एष योत्स्यति सङ्ग्रामे गजस्कन्धविशारदः । ऐरावतगतो राजा देवानामिव वासवः
हा राजा, हत्तीवरून लढण्यात पटाईत आहे. तो ऐरावतावर बसून युद्ध करणार, जसा देवांमध्ये इंद्र असतो तसा.
अचलो वृषकश्चैव सहितौ भ्रातरावुभौ । रथौ तव दुराधर्षौ शत्रून्विध्वंसयिष्यतः
अचल आणि वृषक हे दोघे भाऊ, तुझे रथी आहेत. त्यांना हरवणे कठीण आहे आणि ते तुझे शत्रू नष्ट करतील.
बलवन्तौ नरव्याघ्रौ दृढक्रोधौ प्रहारिणौ। गान्धारमुख्यौ तरुणौ दर्शनीयौ महाबलौ
हे दोघेही बलवान, माणसांत वाघासारखे, प्रचंड रागीट आणि युद्धात निपुण आहेत. हे गांधारातील प्रमुख, तरुण, देखणे आणि महाबली आहेत.
सखा ते दयितो नित्यं य एष रणकर्कशः । उत्साहयति राजंस्त्वां विग्रहे पाण्डवैः सह
हा तुझा प्रिय मित्र, नेहमी युद्धात कठोर असतो, आणि पांडवांविरुद्धच्या संघर्षात तुला धैर्य देतो.
परुषः कत्थनो नीचः कर्णो वैकर्तनस्त्रव । मन्त्री नेता च बन्धुश्च मानी चात्यन्तमुच्छ्रितः
कर्ण, विकर्तनाचा पुत्र, हा कठोर, बढाईखोर, नीच आहे; पण तो तुझा सल्लागार, नेता, नातेवाईक आणि अत्यंत गर्विष्ठ आहे.
एष नैव रथः पूर्णो न चाप्यतिरथो रणे । वियुक्तः कवचेनैष सहजेन विचेतनः
तो पूर्ण रथी नाही, आणि युद्धात अतिरथीही नाही. जन्मजात कवच गमावल्यामुळे त्याचे मन डळमळते.
कुण्डलाभ्यां च दिव्याभ्यां वियुक्तः सततं घृणी । अभिशापाच्च रामस्य ब्राह्मणस्य च भाषणात्
तो नेहमीच आपल्या दिव्य कुंडलांशिवाय राहतो, दयाळू आहे, रामाचा शाप आणि ब्राह्मणाच्या शब्दांमुळे.
करणानां वियोगाच्च तेन मेऽर्थरथो मतः। नैष फाल्गुनमासाद्य पुनर्जीवन्विमोक्ष्यते
स्वतःच्या सामर्थ्याचा अभाव असल्यामुळे मी त्याला अर्धरथीच मानतो. फाल्गुनाच्या समोर गेल्यावर तो जीवंत सुटणार नाही.
ततोऽब्रवीत्पुनर्द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः। एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं न मिथ्यास्ति कदाचन
मग सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाने पुन्हा सांगितले, "हे अगदी खरे आहे, जसे तू म्हणतोस. तुझ्यात कधीही असत्य नसते."
रणेरणेऽभिमानी च विमुखश्चापि दृश्यते। घृणी कर्णः प्रमादी च तेन मेऽर्धरथो मतः
प्रत्येक युद्धात कर्ण गर्विष्ठ दिसतो, पण तो मागेही हटतो. तो दयाळू आणि बेफिकीर आहे, म्हणून मी त्याला अर्धरथीच मानतो.
एतच्छ्रुत्वा तु राधेयः क्रोधादुल्फाल्य लोचने । उवाच भीष्मं राधेयस्तुदन्वाग्भिः प्रतोदवत्
हे ऐकून, राधेयानं, कर्णानं रागाने डोळे लाल करून, भीष्माला शब्दांनी चाबकासारखे टोचून उत्तर दिले.
पितामह यथेष्टं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि । अनागसं सदा द्वेषादेवमेव पदेपदे
पितामह, तुला हवे तसे तू मला शब्दांनी जखमी करतोस. मी काहीही अपराध केला नाही, तरी प्रत्येक वेळी तू मला द्वेष करतोस.
मर्षयामि च तत्सर्वं दुर्योधनकृतेन वै । त्वं तुं मां मान्यसे मन्दं यथा कापुरुषं तथा
हे सर्व मी दुर्योधनासाठी सहन करतो; पण तू मला कधीच काही समजत नाहीस, जणू मी कापुरुषच आहे.
भवानर्धरथो मह्यं मतो वै नात्र संशयः । सर्वस्य जगतश्चैव गाङ्गेयो न मृषा वदेत्
माझ्या मते, तूच अर्धरथी आहेस, यात मला शंका नाही. आणि गंगेपुत्र कधीही जगासमोर असत्य बोलेल असे नाही.
कुरूणामहितो नित्यं न च राजाऽवबुध्यते । को हि नाम समानेषु राजसूदारकर्मसु
तो नेहमीच कुरूंच्या हितासाठी असतो, पण राजा ते समजत नाही. कारण, समकक्षांच्या पराक्रमाचा नाश कोणाला हवाय राजसूय यज्ञात?
तेजोवधमिमं कुर्याद्विभेदयिषुराहवे । यथा त्वं गुणविद्वेषादपरागं चिकीर्षसि
युद्धात फूट पाडायची इच्छा असलेला जसा दुसऱ्याचा तेज कमी करतो, तसंच तू गुणद्वेषातून दुसऱ्याचा अपमान करतोस.
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः । महारयत्वं संख्यातुं शक्यं क्षत्रस्य कौरव
कौरवा, क्षत्रिय राजाची मोठेपणाची मोजणी वयाने, पांढऱ्या केसांनी, संपत्तीने किंवा नातलगांनी होत नाही.
बलज्येष्ठं स्मृतं क्षत्रं मन्त्रज्येष्ठा द्विजातयः । धनज्येष्ठाः स्मृता वैश्याः शूद्रास्तु वयसाऽधिकाः
शक्तीने क्षत्रिय श्रेष्ठ मानले जातात, मंत्राने द्विज, संपत्तीने वैश्य, आणि वयाने शूद्र श्रेष्ठ समजले जातात.
यथेच्छकं स्वयं ब्रूया रथानतिरथांस्तथा। कामद्वेषसमायुक्तो मोहात्प्रकुरुते भवान्
तुम्ही रथी आणि अतिरथी यांच्याबद्दल जशी इच्छा तशी बोलता, इच्छा किंवा द्वेष याने चालवले जाऊन, आणि मोहामुळे तसेच वागता.
दुर्योधन महाबाहो साधु सम्यगवेक्ष्यताम्। त्यज्यतां दुष्टभावोऽयं भीष्मः किल्बिषकृत्तव
महाबाहू दुर्योधन, नीट विचार करावा; हा वाईट विचार सोड, भीष्म तुझ्यासाठी पापाचा कारण झाला आहे.
भिन्ना हि सेना नृपते दुःसन्धेया भवत्युत। मौला हि पुरुषव्याघ्र किमु नानासमुत्थिताः
राजा, विभागलेली सेना पुन्हा एकत्र करणे फार कठीण असते; जे घरचेच माणसे फुटतात त्यांचेच असे, तर बाहेरून जमलेल्यांचे काय?
एषां द्वैधं समुत्पन्नं योधानां युधि भारत। तेजोवधो नः क्रियते प्रत्यक्षेण विशेषतः
भारता, या युद्धात सैनिकांमध्ये फूट पडली आहे; आपली उमेद डोळ्यांसमोरच कमी होत चालली आहे.
रथानां क्वच विज्ञानं क्वच भीष्मोऽल्पचेतनः । अहमावारयिष्यामि पाण्डवानामनीकिनीम्
रथींची खरी ओळख कुठे, आणि भीष्म तर आता दुर्बल मनाचा आहे; मी स्वतः पांडवांची सेना थांबवीन.
आसाद्य माममोघेषुं गमिष्यन्ति दिशो दश। पाण्डवाः सहपञ्चालाः शार्दूलं वृषभा इव
माझ्या अपराजित बाणांना तोंड देताना, पांडव आणि पांचाळ वाघासमोर बैल जसे पळतात तसे सर्व दिशांना पळतील.
क्वच युद्धं विमर्दो वा मन्त्रे सुव्याहृतानि च। क्वचभीष्मो गतवयामन्दात्मा कालचोदितः
युद्ध किंवा सामना, किंवा योग्य सल्ला कुठे आहे? आणि भीष्म तर आता वृद्ध, थकलेला, काळाच्या प्रभावाखाली आहे.
एकाकी स्पर्धति नित्यं सर्वेण रमता सह । न चान्यं पुरुषं कंचिन्मन्यते मोघदर्शनः
तो नेहमी एकटाच स्पर्धा करतो, सर्वांसोबत रमतो, आणि व्यर्थ दृष्टीने दुसऱ्या कोणालाही काही समजत नाही.
श्रोतव्यं खलु वृद्धानमिति शास्त्रनिदर्शनम् । न त्वेव ह्यतिवृद्धानां पुनर्बालाहि ते मताः
शास्त्रात म्हटले आहे की वडिलधाऱ्यांचे ऐकावे; पण ज्या फार वृद्ध आहेत त्यांना तुम्ही पुन्हा लहान मुलांसारखेच समजता.
अहमेको हनिष्यामि पाण्डवानानीकिनीम् । सुयुद्धे राज्यशार्दूल यशो भीष्मं गमिष्यति
मी एकटाच पांडवांची सेना नष्ट करीन; पण योग्य युद्धात, राजांचा वाघ, कीर्ती भीष्मालाच मिळेल.
कृतः सेनापतिस्त्वेष त्वया भीष्मो नराधिप। सेनापतौ यशो गन्ता न तु योधान्कथञ्चन
राजाधिराज, हा भीष्म सेनापती म्हणून तू नेमला आहेस; म्हणून कीर्ती सेनापतीलाच मिळेल, सैनिकांना नाही.
नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथञ्चन। हते भीष्मे तु योद्धाऽस्मि सर्वैरेव महारथैः
राजा, गंगेपुत्र भीष्म जिवंत असेपर्यंत मी कधीच युद्ध करणार नाही; पण भीष्म पडला की मी सर्व महायोध्यांसोबत लढेन.