सा कन्या तपसा तेन देहार्धेन व्यजायत । नदी च राजन्वत्सेषु कन्या चैवाभवत्तदा
राजा, त्या तपामुळे तिच्या शरीराचा अर्धा भाग कन्या झाला आणि अर्धा भाग वत्सांच्या प्रदेशात नदी झाला. त्या वेळी ती एकाच वेळी नदी आणि कन्या होती.
ततस्ते तापसाः सर्वे तपसे धृतनिश्चयाम्। दृष्ट्वा न्यवर्तयंस्तात किं कार्यमिति चाब्रुवन्
मग सर्व तपस्वी, जे आपल्या तपावर दृढ होते, तिला पाहून मागे हटले आणि म्हणाले, 'आता काय करावं?'
तानुवाच ततः कन्या तपोवृद्धानृषींस्तदा । निराकृतास्मि भीष्मेण भ्रंशिता पतिधर्मतः
त्या वेळी ती कन्या, तपाने वृद्ध झालेल्या ऋषींना म्हणाली, 'मला भीष्माने नाकारलं आणि पतीधर्मापासून वंचित केलं.'
वधार्थं तस्य दीक्षा मे न लोकार्थं तपोधनाः । निहत्य भीष्मं गच्छेयं शान्तिमित्येव निश्चयः
'माझं व्रत केवळ त्याच्या वधासाठी आहे, जगासाठी नाही, हे तपशक्ती असलेल्यांनो. भीष्माचा वध करूनच मला शांती मिळेल, असाच माझा निर्धार आहे.'
यत्कृते दुःखवसतिमिमां प्राप्तऽस्मि शाश्वतीम् । पतिलोकाद्विहीना च नैव स्त्री न पुमानिह
'ज्याच्यासाठी मी या अखंड दुःखाच्या ठिकाणी आले, पतीच्या लोकांपासून वंचित झाले, इथे मी ना स्त्री आहे ना पुरुष.'
नाहत्वा युधि गाङ्गेयं निवर्तिष्ये तपोधनाः । एष मे हृदि संकल्पो यदिदं कथितं मया
'युद्धात गंगेपुत्र भीष्माचा वध केल्याशिवाय मी मागे फिरणार नाही, हे तपशक्ती असलेल्यांनो. हेच माझ्या मनातील ठाम निश्चय आहे, जसं मी सांगितलं.'
स्त्रीभावे परिनिर्विण्णा पुंस्त्वार्थे कृतनिश्चया । भीष्मे प्रतिचिकीर्षामि नास्मि वार्येति वै पुनः
'स्त्रीभावाला कंटाळून, पुरुषत्व मिळवण्याचा मी ठाम निर्धार केला आहे. भीष्माविरुद्ध कृती करायचीच आहे; मला पुन्हा कोणी थांबवू शकत नाही.'
तां देवो दर्शयामास शूलपाणिरुमापतिः । मध्ये तेषां महार्षीणां स्वेन रूपेण तापसीम्
मग शूलधारी, उमा-पती शिवाने, त्या महान ऋषींच्या मध्ये, स्वतःच्या रूपात त्या तपस्विनीला दर्शन दिलं.
छन्द्यमाना वरेणाथ सा वव्रे मत्पराजयम् । हनिष्यसीति तां देवः प्रत्युवाच मनस्विनीम्
वर माग विचारल्यावर तिने माझ्या पराभवाची मागणी केली; तेव्हा देवाने त्या दृढनिश्चयी स्त्रीला सांगितलं, 'तू त्याचा वध करशील.'
ततः सा पुनरेवाथ कन्या रुद्रमुवाच ह। उपपद्येत्कथं देव स्त्रिया युधि जयो मम
मग पुन्हा त्या कन्येने रुद्राला विचारलं, 'देवा, स्त्री असून मला युद्धात विजय कसा मिळेल?'
स्त्रीभावेन च मे गाढं मनः शान्तमुमापते । प्रतिश्रुतश्च भूतेश त्वया भीष्मपराजयः
'उमापती, स्त्रीभावात माझं मन पूर्ण शांत आहे; तरीही, भूतांचे स्वामी, भीष्माचा पराभव तू वचन दिलं आहेस.'
यथा स सत्यो भवति तथा कुरु वृषध्वज । यथा हन्यां समागम्य भीष्मं शान्तनवं युधि
'वृषध्वज, ते वचन सत्य कर, म्हणजे मी युद्धात शांतनुपुत्र भीष्माचा वध करू शकेन.'
तामुवाच महादेवः कन्यां किल वृषध्वजः । न मे वागमृतं प्राह सत्यं भद्रे भविष्यसि
मग वृषध्वज महादेवाने त्या कन्येला सांगितलं, 'माझं वचन कधीच खोटं पडत नाही; हे शुभे, तू नक्कीच यशस्वी होशील.'
हनिष्यसि रणे भीष्मं पुरुषत्वं च लप्स्यति ।। स्मरिष्यसि च तत्सर्वं देहमन्यं गता सती
'तू युद्धात भीष्माचा वध करशील आणि पुरुषत्व मिळवशील. दुसरं शरीर मिळाल्यावर तुला हे सगळं आठवेल.'
द्रुपदस्य कुले जाता भविष्यसि महारथः। शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च भविष्यसि सुसंमतः
द्रुपदाच्या कुळात जन्म घेऊन, तू एक महान रथी होशील, शस्त्र चालवण्यात जलद, लढण्यात कुशल आणि सर्वांना प्रिय व मान्य होशील.
यथोक्तमेव कल्याणि सर्वमेतद्भविष्यति। भविष्यसि पुमान्पश्चात्कस्माच्चित्कालपर्ययात्
हे कल्याणी, मी सांगितले तसेच सर्व घडेल; काही काळानंतर तू पुरुष होशील.
एवमुक्त्वा महादेवः कपर्दी वृषभध्वजः। पश्यतामेव विप्राणां तत्रैवान्तरधीयत
असे म्हणून, जटाधारी, वृषध्वज असलेले महादेव ब्राह्मणांच्या डोळ्यांसमोर तिथेच अदृश्य झाले.
ततः सा पश्यतां तेषां महर्षीणामनिन्दिता । समाहृत्य वनात्तस्मात्काष्ठानि वरवर्णिनी
मग त्या निष्कलंक स्त्रीने, त्या महर्षींच्या समोर, वनातून लाकूड गोळा केले.
चितां कृत्वा सुमहतीं प्रदाय च हुताशनम् । प्रदीप्तेऽग्नौ महाराज रोषदीप्तेन चेतसा
तिने मोठी चिता रचली, ती अग्नीला अर्पण केली आणि रागाने पेटलेल्या मनाने, राजन, त्या ज्वलंत अग्नीत प्रवेश केला.
उक्त्वा भीष्मवधायेति प्रविवेश हुताशनम् । ज्येष्ठा काशिसुता राजन्यमुनामभितो नदीम्
‘हे भीष्माच्या वधासाठी’ असे म्हणून, काशीराजाची ज्येष्ठ कन्या, राजर्षींच्या समोर, यमुना नदीच्या काठावर अग्नीत प्रवेश केली.
कथं शिखण्डी गाङ्गेय कन्यां भूत्वा पुरा तदा। पुरुषोऽभूद्युधिश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
गंगेच्या कन्येने पूर्वी कशी शिखंडी झाली आणि नंतर ती पुरुष कशी झाली, हे मला सांगा, पितामह.
भार्या तु तस्य राजेन्द्र द्रुपदस्य महीपतेः। महिषी दयिता ह्यासीदपुत्रा च विशांपते
राजेंद्र, द्रुपद राजाची पत्नी त्याची प्रिय राणी होती, पण तिला मूल नव्हते, हे राजाधिराज.
एतस्मिन्नेव काले तु द्रुपदो वै महीपतिः। अपत्यार्थे महाराज तोषयामास शङ्करम्
त्याच वेळी, द्रुपद राजाने संतानासाठी शंकराची कृपा मिळवण्यासाठी तप केला, हे महराजा.
अस्माद्वधार्थं निश्चित्य तपो घोरं समास्थितः। ऋते कन्यां महादेव पुत्रो मेस्यादिति ब्रुवन्
शत्रूच्या वधाचा निर्धार करून, त्याने कठोर तप सुरू केले आणि ‘माझ्या घरी कन्या न होता, पुत्र जन्मावा, हे महादेव’ असे म्हटले.
भगवन्पुत्रमिच्छामि भीष्मं प्रतिचिकीर्षया । इत्युक्तो देवदेवेन स्त्रीपुमांस्ते भविष्यति
‘भगवंत, भीष्मावर उपाय करण्यासाठी मला पुत्र हवा आहे’ असे त्याने म्हटल्यावर, देवाधिदेव म्हणाले, ‘कन्या जन्मेल, पण ती पुढे पुरुष होईल.’
निवर्तस्व महीपाल नैतञ्जात्वन्यथा भवेत् । स तु गत्वा च नगरं भार्यामिदमुवाच ह
‘राजा, परत जा; हे वेगळ्या प्रकारे होणार नाही,’ असे देवाने सांगितले. मग तो राजाने नगरात जाऊन आपल्या पत्नीस सांगितले.
कृतो यत्नो महादेवस्तपसाऽऽराधितो मया । कन्या भूत्वा पुमान्भावी इति चोक्तोस्मि शंभुना
‘मी खूप प्रयत्न केले, कठोर तप करून महादेवाची पूजा केली; शंभू म्हणाले की, कन्या जन्मेल आणि ती पुढे पुरुष होईल.’
पुनः पुनर्याच्यमानो दिष्टमित्यब्रवीच्छिवः । नतदन्यच्च भविता भवितव्यं हि तत्तथा
पुन्हा पुन्हा विनंती केली तरी शिव म्हणाले, ‘हे नक्कीच घडणार आहे; दुसरे काही होणार नाही. जे व्हायचे तेच होईल.’
ततः सा नियता भूत्वा ऋतुकाले मनस्विनी । पत्नी द्रुपदराजस्य द्रुपदं प्रविवेश ह
मग ती सुजाण राणी, योग्य वेळी, द्रुपद राजाच्या सहवासात गेली.
लेभे गर्भं यथाकालं विधिदृष्टेन कर्मणा । पार्षतस्य महीपाल यथा मां नारदोऽब्रवीत्
नियत काळानुसार, विधिपूर्वक, तिने गर्भधारण केली, हे पार्षत राजन, जसे नारदांनी मला सांगितले होते.