प्रणम्य तमहं मूर्ध्ना भूयो ब्राह्मणसत्तमम् । अब्रुवं कारणं किं तद्यत्त्वं युद्धं मयेच्छसि
मी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला मस्तक झुकवून पुन्हा विचारलं, 'ब्राह्मणा, तू माझ्याशी युद्ध का करू इच्छितोस, याचं कारण काय?'
इष्वस्त्रं मम बालस्य भवतैव चतुर्विधम्। उपदिष्टं महाबाहो शिष्योऽस्मि तव भार्गव
महाबाहो, मी लहान असताना तूच मला धनुर्विद्येचे चारही प्रकार शिकवलेस; मी तुझा शिष्य आहे, भृगुवंशीय.
ततो मामब्रवीद्रामः क्रोधसंरक्तलोचनः । जानीषे मां गुरुं भीष्म गृह्णासीमां न चैव ह
मग रामाने, रागाने डोळे लाल करून, मला म्हणालो, 'भीष्मा, तू मला गुरु मानतोस, पण तरीही तिला स्वीकारत नाहीस.'
सुतां काश्यस्य कौरव्य मत्प्रियार्थं महामते। न हि मे विद्यते शान्तिरन्यथा कुरुनन्दन
कौरवा, माझ्या प्रियासाठी, हे महाबुद्धीमान, काशीच्या राजकन्येला स्वीकार; अन्यथा, कुरुनंदना, मला कधीच शांती मिळणार नाही.
गृहाणेमां महाबाहो रक्षस्व कुलमात्मनः। त्वया विभ्रंशिता हीयं भर्तारं नाधिगच्छति
महाबाहो, तिला स्वीकार आणि आपल्या कुळाचं रक्षण कर; तुझ्यामुळे ती वंचित झाली आणि तिला पती मिळू शकत नाही.
तथा ब्रुवन्तं तमहं रामं परपुरंयम्। नैतदेवं पुनर्भावि ब्रह्मर्षे किं श्रमेण ते
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, रामाने असं म्हणताच मी उत्तर दिलं, 'ब्राह्मर्षे, असं पुन्हा होणार नाही; मग तुझा हा प्रयत्न कशाला?'
गुरुत्वं त्वयि संप्रेक्ष्य जामदग्न्य पुरातनम् । प्रसादये त्वां भगवंस्त्यक्तैषा तु पुरा मया
जामदग्न्य, तुझं प्राचीन गुरुस्थान लक्षात घेऊन मी तुला विनंती करतो, भगवना; पण तिला मी आधीच सोडून दिलं आहे.
को जातु परभावां हि नारीं व्यालीमिव स्थिताम् । वासयेत गृहे जानन्स्त्रीणां दोषो महात्ययः
इतरांनी नाकारलेली, सापासारखी धोकादायक अशी स्त्री, हे जाणून, कोण आपल्या घरी ठेवेल? कारण स्त्रियांच्या दोषामुळे मोठा अनर्थ होतो.
न भयाद्वासवस्यापि धर्मं जह्यां महाव्रत । प्रसीद मा वा यद्वा ते कार्यं तत्कुरु मा चिरम्
इंद्राचा भितीनेसुद्धा मी धर्म सोडणार नाही, हे मोठ्या व्रताचे पालन करणाऱ्या. तू कृपा कर किंवा करू नकोस, तुझं जे काही करायचंय ते लवकर कर.
अयं चापि विशुद्धात्मन्पुराणे श्रूयते विभो। मरुत्तेन महाबुद्धे गीतः श्लोको महात्मना
हे महाबुद्धी, प्राचीन काळात शुद्ध अंतःकरण असलेल्या महात्मा मरुत्तानं गायलेला हा श्लोक ऐकायला मिळतो.
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः। उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते
जो गुरू अहंकारी आहे, योग्य-अयोग्य कळत नाही आणि चुकीच्या मार्गावर गेला आहे, त्याचा त्याग करावा असं सांगितलं आहे.
स त्वं गुरुरिति प्रेम्णा मया संमानितो भृशम् । गुरुवृत्तिं न जानीषे तस्माद्योत्स्यामि वै त्वया
मी तुला गुरू म्हणून प्रेमाने आणि मानाने वागवलं, पण तुला गुरूचं कसं वागावं हेच माहीत नाही; म्हणून मी तुझ्याशी लढणार आहे.
गुरुं न हन्यां समरे ब्राह्मणं च विशेषतः । विशेषतस्तपोवृद्धमेवं क्षान्तं मया तव
मी कधीही युद्धात गुरूला मारणार नाही, आणि विशेषतः ब्राह्मणाला तर नाहीच; तपाने वृद्ध झालेल्याला तर अजिबात नाही. म्हणूनच मी तुझ्यावर संयम ठेवला आहे.
उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत्। यो हन्यात्समरे क्रुद्धं युध्यन्तमपलायिनम्
पण जर एखादा ब्राह्मण शस्त्र उचलून क्षत्रियासारखा वागतो आणि युद्धात सामोरा येतो, तर जो कोणी त्याला लढताना, रागात किंवा पळताना मारतो—
ब्रह्महत्या न तस्य स्यादिति धर्मेषु निश्चयः । क्षत्रियाणां स्थितो धर्म क्षत्रियोऽस्मि तपोधन
त्याला ब्रह्महत्येचा दोष लागत नाही—हे धर्मात ठरलेलं आहे. हेच क्षत्रियांचं कर्तव्य आहे, आणि मी क्षत्रिय आहे, हे तपस्वी.
यो यथा वर्तते यस्मिंस्तस्मिन्नेव प्रवर्तयन् । नाधर्मं समवाप्नोति न चाश्रेयश्च विन्दति
कोणी दुसऱ्याशी जसं वागतो, तसंच त्याच्याशी वागणाऱ्याला अधर्म लागत नाही, आणि त्याला अपयशही येत नाही.
अर्थे वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित् । अर्थसंशयमापन्नः श्रोयान्निःसंशयो नरः
लाभ असो किंवा धर्मासाठी असो, जो वेळ आणि जागेचं ज्ञान असलेला आणि समर्थ आहे, त्याने शंका असताना नेहमी शंका नसलेला मार्ग घ्यावा.
यस्मात्संशयितेऽप्यर्थेऽयथान्यायं प्रवर्तसे । तस्माद्योत्स्यामि सहितस्त्वया राम महाहवे
कारण, शंका असतानाही तू न्यायाच्या विरुद्ध वागत आहेस, म्हणून, हे राम, या मोठ्या युद्धात मी तुझ्याशी लढणार आहे.
पश्य मे बाहुवीर्यं च विक्रमं चातिमानुषम् । एवं गतेऽपि तु मया यच्छक्यं भृगुनन्दन
माझ्या बाहूंचं बळ आणि माझा अतिमानवी पराक्रम पाहा; अशा परिस्थितीत, हे भृगुनंदन, माझ्या कुवतीनुसार मी जे शक्य आहे ते करीन.
तत्करिष्ये कुरुक्षेत्रे योत्स्ये विप्र त्वया सह । द्वन्द्वे राम यथेष्टं मे सञ्जीभव महाद्युते
तेच मी कुरुक्षेत्रावर करीन—मी तुझ्याशी, हे ब्राह्मण, लढेन; द्वंद्वयुद्धात, हे राम, तुला हवं तसं मनोबल गोळा कर, हे महाबली.
तत्र त्वं निहतो राम मया शरशतार्दितः । प्राप्स्यसे निर्जिताँल्लोकाञ्शस्त्रपूतो महारणे
तेथे, हे राम, माझ्या हातून शेकडो बाणांनी छिन्नविछिन्न होऊन तू पडशील, आणि त्या महायुद्धात शस्त्रांनी शुद्ध झालेल्या जिंकलेल्या लोकांना मिळशील.
स गच्छ विनिवर्तस्व कुरुक्षोत्रं रणप्रिय । तत्रैष्यामि महाबाहो युद्धाय त्वांतपोधन
म्हणून, हे रणप्रिय, परत जा, कुरुक्षेत्रावर जा; तिथे, हे महाबाहो तपस्वी, मी तुझ्याशी लढायला येईन.
अपि यत्र त्वया राम कृतं शौचं पुरा पितुः । तत्राहमपि हत्वा त्वां शौचं कर्तास्मि भार्गव
आणि ज्या ठिकाणी, हे राम, तू पूर्वी तुझ्या वडिलांचे श्राद्ध केलेस, तिथेच, हे भार्गव, मी तुला मारून तुझंही श्राद्ध करीन.
तत्र राम समागच्छ त्वरितं युद्धदुर्मद । व्यपनेष्यामि ते दर्पं पौराणं ब्राह्मणब्रुव
त्या ठिकाणी, हे राम, लवकर ये, युद्धाच्या गर्वाने भरलेला; मी तुझा तो जुना ब्राह्मणाचा गर्व नाहीसा करीन.
यच्चापि कत्थसे राम बहुशः परिवत्सरे । निर्जिताः क्षत्रिया लोके मयैकेनेति तच्छ्रुणु
आणि, हे राम, तू वर्षानुवर्षे वारंवार सांगतोस की जगातले क्षत्रिय मी एकट्याने जिंकले—त्याचा खरा अर्थ ऐक.
न तदा जातवान्भीष्मः क्षत्रियो वापि मद्विधः । पञ्चाञ्चातानि तेजांसि तृणेषु ज्वलितं त्वया
त्या वेळी भीष्म किंवा माझ्यासारखा कुठलाही क्षत्रिय जन्मलेला नव्हता; तू पेटवलेली ती पाच अग्निशिखा फक्त वाळलेल्या गवतावरच जळल्या होत्या.
यस्ते युद्धमयं दर्पं कामं च व्यपनाशयेत्। सोऽहं जातो महाबाहो भीष्मः परपुरंजयः। व्यपनेष्यामि ते दर्पं युद्धे राम न संशयः
महाबाहु राम, मी भीष्म, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता, तुझ्या युद्धातील गर्व आणि युद्धाची इच्छा दूर करण्यासाठी जन्माला आलो आहे. या युद्धात, राम, मी तुझा गर्व नक्कीच मोडून काढीन—यात काहीच शंका नाही.
ततो मामब्रवीद्रामः प्रहसन्निव भारत। दिष्ट्या भीष्म मया सार्धं योद्धुमिच्छसि संगरे
त्यावर राम हसत म्हणाला, 'भीष्म, तु माझ्याशी युद्ध करायची इच्छा धरलीस, हे तुझं भाग्यच आहे.'
अयं गच्छामि कौरव्य कुरुक्षेत्रं त्वया सह। भाषितं ते करिष्यामि तत्रागच्छ परंतप
कौरववंशीय, मी आता तुझ्यासोबत कुरुक्षेत्राकडे जातो. तुझं जे बोलणं आहे ते मी तिथे पूर्ण करीन—शत्रूंचा संहार करणारा, तिथे ये.
तत्र त्वां निहतं माता मया शरशताचितम् । जाह्नवी पश्यतां भीष्म गृध्रकङ्कबलाशनम्
भीष्म, तिथे तुझी आई तुला माझ्या हातून शेकडो बाणांनी छिन्नविछिन्न झालेलं, गंगामाईच्या साक्षीने, गिधाडे आणि कावळ्यांसाठी अन्न झालेलं पाहील.