चिन्त्यतामिदमेकाग्रं मम निःश्रेयसं परम्। उभावपि भवन्तौ मे महत्कर्म करिष्यतः
माझ्या सर्वांत मोठ्या कल्याणाचा विचार एकाग्रतेने करा; कारण तुम्ही दोघेही माझ्यासाठी मोठं कार्य करणार आहात.
भूयश्च श्रोतुमिच्छामि परेषां रथसत्तमान् । ये चैवातिथास्तत्र ये चैव रथयूथपाः
मला पुन्हा शत्रूंच्या उत्तम रथींची, तसेच तिथे आलेल्या पाहुण्यांची आणि रथांच्या सेनापतींची माहिती ऐकायची आहे.
बलाबलममित्राणां श्रोतुमिच्छामि कौरव । प्रभातायां रजन्यां वै इदं युद्धं भविष्यति
कौरवा, मला शत्रूंच्या ताकदीची आणि कमजोरीची माहिती हवी आहे; कारण पहाटे हे युद्ध होणार आहे.
एते रथास्तवाख्यातास्तथैवातिरथा नृप। ये चाप्यर्धरथा राजन्पाण्डवानामतः श्रृणु
हे राजन, आतापर्यंत रथी आणि अतिरथी सांगितले; आता पांडवांच्या अर्धरथींची माहिती ऐक.
यदि कौतूहलं तेऽद्य पाण्डवानां बले नृप । रथसंख्यां शृणुष्व त्वं सहैभिर्वसुधाधिपैः
राजा, आज तुला पांडवांच्या सैन्याची ताकद जाणून घ्यायची असेल, तर या पृथ्वीच्या राजांसह त्यांच्या रथांची संख्या ऐक.
स्वयं राजा रथोदारः पाण्डवः कुन्तनन्दनः । अग्निवत्समरे तात चरिष्यति न संशयः
कुंतीपुत्र पांडव स्वतःच मोठा रथी आणि राजा आहे; युद्धात तो अग्नीप्रमाणे वागेल, यात शंका नाही.
भीमसेनस्तु राजेन्द्र रथोऽष्टगुणसंमितः । न तस्यास्ति समो युद्धे गदया सायकैरपि
राजाधिराज, भीमसेन आठ रथींच्या बळाचा आहे; गदा किंवा बाण यामध्ये त्याचा तोड नाही.
नागायुतबलो मानी तेजसा न स मानुषः । माद्रीपुत्रो च रथिनौ द्वावेव पुरुषर्षभौ
दहा हजार हत्तींचं बळ असलेला, तेजस्वी आणि अभिमानी, माद्रीपुत्रही रथी आहे—खरं तर, हे दोघेही पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.
अश्विनाविव रूपेण तेजसा च समन्वितौ। एते चमूमुखगताः स्मरन्तः क्लेशमुत्तमम्
रूप आणि तेज यात हे अश्विनीकुमारांसारखे आहेत; हे दोघे सैन्याच्या पुढे उभे राहून, आपला मोठा क्लेश आठवतात.
रुद्रवत्प्रचरिष्यन्ति तत्र मे नास्ति संशयः । सर्व एव महात्मानः सालस्तम्भा इवोद्गताः
युद्धात हे रुद्रासारखे वागतील, यात मला शंका नाही; हे सगळे महात्मे, फांद्या फुललेल्या साल वृक्षांसारखे उंच आहेत.
प्रादेशेनाधिकाः पुंभिरन्यैस्ते च प्रमाणतः। सिंहसंहननाः सर्वे पाण्डुपुत्रा महाबलाः
उंची आणि डौलात हे इतर पुरुषांपेक्षा जास्त आहेत; पांडुपुत्र सगळेच सिंहासारख्या अंगकाठीचे आणि बलवान आहेत.
चरितब्रह्मचर्याश्च सर्वे तात तपस्विनः। ह्रीमन्तः पुरुषव्याघ्रा व्याघ्रा इव बलोत्कटाः
हे सर्व ब्रह्मचर्याचं पालन करणारे, तपस्वी, लाजाळू, पुरुषांमध्ये वाघासारखे, आणि बळातही वाघांसारखे तगडे आहेत.
जवे प्रहारे संमर्दे सर्व एवातिमानुषाः । सर्वैर्जिता महीपाला दिग्जये भरतर्षभ
वेगात, मारण्यात आणि युद्धाच्या गोंधळात, हे सर्वच माणसाच्या पलीकडचे आहेत; दिशांचा विजय करताना या सर्व राजांना त्यांनी हरवले, हे भरतश्रेष्ठ.
न चैषां पुरुषाः केचिदायुधानि गदाः शरान्। विषहन्ति सदा कर्तुमधिज्यान्यपि कौरव
कौरवा, त्यांच्यातील कुणीही नेहमी शस्त्रे, गदा, बाण हाताळू शकत नाही, किंवा धनुष्याला प्रत्यंचा लावू शकत नाही.
उद्यन्तुं वा गदा गुर्वीः शरान्वा क्षेप्तुमाहवे । जवे लक्ष्यस्य हरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे
जड गदा उचलणे असो, युद्धात बाण सोडणे असो, वेग, लक्ष्य साधणे, जेवण किंवा वाळू ओढणे — या सर्वांत ते इतरांपेक्षा सरस आहेत.
बालैरपि भवन्तस्तैः सर्व एव विशेषिताः। एतत्सैन्यं समासाद्य सर्व एव बलोत्कटाः
त्या मुलांनीसुद्धा तुम्हा सर्वांना मागे टाकले आहे; या सैन्याचा सामना केल्यावर सर्वजण अतिशय बलवान ठरतात.
विध्वंसयिष्यन्ति रणे मा स्म तैः सह संगमः । एकैकशस्त संमर्दे हन्युः सर्वान्महीक्षितः
ते युद्धात सर्वांचा संहार करतील; त्यांच्या विरोधात लढू नका. युद्धाच्या गोंधळात, त्यातील प्रत्येकजण सर्व राजांना मारू शकतो.
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र राजसूये यथाभवत् । द्रौपद्याश्च परिक्लेशं द्यूते च परुषा गिरः
राजेंद्र, तू स्वतः राजसूय यज्ञात पाहिले आहेस; द्रौपदीला झालेला त्रास आणि जुगारात उच्चारलेली कठोर वचने.
ते स्मरन्तश्च सङ्ग्रामे चरिष्यन्ति च रुद्रवत् । लोहिताक्षो गुडाकेशो नारायणसहायवान्
ही आठवण ठेवून, ते युद्धात रुद्रासारखे लढतील; लाल डोळ्यांचा, गूडाकेश, नारायणाचा सहायक.
उभोयोः सेनयोर्वीरो रथो नास्तीति तादृशः । न हि देवेषु वा पूर्वं मनुष्येषूरगेषु च
दोन्ही सैन्यांत असा रथ कुणाकडेही नाही; पूर्वी देवांमध्ये, माणसांमध्ये किंवा नागांमध्येही असा रथ कधीच नव्हता.
राक्षसेष्वथ यक्षेषु नरेषु कुत एव तु । भूतोथ वा भविष्यो वा रथः कश्चिन्मया श्रुतः
राक्षस, यक्ष किंवा माणसांमध्ये, किंवा कोणत्याही भूतकाळात किंवा भविष्यकाळात, असा रथ मी कधी ऐकला नाही.
समायुक्तो महाराज रथः पार्थस्य धीमतः। वासुदेवश्च संयन्ता योद्धा चैव धनञ्जयः
महाबुद्धी पार्थाचा तो रथ सज्ज आहे, महाराज; वासुदेव सारथी आहे, आणि धनंजय योद्धा आहे.
गाण्डीवं च धनुर्दिव्यं ते चाश्वा वातरंहसः । अभेद्यं कवचं दिव्यमक्षय्यौ च महेषुधी
त्याच्याकडे दिव्य गांडीव धनुष्य आहे, वाऱ्यासारखे वेगवान घोडे आहेत, अभेद्य दिव्य कवच आहे आणि न संपणारे मोठे बाणांचे भांडारे आहेत.
अस्त्रग्रामश्च माहेन्द्रो रौद्रः कौबेर एवच । याम्यश्च वारुणश्चैव गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
त्याच्याकडे इंद्र, रुद्र, कुबेर, यम आणि वरुण यांची अस्त्रे आहेत, आणि भयंकर दिसणाऱ्या गदा आहेत.
वज्रादीनि च मुख्यानि नानाप्रहरणानि च । दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्
त्याच्याकडे वज्रासारखी प्रमुख शस्त्रे आणि अनेक प्रकारची आयुधे आहेत; हिरण्यपुरात राहणाऱ्या दानवांची हजारो सैन्ये—
हतान्येकरथेनाजौ कस्तस्य सदृशो रथः। एष हन्याद्धि संरम्भी बलवान्सत्यविक्रमः
एकट्याने एका रथावरून युद्धात त्याने ती मारली; त्याच्या रथासारखा दुसरा कोण आहे? रागात, बलवान आणि सत्यप्रतिज्ञ तो सर्वांना मारू शकतो.
तव सेनां महाबाहुः स्वां चैव परिपालयन्। अहं चैनं प्रत्युदियामाचार्यो वा धनञ्जयम्
तो महाबाहू तुझ्या आणि आपल्या सैन्याचे रक्षण करत असताना, मी किंवा आचार्यच धनंजयाचा सामना करू शकतो.
न तृतीयोऽस्ति राजेन्द्र सेनयोरुभयोरपि । य एनं शरवर्षाणि वर्षन्तमुदियाद्रथी
राजेंद्र, दोन्ही सैन्यांत तिसरा कोणीही नाही, जो त्याच्या बाणांचा वर्षाव झेलत पुढे जाऊ शकेल.
जीमूत इव घर्मान्ते महावातसमीरितः । समायुक्तस्तु कौन्तेयो वासुदेवसहायवान् । तरुणश्च कृती चैव जीर्णावावामुभावपि
उन्हाळ्याच्या अखेरीस मोठ्या वाऱ्याने ढग जसा धावतो, तसा वासुदेवाचा सहायक पार्थ तरुण आणि कुशल आहे, आणि आम्ही दोघे वृद्ध आहोत.
एतच्छ्रुत्वा तु भीष्मस्य राज्ञां दध्वंसिरे तदा। काञ्चनाङ्गदिनः पीना भुजाश्चन्दनरूषिताः
भीष्माचे हे शब्द ऐकून, त्या राजांचे मन खचले; त्यांचे मजबूत हात सोन्याच्या कड्यांनी सजलेले आणि चंदनाने लिपलेले होते.