समुद्यतोयं भारो मे सुमहान्सागरोपमः। धार्तराष्ट्रस्य संग्रामे वर्षपूगाभिचिन्तितः
ही जबाबदारी माझ्यावर समुद्राएवढी मोठी आहे; धृतराष्ट्रपुत्रांच्या युद्धात, अनेक वर्षे विचारात घोळलेली.
तस्मिन्नभ्यागते काले प्रतप्ते रोमहर्षणे । मिथो भेदो न मे कार्यस्तेन जीवसि सूतज
तो वेळ जेव्हा येईल, अंगावर काटा येईल, तेव्हा आपल्यात फूट पडू नये म्हणून मी तुला जिवंत ठेवतो, सूतपुत्रा.
न ह्यहं त्वद्य विक्रम्य स्थविरोऽपि शिशोस्तव। युद्धश्रद्धामहं छिन्द्यां जीवितस्य च सूतज
मी जरी वृद्ध असलो तरी, तुला जिंकून तुझ्या मनातील युद्धाची श्रद्धा किंवा तुझे प्राण मी कधीच घालवणार नाही, सूतपुत्रा.
जामदग्र्येन रामेण महास्त्राणि विमुञ्चता। न मे व्यथा कृता काचित्त्वं तु मे कि करिष्यसि
जमदग्नीपुत्र रामाने जेव्हा मोठी अस्त्रे सोडली, तेव्हा मला काहीच भीती वाटली नाही; मग तू माझे काय करशील?
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम्। वक्ष्यामि तु त्वां सन्तप्तो निहीन कुलपांसन
सज्जन लोक कधीच स्वतःच्या शक्तीचं कौतुक करत नाहीत; पण मी फारच दुःखी झालो आहे म्हणून, अरे कुलाला कलंक लावणाऱ्या, मी तुला सांगतो.
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिराजस्वयंवरे । निर्जित्यैकरथेनैव याः कन्यास्तरसाहृताः
काशीच्या राजाच्या स्वयंवराला जमलेल्या सगळ्या राजे आणि क्षत्रियांना मी एकट्याने, एका रथावरून, हरवलं आणि त्या कन्या झटक्यात उचलून नेल्या.
ईदृशानां सहस्राणि विशिष्टानामथो पुनः । मयैकेन निरस्तानि ससैन्यानि रणाजिरे
अशा असंख्य पराक्रमी वीरांना, त्यांच्या सैन्यासह, मी एकट्याने रणांगणात हरवलं आहे.
त्वां प्राप्य वैरपुरुषं कुरूणामनयो महान्। उपस्थितो विनाशाय यतस्व पुरुषो भव
आता, कुरूंचा शत्रू असलेल्या तुला भेटल्यावर, त्यांच्या घरात मोठं संकट आलं आहे; म्हणून, पुरुषार्थ दाखव आणि तयारी कर.
युध्यस्व समरे पार्थं येन विस्पर्धसे सह । द्रक्ष्यामि त्वां विनिर्मुक्तमस्माद्युद्धात्सुदुर्मते
ज्याच्याशी तू स्पर्धा करतोस त्या पार्थाशी रणात सामना कर; मी पाहूया, वाईट बुद्धीच्या, या युद्धातून तू कसा सुटतोस.
तमुवाच ततो राजा धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् । मां समीक्षस्व गाङ्गेय कार्यं हि महदुद्यतम्
त्यावर धृतराष्ट्राचा पराक्रमी पुत्र म्हणाला, 'गंगेपुत्रा, माझ्याकडे नीट पाहा, कारण मोठं काम हातात घेतलं आहे.'
चिन्त्यतामिदमेकाग्रं मम निःश्रेयसं परम्। उभावपि भवन्तौ मे महत्कर्म करिष्यतः
माझ्या सर्वांत मोठ्या कल्याणाचा विचार एकाग्रतेने करा; कारण तुम्ही दोघेही माझ्यासाठी मोठं कार्य करणार आहात.
भूयश्च श्रोतुमिच्छामि परेषां रथसत्तमान् । ये चैवातिथास्तत्र ये चैव रथयूथपाः
मला पुन्हा शत्रूंच्या उत्तम रथींची, तसेच तिथे आलेल्या पाहुण्यांची आणि रथांच्या सेनापतींची माहिती ऐकायची आहे.
बलाबलममित्राणां श्रोतुमिच्छामि कौरव । प्रभातायां रजन्यां वै इदं युद्धं भविष्यति
कौरवा, मला शत्रूंच्या ताकदीची आणि कमजोरीची माहिती हवी आहे; कारण पहाटे हे युद्ध होणार आहे.
एते रथास्तवाख्यातास्तथैवातिरथा नृप। ये चाप्यर्धरथा राजन्पाण्डवानामतः श्रृणु
हे राजन, आतापर्यंत रथी आणि अतिरथी सांगितले; आता पांडवांच्या अर्धरथींची माहिती ऐक.
यदि कौतूहलं तेऽद्य पाण्डवानां बले नृप । रथसंख्यां शृणुष्व त्वं सहैभिर्वसुधाधिपैः
राजा, आज तुला पांडवांच्या सैन्याची ताकद जाणून घ्यायची असेल, तर या पृथ्वीच्या राजांसह त्यांच्या रथांची संख्या ऐक.
स्वयं राजा रथोदारः पाण्डवः कुन्तनन्दनः । अग्निवत्समरे तात चरिष्यति न संशयः
कुंतीपुत्र पांडव स्वतःच मोठा रथी आणि राजा आहे; युद्धात तो अग्नीप्रमाणे वागेल, यात शंका नाही.
भीमसेनस्तु राजेन्द्र रथोऽष्टगुणसंमितः । न तस्यास्ति समो युद्धे गदया सायकैरपि
राजाधिराज, भीमसेन आठ रथींच्या बळाचा आहे; गदा किंवा बाण यामध्ये त्याचा तोड नाही.
नागायुतबलो मानी तेजसा न स मानुषः । माद्रीपुत्रो च रथिनौ द्वावेव पुरुषर्षभौ
दहा हजार हत्तींचं बळ असलेला, तेजस्वी आणि अभिमानी, माद्रीपुत्रही रथी आहे—खरं तर, हे दोघेही पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.
अश्विनाविव रूपेण तेजसा च समन्वितौ। एते चमूमुखगताः स्मरन्तः क्लेशमुत्तमम्
रूप आणि तेज यात हे अश्विनीकुमारांसारखे आहेत; हे दोघे सैन्याच्या पुढे उभे राहून, आपला मोठा क्लेश आठवतात.
रुद्रवत्प्रचरिष्यन्ति तत्र मे नास्ति संशयः । सर्व एव महात्मानः सालस्तम्भा इवोद्गताः
युद्धात हे रुद्रासारखे वागतील, यात मला शंका नाही; हे सगळे महात्मे, फांद्या फुललेल्या साल वृक्षांसारखे उंच आहेत.
प्रादेशेनाधिकाः पुंभिरन्यैस्ते च प्रमाणतः। सिंहसंहननाः सर्वे पाण्डुपुत्रा महाबलाः
उंची आणि डौलात हे इतर पुरुषांपेक्षा जास्त आहेत; पांडुपुत्र सगळेच सिंहासारख्या अंगकाठीचे आणि बलवान आहेत.
चरितब्रह्मचर्याश्च सर्वे तात तपस्विनः। ह्रीमन्तः पुरुषव्याघ्रा व्याघ्रा इव बलोत्कटाः
हे सर्व ब्रह्मचर्याचं पालन करणारे, तपस्वी, लाजाळू, पुरुषांमध्ये वाघासारखे, आणि बळातही वाघांसारखे तगडे आहेत.
जवे प्रहारे संमर्दे सर्व एवातिमानुषाः । सर्वैर्जिता महीपाला दिग्जये भरतर्षभ
वेगात, मारण्यात आणि युद्धाच्या गोंधळात, हे सर्वच माणसाच्या पलीकडचे आहेत; दिशांचा विजय करताना या सर्व राजांना त्यांनी हरवले, हे भरतश्रेष्ठ.
न चैषां पुरुषाः केचिदायुधानि गदाः शरान्। विषहन्ति सदा कर्तुमधिज्यान्यपि कौरव
कौरवा, त्यांच्यातील कुणीही नेहमी शस्त्रे, गदा, बाण हाताळू शकत नाही, किंवा धनुष्याला प्रत्यंचा लावू शकत नाही.
उद्यन्तुं वा गदा गुर्वीः शरान्वा क्षेप्तुमाहवे । जवे लक्ष्यस्य हरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे
जड गदा उचलणे असो, युद्धात बाण सोडणे असो, वेग, लक्ष्य साधणे, जेवण किंवा वाळू ओढणे — या सर्वांत ते इतरांपेक्षा सरस आहेत.
बालैरपि भवन्तस्तैः सर्व एव विशेषिताः। एतत्सैन्यं समासाद्य सर्व एव बलोत्कटाः
त्या मुलांनीसुद्धा तुम्हा सर्वांना मागे टाकले आहे; या सैन्याचा सामना केल्यावर सर्वजण अतिशय बलवान ठरतात.
विध्वंसयिष्यन्ति रणे मा स्म तैः सह संगमः । एकैकशस्त संमर्दे हन्युः सर्वान्महीक्षितः
ते युद्धात सर्वांचा संहार करतील; त्यांच्या विरोधात लढू नका. युद्धाच्या गोंधळात, त्यातील प्रत्येकजण सर्व राजांना मारू शकतो.
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र राजसूये यथाभवत् । द्रौपद्याश्च परिक्लेशं द्यूते च परुषा गिरः
राजेंद्र, तू स्वतः राजसूय यज्ञात पाहिले आहेस; द्रौपदीला झालेला त्रास आणि जुगारात उच्चारलेली कठोर वचने.
ते स्मरन्तश्च सङ्ग्रामे चरिष्यन्ति च रुद्रवत् । लोहिताक्षो गुडाकेशो नारायणसहायवान्
ही आठवण ठेवून, ते युद्धात रुद्रासारखे लढतील; लाल डोळ्यांचा, गूडाकेश, नारायणाचा सहायक.
उभोयोः सेनयोर्वीरो रथो नास्तीति तादृशः । न हि देवेषु वा पूर्वं मनुष्येषूरगेषु च
दोन्ही सैन्यांत असा रथ कुणाकडेही नाही; पूर्वी देवांमध्ये, माणसांमध्ये किंवा नागांमध्येही असा रथ कधीच नव्हता.