ततो मामब्रवीद्रामः स्मयमानो रणाजिरे । रथो मे मेदिनी भीष्म वाहा वेदाः सदश्ववत्
मग राम युद्धभूमीत हसत मला म्हणाला, 'भीष्मा, माझा रथ म्हणजे ही पृथ्वी आहे, वेद हेच माझे उत्तम घोडे आहेत.'
सूतश्च मातरिश्वा वै कवचं वेदमातरः । सुसंवीतो रणे ताभिर्योत्स्येऽहं कुरुनन्दन
'वारा माझा सारथी आहे, वेदांच्या जननी माझे कवच आहेत. या सर्वांनी मी युद्धासाठी सज्ज आहे आणि कुरुवंशाच्या आनंदा, तुझ्याशी लढीन.'
एवं ब्रुवाणो गान्धारे रामो मां सत्यविक्रमः। शरव्रातेन महता सर्वतः प्रत्यवारयत्
गांधारातील राम, ज्याचा खरा पराक्रम आहे, असं बोलताच, त्याने माझ्या चारही बाजूंनी बाणांचा मोठा मारा करून मला आडवलं.
ततोऽपश्यं जामदग्न्यं रथमध्ये व्यवस्थितम् । सर्वायुधवरे श्रीमत्यद्भुतोपमदर्शने
मग मी जमदग्नीपुत्र रामाला त्याच्या रथाच्या मधोमध उभा असलेला पाहिलं, त्याच्याकडे सर्व प्रकारची शस्त्रं होती, तो तेजस्वी आणि पाहायला अद्भुत वाटत होता.
मनसा विहिते पुण्ये विस्तीर्णे नगरोपभे । दिव्याश्वयुजि सन्नद्वे काञ्चनेन विभूषिते
त्याचा रथ मनाने घडवलेला, पवित्र आणि मोठा, जणू एखाद्या नगराच्या कडेला असावा, दिव्य घोड्यांनी जोडलेला, कवच घातलेला आणि सोन्याने सजवलेला होता.
कवचेन महाबाहो सोमार्ककृतलक्ष्मणा। धनुर्धरो बद्धतूणो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्
तो बलवान वीर चंद्रसूर्याच्या चिन्हांनी शोभणारे कवच घालून, धनुष्य हातात धरून, बाणांचं भांड कमरेला बांधून, गोधड्याच्या कातड्याचे हातमोजे घालून उभा होता.
सारथ्यं कृतवांस्तत्र युयुत्सोरकुतव्रणः । सखा वेदविदत्यन्तं दयितो भार्गवस्य ह
त्या ठिकाणी त्याचा सारथी निर्भय आणि युद्धासाठी तयार असलेला, वेदांचा पूर्ण जाणकार आणि भार्गवाचा अत्यंत प्रिय मित्र होता.
आह्वयानः स मां युद्धे मनो हर्षयतीव मे । पुनः पुनरभिक्रोशन्नभियाहीति भार्गवः
भार्गवाने मला पुन्हा पुन्हा मोठ्याने हाक मारून, 'ये, समोर ये!' असं युद्धासाठी बोलावलं आणि त्याच्या त्या आव्हानाने माझं मन आनंदित झालं.
तमादित्यमिवोद्यन्तमनाधृष्यं महाबलम् । क्षत्रियान्तकरं राममेकमेकः समासदूम्
मी एकटाच, जसा कोणी उगवत्या सूर्याजवळ जातो तसा, क्षत्रियांचा संहार करणाऱ्या, अपराजेय आणि बलाढ्य रामाजवळ गेलो.
ततोऽहं बाणपातेषु त्रिषु वाहान्निगृह्य वै । अवतीर्य धनुर्न्यस्य पदातिर्ऋषिसत्तमम्
मग मी बाणांचा वर्षाव थांबवून माझे घोडे आवरले, रथातून खाली उतरलो, धनुष्य बाजूला ठेवले आणि पायी चालत त्या ऋषीश्रेष्ठाजवळ गेलो.
अभ्यागच्छं तदा राममर्चिष्यन्द्विजसत्तमम् । अभिवाद्य चैनं विधिवदब्रुवं वाक्यमुत्तमम्
त्या वेळी मी तेजस्वी, श्रेष्ठ ब्राह्मण रामाजवळ जाऊन, योग्य रीतीने त्याला नमस्कार केला आणि उत्तम शब्दांत त्याच्याशी बोललो.
योत्स्ये त्वया रणे राम सदृशेनाधिकेन वा । गुरुणा धर्मशीलेन जयमाशास्व मे विभो
रामा, मी तुझ्याशी युद्ध करीन, तू माझ्यासारखा असो किंवा श्रेष्ठ, किंवा माझा गुरु आणि धर्मशील असलास तरी — प्रभो, मला विजय मिळू दे अशी कृपा कर.
एवमेतत्कुरुश्रेष्ठ कर्तव्यं भूतिमिच्छता। धर्मो ह्येष महाबाहो विशिष्टैः सह युध्यताम्
हे कुरूश्रेष्ठ, हेच योग्य आहे; ज्याला कीर्ती हवी आहे त्याने असंच वागावं. हे महाबाहो, श्रेष्ठांसोबत लढणाऱ्यांचा हा धर्म आहे.
शपेयं त्वां नचेदेवमागच्छेथा विशांपते । युध्यस्व त्वं रणे यत्तो धैर्यमालम्ब्य कौरव
राजाधिराज, जर तू असं न केलंस तर मी तुला शाप दिला असता. आता, धैर्य धारण करून युद्धासाठी सज्ज हो, हे कौरवा.
न तु ते जयमाशासे त्वां विजेतुमहं स्थितः । गच्छ युध्यस्व धर्मेण प्रीतोऽस्मि चरितेन ते
पण मी तुझ्या विजयाची आशा करत नाही, कारण मी तुला हरवायला आलो आहे. जा, धर्माने युद्ध कर — तुझ्या वागण्याने मी संतुष्ट आहे.
ततोऽहं तं नमस्कृत्य रथमारुह्य सत्वरः । प्राध्मापयं रणे शङ्खं पुनर्हेमपरिष्कृतम्
मग मी त्याला नमस्कार करून, पटकन रथावर चढलो आणि पुन्हा सोन्याने मढवलेली शंख रणभूमीत वाजवली.
ततो युद्धं समभवन्मम तस्य च भारत । दिवसान्सुबहून्राजन्परस्परजिगीषया
मग, हे भारत, आमच्यात अनेक दिवस युद्ध सुरू राहिलं, आम्ही दोघंही एकमेकांवर विजय मिळवण्यासाठी झगडत होतो.
स मे तस्मिन्रणे पूर्वं प्राहरत्कङ्खपत्रिभिः । वष्ट्या शतैश्च नवभिः शराणां नतषर्वणाम्
त्या युद्धात त्याने प्रथम मला गिधाडाच्या पिसांनी मढवलेल्या बाणांनी आणि वाकड्या शिराच्या नवशे बाणांनी घायाळ केलं.
चत्वारस्तेन मे वाहाः सूतश्चैव विशांपते । प्रतिरुद्धास्तथैवाहं समरे दंशितः स्थितः
त्याने माझे चारही घोडे आणि सारथी, हे राजाधिराज, रोखून धरले, आणि मीही जखमी होऊन रणभूमीत ठाम उभा राहिलो.
नमस्कृत्य च देवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः । तमहं स्मयन्निव रणे प्रत्यभाषं व्यवस्थितम्
देवतांना आणि विशेषतः ब्राह्मणांना नमस्कार करून, मी हसत-हसत, युद्धासाठी सज्ज असलेल्या त्याच्याशी बोललो.
आचार्यता मानिता मे निर्मर्यादे ह्यपि त्वयि । भूयश्च शृणु मे ब्रह्मन्संपदं धर्मसंग्रहे
तुला नीतीचे बंधन न पाळता वागलास तरी मी तुला गुरू म्हणून मान दिला. आता, ब्राह्मण, माझ्या धर्म आणि संपत्तीच्या गोष्टी पुन्हा ऐक.
ये ते वेदाः शरीरस्था .... यच्च ते महत् । तपश्च ते महत्तप्तं न तेभ्यः प्रहराम्यहम्
तुझ्या अंगात असलेले वेद आणि तुझ्या मोठ्या तपश्चर्येला मी कधीच हात लावणार नाही.
प्रहरे क्षत्रधर्मस्य यं त्वं राम समाश्रितः । ब्राह्मणः क्षत्रियत्वं हि याति शस्त्रसमुद्यमात्
राम, तू क्षत्रिय धर्मावर आधार ठेवून लढू शकतोस; कारण ब्राह्मणाने शस्त्र उचलले की तो क्षत्रियच होतो.
पश्य मे धनुषो वीर्यं पश्य बाह्वोर्बलं मम। एष ते कार्मुक वीर छिनद्मि निशितेषुणा
माझ्या धनुष्याचं बळ पाहा, माझ्या बाहूंचं सामर्थ्य पाहा. वीर, मी तुझं धनुष्य या तीक्ष्ण बाणाने तोडून दाखवतो.
तस्याहं निशितं भल्लं चिक्षेप भरतर्षभ । तेनास्य धनुषः कोटिं छित्वा भूमावपातयम्
तेव्हा मी एक धारदार बाण सोडला आणि त्याने त्याच्या धनुष्याचं टोक छाटून ते खाली पाडलं.
तथैव च पृषत्कानां शतानि नतपर्वणाम् । चिक्षेप कङ्कपत्राणां जामदग्न्यरथं प्रति
त्याचप्रमाणे मी शेकडो गिधाडाच्या पिसांनी मढवलेले वाकडे बाण जमदग्नीच्या रथावर सोडले.
काये विषक्तास्तु तदा वायुना समुदीरिताः। चेलुः क्षरन्तो रुधिरं नागा इव च ते शराः
ते बाण वाऱ्याच्या वेगाने त्याच्या अंगात घुसले आणि रक्त सांडत सर्पांसारखे हालचाल करू लागले.
क्षतजोक्षितसर्वाङ्गः क्षरन्स रुधिरं रणे। बभौ रामस्तथा राजन्प्रफुल्ल इव किंशुकः
रणांगणात रामाचं संपूर्ण शरीर रक्ताने माखलं होतं आणि तो फुललेल्या किंशुकासारखा तेजस्वी दिसत होता.
हेमन्तान्तेऽशोक इव रक्तस्तबकमण्डितः। बभौ रामस्तथा राजन्प्रफुल्ल इव किंशुकः
हिवाळ्यानंतरच्या अशोक वृक्षासारखा, लाल फुलांच्या घड्यांनी सजलेला, राम राजन फुललेल्या किंशुकासारखा भासत होता.
ततोऽन्यद्धनुरादाय रामः क्रोधसमन्वितः । हेमपुङ्खान्सुनिशिताञ्शरांस्तान्हि ववर्ष सः
मग राम रागाने दुसरं धनुष्य घेतलं आणि सोन्याच्या पिसांनी मढवलेले धारदार बाण माझ्यावर पाऊसासारखे सोडले.