाले, ‘हे नक्कीच घडणार आहे; दुसरे काही होणार नाही. जे व्हायचे तेच होईल.’
ततः सा नियता भूत्वा ऋतुकाले मनस्विनी । पत्नी द्रुपदराजस्य द्रुपदं प्रविवेश ह
मग ती सुजाण राणी, योग्य वेळी, द्रुपद राजाच्या सहवासात गेली.
लेभे गर्भं यथाकालं विधिदृष्टेन कर्मणा । पार्षतस्य महीपाल यथा मां नारदोऽब्रवीत्
नियत काळानुसार, विधिपूर्वक, तिने गर्भधारण केली, हे पार्षत राजन, जसे नारदांनी मला सांगितले होते.
ततो दधार सा देवी गर्भं राजीवलोचना । तां स राजा प्रियां भार्यां द्रुपदः कुरुनन्दन
मग त्या कमलनयन राणीने गर्भ धारण केला आणि द्रुपद राजाने आपल्या प्रिय पत्नीची काळजीपूर्वक सेवा केली, हे कुरुनंदना.
पुत्रस्नेहान्महाबाहुः मुखं पर्यचरत्तदा । सर्वानभिप्रायकृतान्भार्याऽलभत कौरव
पुत्रप्रेमामुळे बलवान राजा तिच्या चेहऱ्याची काळजी घेत असे आणि राणीला सर्व इच्छित गोष्टी मिळत असत, हे कौरव.
अपुत्रस्य सतो राज्ञो द्रुपदस्य महीपतेः । यथाकालं तु सा देवी महिषी द्रुपदस्य ह
राजा द्रुपद यांना पुत्र नव्हता, तेव्हा योग्य वेळी त्यांच्या राणीने एक मूल जन्माला घातले.
कन्यां प्रवररूपां तु प्राजायत नराधिप । अपुत्रस्य तु राज्ञः सा द्रुपदस्य मनस्विनी
त्या राजाला, ज्याला पुत्र नव्हता, सुंदर रूपाची आणि बुद्धिमान अशी एक कन्या झाली; ती द्रुपदाचीच होती.
ख्यापयामास राजेन्द्र पुत्रो ह्येष ममेति वै। ततः स राजा द्रुपद प्रच्छन्नाया नराधिप
राणीने जाहीर केले, 'हा माझा पुत्र आहे'; त्यामुळे राजा द्रुपदाने त्या मुलाचे खरे रूप गुप्त ठेवले.
पुत्रवत्पुत्रकार्याणि सर्वाणि समकारयत् । रक्षणं चैव मन्त्रस्य महिषी द्रुपदस्य सा
राणीने त्या मुलावर पुत्रासारखीच सर्व जबाबदाऱ्या पार पाडल्या आणि हे गुपित फार काळजीपूर्वक जपले.
चकार सर्वयत्नेन ब्रुवणा पुत्र इत्युत । न च तां वेदक नगरे कश्चिदन्यत्र पार्षतात्
ती नेहमी त्या मुलाला 'पुत्र' म्हणत असे आणि खऱ्या गोष्टीची माहिती पर्शताशिवाय नगरात कुणालाही नव्हती.
श्रद्दधानो हि तद्वाक्यं देवस्याच्युततेजसः। छादयामास तां कन्यां पुमानिति च सोब्रवीत्
देवतांच्या अमोघ वचनावर विश्वास ठेवून तिने त्या कन्येला लपवले आणि तिला पुत्र म्हणून जाहीर केले.
जातकर्माणि सर्वाणि कारयामास पार्थिवः। पुंवद्विधानयुक्तानि शिखण्डीति च तां विदुः
राजाने त्या मुलासाठी सर्व जन्मसंस्कार पुत्राप्रमाणेच केले; तिला सगळे शिखंडी म्हणून ओळखू लागले.
अहमेकस्तु चारेण वचनान्नारदस्य च। ज्ञातवान्देववाक्येन अम्बायास्तपसा तथा
मी एकट्यानेच गुप्तहेर, नारदाचे शब्द, देवतेचे वचन आणि अंबेच्या तपामुळे हे सत्य जाणले.
चकार यत्नं द्रुपदः सुतायाः सर्वकर्मसु। ततो लेख्यादिषु तथा शिल्पेषु च परंतप
द्रुपदाने आपल्या मुलासाठी सर्व कामांत, लेखन आणि कलांमध्येही, खूप मेहनत घेतली.
इष्वस्त्रे चैव राजेन्द्र द्रोणशिष्यो बभूव ह। तस्य माता महाराज राजानं वरवर्णिनी
धनुर्विद्येतही तो द्रोणाचा शिष्य झाला; त्याची माता, सुंदर रूपाची, आपल्या मुलीच्या विवाहासाठी राजाला आग्रह करू लागली.
चोदयामास भार्यार्थं कन्यायाः पुत्रवत्तदा । ततस्तां पार्षतो दृष्ट्वा कन्यां संप्राप्तयौवनाम् । स्त्रियं मत्वा ततश्चिन्तां प्रपेदे सह भार्यया
तीने आपल्या कन्येच्या विवाहासाठी पुत्रासारखा आग्रह केला; मग पर्शताने, ती कन्या तारुण्यात आली असे पाहून, तिला स्त्री समजले आणि पत्नीबरोबर काळजीत पडला.
कन्या ममेयं संप्राप्ता यौवनं शोकवर्धिनी । मया प्रच्छादिता चेयं वचनाच्छूलपाणिनः
माझी ही कन्या आता तारुण्यात आली आहे, त्यामुळे माझी चिंता वाढली आहे; शूलपाणीच्या वचनावर मी तिला लपवले आहे.
न तन्मिथ्या महाराज भविष्यति कथंचन । त्रैलोक्यकर्ता कस्माद्धि वृथा वक्तुमिहार्हति
हे राजन, ते वचन कधीच खोटे ठरणार नाही; तीनही लोकांचे कर्ता व्यर्थ बोलेल का?
यदि ते रोचते राजन्वक्ष्यामि श्रृणु मे वचः। श्रुत्वेदानीं प्रपद्येथाः स्वां मतिं पृषतात्मज
राजा, तुला योग्य वाटत असेल तर मी सांगतो; माझे बोल ऐक. ऐकल्यावर, पर्शतपुत्रा, तू तुझ्या मनाप्रमाणे निर्णय घे.
क्रियतामस्य यत्नेन विधिवद्दारसंग्रहः । भविता तद्वचः सत्यमिति मे निश्चिता मतिः
तिच्या विवाहाची तयारी योग्य पद्धतीने, पूर्ण प्रयत्नाने करावी; मला खात्री आहे की देवतेचे वचन खरे ठरेल.
ततस्तौ निश्चयं कृत्वा तस्मिन्कार्येऽथ दंपती । वरयाञ्चक्रतुः कन्यां दशार्णाधिपतेः सुताम्
मग त्या दोघांनी एकत्र ठरवून, त्या कन्येसाठी दाशार्ण राजाच्या मुलीची निवड केली.
ततो राजा द्रुपदो राजसिंहः सर्वान्राज्ञः कुलतः सन्निशाम्य। दाशार्णकस्य नृपतेस्तनूजां शिखण्डिने वरयामास दारान्
राजसिंह द्रुपदाने सर्व राजघराणी विचारात घेऊन, शिखंडीला पत्नी म्हणून दाशार्ण राजाच्या कन्येची निवड केली.
हिरण्यवर्मेति नृपो योऽसौ दाशार्णकः स्मृतः। स च प्रादान्महीपालः कन्यां तस्मै शिखण्डिने
दाशार्ण राजा, ज्याचे नाव हिरण्यवर्मा होते, त्याने आपली कन्या शिखंडीला दिली, हे पृथ्वीच्या राजांनो.