सर्वथा भागधेयानि स्वानि प्राप्नोति मानवः । अनयस्यास्य तु मुखं भीष्मः शान्तनवो मम
माणसाला नेहमी त्याच्या नशिबात जे आहे तेच मिळतं; पण या माझ्या दुर्दैवाचं मूळ कारण म्हणजे शांतनूचा पुत्र भीष्म.
सा भीष्मे प्रतिकर्तव्यमहं पश्यामि सांप्रतम् । तपसा वा युधा वापि दुःखहेतुः स मे मतः
म्हणून आता मला भीष्मावर काहीतरी उत्तर द्यायलाच हवं, मग ते तपाने असो किंवा युद्धाने; तोच माझ्या दुःखाचा कारणीभूत आहे, असं मला वाटतं.
को नु भीष्मं युधा जेतुमुत्सहेत महीपतिः । एवं सा परिनिश्चित्य जगाम नगराद्बहिः
कोणता राजा भीष्माला युद्धात हरवू शकेल? असं ठरवून तिने मग शहर सोडलं.
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम् । ततस्तामवसद्रात्रिं तापसैः परिवारिता
त्यानंतर ती पुण्यशील, मोठ्या तपश्चर्येने युक्त अशा ऋषींच्या आश्रमात गेली. तिथे तिने त्या रात्री तपस्व्यांच्या संगतीत मुक्काम केला.
आचख्यौ च यथावृत्तं सर्वमात्मनि भारत । विस्तरेण महाबाहो निखिलेन शुचिस्मिता । हरणं च विसर्गं च साल्वेन च विसर्जनम्
हे भारत, तिने घडलेली सगळी हकीकत त्या तपस्व्यांना सविस्तर सांगितली—तिचं अपहरण, सोडून देणं, आणि साळ्वाकडून नाकारलं जाणं—हे सगळं तिने निर्मळ हास्याने सांगितलं.
ततस्तत्र महानासीद्ब्राह्मणः संशितव्रतः । शैखावत्यस्तपोबृद्धः शास्त्रे चारण्यके गुरुः
तिथे एक महान ब्राह्मण होता, जो कठोर व्रत पाळणारा, शैखावत्यांच्या आश्रमात तपाने वृद्ध झालेला आणि अरण्यक शास्त्रात गुरू होता.
आर्ता तामाह स मुनिः शैखावत्यो महातपाः । निःश्वसन्तीं सतीं बालां दुःखशोकपरायणाम्
ती खूप दुःखी दिसत असताना, त्या महान तपस्वी शैखावत्य ऋषीने, तिच्या श्वासांमध्ये, दुःख आणि शोकाने भरलेल्या, सती आणि तरुण अशा तिला विचारलं.
एवं गते तु किं भद्रे शक्यं कर्तुं तपस्विभिः । आश्रमस्थैर्महाभागे तपोयुक्तैर्महात्मभिः
असं झाल्यावर, हे सुभगे, आश्रमात राहणाऱ्या आणि तपश्चर्येला वाहिलेल्या या महात्मा ऋषींच्या हातून तुझ्यासाठी काय करता येईल?
सा त्वेनमब्रवीद्राजन्क्रियतां मदनुग्रहः । प्राव्राज्यमहमिच्छामि तपस्तप्स्यामि दुश्चरम्
पण तिने त्याला उत्तर दिलं, "राजा, मला तुमचं कृपाशिर्वाद मिळू द्या; मी संन्यास घ्यायचा आहे आणि कठोर तप करायचं आहे."
मयैव यानि कर्माणि पूर्वदेहे तु मूढया। कृतानि नूनं पापानि तेषामेतत्फलं ध्रुवम्
"माझ्या पूर्वजन्मी मी अज्ञानाने जे वाईट कर्म केलं, त्याचं हे फळ मला आता मिळतंय, यात शंका नाही."
नोत्सहे तु पुनर्गन्तुं स्वजनं प्रति तापसाः । प्रत्याख्याता निरानन्दा साल्वेन च निराकृता
"पण मी पुन्हा माझ्या लोकांकडे जाऊ शकत नाही, हे ऋषींनो; मी नाकारले गेले आहे, आनंदही नाही, आणि साळ्वानेही मला टाकून दिलं आहे."
उपदिष्टमिहेच्छामि तापस्यं वीतकल्मषाः । युष्माभिर्देवसंकाशैः कृपा भवतु वो मयि
"मला इथेच तपश्चर्येचं शिक्षण घ्यायचं आहे, हे पापरहित ऋषींनो; तुम्ही देवासारखे आहात, माझ्यावर दया करा."
स तामाश्वासयत्कन्यां दृष्टान्तागमहेतुभिः । सान्त्वयामास कार्यं च प्रतिजज्ञे द्विजैः सह
त्यांनी तिला उदाहरणे, तर्क आणि कोमल शब्दांनी धीर दिला आणि ब्राह्मणांसह, जे करावं लागेल ते करण्याचं वचन दिलं.
ततस्ते तापसाः सर्वे कार्यवन्तोऽभवंस्तदा। तां कन्यां चिन्तयन्तस्ते किंकार्यमिति धर्मिणः
मग त्या सर्व तपस्व्यांनी त्या कन्येसाठी काय करावं, हे धर्मानुसार विचार करत, काहीतरी करण्याचं ठरवलं.
केचिदाहुः पितुर्वेश्म नीयतामिति तापसाः । केचिदस्यदुमालम्भे मतिं चक्रुर्हि तापसाः
काही तपस्वींनी म्हणाले, 'तिला वडिलांच्या घरी नेलं पाहिजे.' तर काहींनी असं ठरवलं की तिने या आश्रमातच राहावं.
केचित्साल्वपतिं गत्वा नियोज्यमिति मेनिरे। नेति केचिद्व्यवस्यन्ति प्रत्याख्याता हि तेन सा
काहींना वाटलं की तिला साल्वराजाकडे पाठवावं, पण इतरांनी ते नाकारलं, कारण त्याने तिला नाकारलं होतं.
एवं गते तु किं शक्यं भद्रे कर्तुं मनीषिभिः । पुनरूचुश्च तां सर्वे तापसाः संशितव्रताः
अशी स्थिती आली असता, हे सुभगे, बुद्धिमान लोक काय करणार? मग सर्व व्रतस्थ तपस्वींनी पुन्हा तिच्याशी बोलले.
अलं प्रव्रजितेनेह भद्रे श्रृणु हितं वचः। इतो गच्छस्व भद्रं ते पितुरेव निवेशनम्
इथे भटकत राहण्यात काही अर्थ नाही, सुभगे, आमचं हिताचं बोल ऐक. इथून वडिलांच्या घरी जा, तुझं कल्याण होवो.
प्रतिपस्त्यति राजा स पिता ते यदनन्तरम् । तत्र वत्स्यसि कल्याणि सुखं सर्वगुणान्विता
तुझा वडील राजा लगेच तुला स्वीकारेल; तिथे तू सर्व गुणांनी युक्त होऊन सुखाने राहशील, कल्याणी.
न च तेऽन्या गतिर्न्याय्या भवेद्भद्रे यथा पिता । पतिर्वापि गतिर्नार्याः पिता वा वरवर्णिनि । गतिः पतिः समस्थाया विषमे च पिता गतिः
हे सुभगे, तुझ्यासाठी वडिलांशिवाय दुसरा कोणताही योग्य मार्ग नाही; स्त्रीसाठी नवरा किंवा वडील हाच आधार असतो, सुंदरिनी. नवरा असला तर तो आधार, आणि संकटात वडीलच आधार असतो.
प्रव्रज्या हि सुदुःखेयं सुकुमार्या विशेषतः । राजपुत्र्याः प्रकृत्या चक कुमार्यास्तव भामिनि
संन्यास घेणं फार कठीण आहे, विशेषतः नाजूक स्त्रीसाठी, आणि राजकन्येसाठी तर अगदीच, हे सुंदर स्तिरे.
भद्रे दोषा हि विद्यन्ते बहवो वरवर्णिनि । आश्रमे वै वसन्त्यास्ते न भवेयुः पितुर्गृहे
हे सुभगे, आश्रमात राहणाऱ्या सुंदर स्त्रीला अनेक त्रुटी येतात; त्या वडिलांच्या घरी नसतात.
ततस्त्वन्येऽब्रुवन्वाक्यं तापसास्तां तपस्विनीम्
मग इतर तपस्वींनी त्या तपस्विनीला असे शब्द सांगितले.
त्वामिहैकाकिनीं दृष्ट्वा निर्जने गहने वने। प्रार्थयिष्यन्तिराजानस्तस्मान्मैवं मनः कृथाः
तुला एकटीला या निर्जन, दाट जंगलात पाहून राजे तुझी इच्छा करतील; म्हणून असं मनात आणू नकोस.
न शक्यं काशिनगरं पुनर्गन्तुं पितुर्गृहान्। अवज्ञाता भविष्यामि बान्धवानां न संशयः
मी पुन्हा काशी नगरीत किंवा वडिलांच्या घरी जाऊ शकत नाही; माझे नातेवाईक मला तुच्छ करतील, यात शंका नाही.
उषितास्मि तथा बाल्ये पितुर्वेश्मनि तापसाः । नाहं गमिष्ये भद्रं वस्तत्र यत्र पिता मम। तपस्तप्तुमभीप्सामि तापसैः परिरक्षिता
मी लहानपणी वडिलांच्या घरी राहिले आहे, हे तपस्वींनो; आता मी तिथे जाणार नाही, तिथे जाऊन काही उपयोग नाही. मी तप करावं असं मला वाटतं, आणि तुम्ही तपस्वी माझी काळजी घ्याल.
यथा परेऽपि मे लोके न स्यादेवं महात्ययः । दौर्भाग्यं तापसश्रेष्ठास्तस्मात्तप्स्याम्यहं तपः
माझ्या पुढच्या जन्मातही असं मोठं दुर्दैव माझ्यावर येऊ नये म्हणून, हे श्रेष्ठ तपस्वींनो, मी तप करणार आहे.
इत्येवं तेषु विप्रेषु चिन्तयन्सु यथातथम्। राजर्षिस्तद्वनं प्राप्तस्तपस्वी होत्रवाहनः । `तां तथा भाविनीं दृष्ट्वा श्रुत्वा चोद्विग्रमानसः
तपस्वी ब्राह्मण विविध विचार करत असताना, तपस्वी आणि राजर्षी होत्नवहन त्या वनात आले. तिला तशी पाहून आणि तिचं बोलणं ऐकून त्यांचं मन अस्वस्थ झालं.
ततस्ते तापसाः सर्वे पूजयन्ति स्म तं नृपम् । पूजाभिः स्वागताद्याभिरासनेनोदकेन च
मग सर्व तपस्वींनी त्या राजाचं स्वागत, आसन आणि पाण्याने सन्मान केला.
तस्योपविष्टस्य सतो विश्रान्तस्योपश्रृण्वतः। पुनरेव कथां चक्रुः कन्यां प्रति वनौकसः
तो राजा बसला, विश्रांती घेतली आणि ऐकत राहिला, तेव्हा वनात राहणाऱ्यांनी पुन्हा त्या कन्येची गोष्ट सांगितली.