स्त्रीभावेन च मे गाढं मनः शान्तमुमापते । प्रतिश्रुतश्च भूतेश त्वया भीष्मपराजयः
'उमापती, स्त्रीभावात माझं मन पूर्ण शांत आहे; तरीही, भूतांचे स्वामी, भीष्माचा पराभव तू वचन दिलं आहेस.'
यथा स सत्यो भवति तथा कुरु वृषध्वज । यथा हन्यां समागम्य भीष्मं शान्तनवं युधि
'वृषध्वज, ते वचन सत्य कर, म्हणजे मी युद्धात शांतनुपुत्र भीष्माचा वध करू शकेन.'
तामुवाच महादेवः कन्यां किल वृषध्वजः । न मे वागमृतं प्राह सत्यं भद्रे भविष्यसि
मग वृषध्वज महादेवाने त्या कन्येला सांगितलं, 'माझं वचन कधीच खोटं पडत नाही; हे शुभे, तू नक्कीच यशस्वी होशील.'
हनिष्यसि रणे भीष्मं पुरुषत्वं च लप्स्यति ।। स्मरिष्यसि च तत्सर्वं देहमन्यं गता सती
'तू युद्धात भीष्माचा वध करशील आणि पुरुषत्व मिळवशील. दुसरं शरीर मिळाल्यावर तुला हे सगळं आठवेल.'
द्रुपदस्य कुले जाता भविष्यसि महारथः। शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च भविष्यसि सुसंमतः
द्रुपदाच्या कुळात जन्म घेऊन, तू एक महान रथी होशील, शस्त्र चालवण्यात जलद, लढण्यात कुशल आणि सर्वांना प्रिय व मान्य होशील.
यथोक्तमेव कल्याणि सर्वमेतद्भविष्यति। भविष्यसि पुमान्पश्चात्कस्माच्चित्कालपर्ययात्
हे कल्याणी, मी सांगितले तसेच सर्व घडेल; काही काळानंतर तू पुरुष होशील.
एवमुक्त्वा महादेवः कपर्दी वृषभध्वजः। पश्यतामेव विप्राणां तत्रैवान्तरधीयत
असे म्हणून, जटाधारी, वृषध्वज असलेले महादेव ब्राह्मणांच्या डोळ्यांसमोर तिथेच अदृश्य झाले.
ततः सा पश्यतां तेषां महर्षीणामनिन्दिता । समाहृत्य वनात्तस्मात्काष्ठानि वरवर्णिनी
मग त्या निष्कलंक स्त्रीने, त्या महर्षींच्या समोर, वनातून लाकूड गोळा केले.
चितां कृत्वा सुमहतीं प्रदाय च हुताशनम् । प्रदीप्तेऽग्नौ महाराज रोषदीप्तेन चेतसा
तिने मोठी चिता रचली, ती अग्नीला अर्पण केली आणि रागाने पेटलेल्या मनाने, राजन, त्या ज्वलंत अग्नीत प्रवेश केला.
उक्त्वा भीष्मवधायेति प्रविवेश हुताशनम् । ज्येष्ठा काशिसुता राजन्यमुनामभितो नदीम्
‘हे भीष्माच्या वधासाठी’ असे म्हणून, काशीराजाची ज्येष्ठ कन्या, राजर्षींच्या समोर, यमुना नदीच्या काठावर अग्नीत प्रवेश केली.
कथं शिखण्डी गाङ्गेय कन्यां भूत्वा पुरा तदा। पुरुषोऽभूद्युधिश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
गंगेच्या कन्येने पूर्वी कशी शिखंडी झाली आणि नंतर ती पुरुष कशी झाली, हे मला सांगा, पितामह.
भार्या तु तस्य राजेन्द्र द्रुपदस्य महीपतेः। महिषी दयिता ह्यासीदपुत्रा च विशांपते
राजेंद्र, द्रुपद राजाची पत्नी त्याची प्रिय राणी होती, पण तिला मूल नव्हते, हे राजाधिराज.
एतस्मिन्नेव काले तु द्रुपदो वै महीपतिः। अपत्यार्थे महाराज तोषयामास शङ्करम्
त्याच वेळी, द्रुपद राजाने संतानासाठी शंकराची कृपा मिळवण्यासाठी तप केला, हे महराजा.
अस्माद्वधार्थं निश्चित्य तपो घोरं समास्थितः। ऋते कन्यां महादेव पुत्रो मेस्यादिति ब्रुवन्
शत्रूच्या वधाचा निर्धार करून, त्याने कठोर तप सुरू केले आणि ‘माझ्या घरी कन्या न होता, पुत्र जन्मावा, हे महादेव’ असे म्हटले.
भगवन्पुत्रमिच्छामि भीष्मं प्रतिचिकीर्षया । इत्युक्तो देवदेवेन स्त्रीपुमांस्ते भविष्यति
‘भगवंत, भीष्मावर उपाय करण्यासाठी मला पुत्र हवा आहे’ असे त्याने म्हटल्यावर, देवाधिदेव म्हणाले, ‘कन्या जन्मेल, पण ती पुढे पुरुष होईल.’
निवर्तस्व महीपाल नैतञ्जात्वन्यथा भवेत् । स तु गत्वा च नगरं भार्यामिदमुवाच ह
‘राजा, परत जा; हे वेगळ्या प्रकारे होणार नाही,’ असे देवाने सांगितले. मग तो राजाने नगरात जाऊन आपल्या पत्नीस सांगितले.
कृतो यत्नो महादेवस्तपसाऽऽराधितो मया । कन्या भूत्वा पुमान्भावी इति चोक्तोस्मि शंभुना
‘मी खूप प्रयत्न केले, कठोर तप करून महादेवाची पूजा केली; शंभू म्हणाले की, कन्या जन्मेल आणि ती पुढे पुरुष होईल.’
पुनः पुनर्याच्यमानो दिष्टमित्यब्रवीच्छिवः । नतदन्यच्च भविता भवितव्यं हि तत्तथा
पुन्हा पुन्हा विनंती केली तरी शिव म्हणाले, ‘हे नक्कीच घडणार आहे; दुसरे काही होणार नाही. जे व्हायचे तेच होईल.’
ततः सा नियता भूत्वा ऋतुकाले मनस्विनी । पत्नी द्रुपदराजस्य द्रुपदं प्रविवेश ह
मग ती सुजाण राणी, योग्य वेळी, द्रुपद राजाच्या सहवासात गेली.
लेभे गर्भं यथाकालं विधिदृष्टेन कर्मणा । पार्षतस्य महीपाल यथा मां नारदोऽब्रवीत्
नियत काळानुसार, विधिपूर्वक, तिने गर्भधारण केली, हे पार्षत राजन, जसे नारदांनी मला सांगितले होते.
ततो दधार सा देवी गर्भं राजीवलोचना । तां स राजा प्रियां भार्यां द्रुपदः कुरुनन्दन
मग त्या कमलनयन राणीने गर्भ धारण केला आणि द्रुपद राजाने आपल्या प्रिय पत्नीची काळजीपूर्वक सेवा केली, हे कुरुनंदना.
पुत्रस्नेहान्महाबाहुः मुखं पर्यचरत्तदा । सर्वानभिप्रायकृतान्भार्याऽलभत कौरव
पुत्रप्रेमामुळे बलवान राजा तिच्या चेहऱ्याची काळजी घेत असे आणि राणीला सर्व इच्छित गोष्टी मिळत असत, हे कौरव.
अपुत्रस्य सतो राज्ञो द्रुपदस्य महीपतेः । यथाकालं तु सा देवी महिषी द्रुपदस्य ह
राजा द्रुपद यांना पुत्र नव्हता, तेव्हा योग्य वेळी त्यांच्या राणीने एक मूल जन्माला घातले.
कन्यां प्रवररूपां तु प्राजायत नराधिप । अपुत्रस्य तु राज्ञः सा द्रुपदस्य मनस्विनी
त्या राजाला, ज्याला पुत्र नव्हता, सुंदर रूपाची आणि बुद्धिमान अशी एक कन्या झाली; ती द्रुपदाचीच होती.
ख्यापयामास राजेन्द्र पुत्रो ह्येष ममेति वै। ततः स राजा द्रुपद प्रच्छन्नाया नराधिप
राणीने जाहीर केले, 'हा माझा पुत्र आहे'; त्यामुळे राजा द्रुपदाने त्या मुलाचे खरे रूप गुप्त ठेवले.
पुत्रवत्पुत्रकार्याणि सर्वाणि समकारयत् । रक्षणं चैव मन्त्रस्य महिषी द्रुपदस्य सा
राणीने त्या मुलावर पुत्रासारखीच सर्व जबाबदाऱ्या पार पाडल्या आणि हे गुपित फार काळजीपूर्वक जपले.
चकार सर्वयत्नेन ब्रुवणा पुत्र इत्युत । न च तां वेदक नगरे कश्चिदन्यत्र पार्षतात्
ती नेहमी त्या मुलाला 'पुत्र' म्हणत असे आणि खऱ्या गोष्टीची माहिती पर्शताशिवाय नगरात कुणालाही नव्हती.
श्रद्दधानो हि तद्वाक्यं देवस्याच्युततेजसः। छादयामास तां कन्यां पुमानिति च सोब्रवीत्
देवतांच्या अमोघ वचनावर विश्वास ठेवून तिने त्या कन्येला लपवले आणि तिला पुत्र म्हणून जाहीर केले.
जातकर्माणि सर्वाणि कारयामास पार्थिवः। पुंवद्विधानयुक्तानि शिखण्डीति च तां विदुः
राजाने त्या मुलासाठी सर्व जन्मसंस्कार पुत्राप्रमाणेच केले; तिला सगळे शिखंडी म्हणून ओळखू लागले.
अहमेकस्तु चारेण वचनान्नारदस्य च। ज्ञातवान्देववाक्येन अम्बायास्तपसा तथा
मी एकट्यानेच गुप्तहेर, नारदाचे शब्द, देवतेचे वचन आणि अंबेच्या तपामुळे हे सत्य जाणले.