बाह्लीकोऽतिरथश्चैव समरे चानिवर्तनः । मम राजन्मतो युद्धे शूरो वैवस्वतोपमः
बाह्लीक हा अतिशय बलाढ्य रथी आहे आणि युद्धात कधीही मागे हटत नाही; माझ्या मते, राजन, तो युद्धात वैवस्वतासारखा शूर आहे.
न ह्येष समरं प्राप्य निवर्तेत कथञ्चन। यथा सततगो राजन्स हि हन्यात्परान्रणे
राजन, हा योद्धा युद्धात कधीही मागे फिरत नाही; सतत पुढे जात, तो शत्रूंना रणांगणात ठार करतो.
सेनापतिर्महाराज सत्यवांस्ते महारथः । रणेष्वद्भुतकर्मा च रथी पररथारुजः
महामना राजा, तुझा सेनापती सत्यवान हा बलाढ्य रथी आहे; युद्धात तो अद्भुत पराक्रम दाखवतो आणि शत्रूंचे रथ फोडतो.
एतस्य समरं दृष्ट्वा न व्यथास्ति कथञ्चन । उत्स्मयन्नुत्पतत्येष परान्रथपथे स्थितान्
युद्धात त्याला पाहून कधीच भीती वाटत नाही; तो हसत हसत उडी मारून शत्रूंच्या रथमार्गावर उभ्या असलेल्या वीरांना पाडतो.
एष चारिषु विक्रान्तः कर्म सत्पुरुषोचितम् । कर्ता विमर्दे सुमहत्त्वदर्थे पुरुषोत्तमः
तो योद्ध्यांमध्ये पराक्रमी आहे, आणि उत्तम पुरुषांसारखी कृत्ये करतो; तुझ्यासाठी, पुरुषोत्तम, तो भीषण संग्रामात मोठे कार्य करील.
अलम्बुसो राक्षसेन्द्रः क्रूरकर्मा महारथः । हनिष्यति परान्राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन्
अलम्बुस हा राक्षसांचा राजा, क्रूर कृत्य करणारा आणि बलाढ्य रथी, राजन, तो जुनी वैर आठवून तुझे शत्रू ठार करील.
एष राक्षससैन्यानं सर्वेषां रथसत्तमः । मायावी दृढवैरश्च समरे विचरिष्यति
राक्षस सैन्यांमध्ये हा सर्वश्रेष्ठ रथी आहे; मायावी आणि ठाम वैर असलेला, तो युद्धभूमीत सर्वत्र संचार करील.
प्राग्ज्योतिषाधिपो वीरो भगदत्तः प्रतापवान् । गजाङ्कुशधरश्रेष्ठो रथे चैव विशारदः
प्राग्ज्योतिषाचा नायक, पराक्रमी भगदत्त, हा हत्तीला वश करणाऱ्या अंकुशात सर्वश्रेष्ठ आणि रथयुद्धातही कुशल आहे.
एतेन युद्धमभवत्पुरा गाण्डीवधन्वनः । दिवसान्सुबहून्राजन्नुभयोर्जयगृद्धिनोः
राजा, पूर्वी काळी गांडीवधारी आणि त्याचा प्रतिस्पर्धी, दोघेही विजयासाठी आसुसलेले, यांच्या मध्ये अनेक दिवस घनघोर युद्ध झाले होते.
ततः सखायं गान्धारे मानयन्पाकशासनम् । अकरोत्संविदं तेन पाण्डवेन महात्मना
नंतर, गांधाराचा राजा हा मित्र मानून, त्या महान पांडवाने त्याच्याशी करार केला.
एष योत्स्यति सङ्ग्रामे गजस्कन्धविशारदः । ऐरावतगतो राजा देवानामिव वासवः
हा राजा, हत्तीवरून लढण्यात पटाईत आहे. तो ऐरावतावर बसून युद्ध करणार, जसा देवांमध्ये इंद्र असतो तसा.
अचलो वृषकश्चैव सहितौ भ्रातरावुभौ । रथौ तव दुराधर्षौ शत्रून्विध्वंसयिष्यतः
अचल आणि वृषक हे दोघे भाऊ, तुझे रथी आहेत. त्यांना हरवणे कठीण आहे आणि ते तुझे शत्रू नष्ट करतील.
बलवन्तौ नरव्याघ्रौ दृढक्रोधौ प्रहारिणौ। गान्धारमुख्यौ तरुणौ दर्शनीयौ महाबलौ
हे दोघेही बलवान, माणसांत वाघासारखे, प्रचंड रागीट आणि युद्धात निपुण आहेत. हे गांधारातील प्रमुख, तरुण, देखणे आणि महाबली आहेत.
सखा ते दयितो नित्यं य एष रणकर्कशः । उत्साहयति राजंस्त्वां विग्रहे पाण्डवैः सह
हा तुझा प्रिय मित्र, नेहमी युद्धात कठोर असतो, आणि पांडवांविरुद्धच्या संघर्षात तुला धैर्य देतो.
परुषः कत्थनो नीचः कर्णो वैकर्तनस्त्रव । मन्त्री नेता च बन्धुश्च मानी चात्यन्तमुच्छ्रितः
कर्ण, विकर्तनाचा पुत्र, हा कठोर, बढाईखोर, नीच आहे; पण तो तुझा सल्लागार, नेता, नातेवाईक आणि अत्यंत गर्विष्ठ आहे.
एष नैव रथः पूर्णो न चाप्यतिरथो रणे । वियुक्तः कवचेनैष सहजेन विचेतनः
तो पूर्ण रथी नाही, आणि युद्धात अतिरथीही नाही. जन्मजात कवच गमावल्यामुळे त्याचे मन डळमळते.
कुण्डलाभ्यां च दिव्याभ्यां वियुक्तः सततं घृणी । अभिशापाच्च रामस्य ब्राह्मणस्य च भाषणात्
तो नेहमीच आपल्या दिव्य कुंडलांशिवाय राहतो, दयाळू आहे, रामाचा शाप आणि ब्राह्मणाच्या शब्दांमुळे.
करणानां वियोगाच्च तेन मेऽर्थरथो मतः। नैष फाल्गुनमासाद्य पुनर्जीवन्विमोक्ष्यते
स्वतःच्या सामर्थ्याचा अभाव असल्यामुळे मी त्याला अर्धरथीच मानतो. फाल्गुनाच्या समोर गेल्यावर तो जीवंत सुटणार नाही.
ततोऽब्रवीत्पुनर्द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः। एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं न मिथ्यास्ति कदाचन
मग सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाने पुन्हा सांगितले, "हे अगदी खरे आहे, जसे तू म्हणतोस. तुझ्यात कधीही असत्य नसते."
रणेरणेऽभिमानी च विमुखश्चापि दृश्यते। घृणी कर्णः प्रमादी च तेन मेऽर्धरथो मतः
प्रत्येक युद्धात कर्ण गर्विष्ठ दिसतो, पण तो मागेही हटतो. तो दयाळू आणि बेफिकीर आहे, म्हणून मी त्याला अर्धरथीच मानतो.
एतच्छ्रुत्वा तु राधेयः क्रोधादुल्फाल्य लोचने । उवाच भीष्मं राधेयस्तुदन्वाग्भिः प्रतोदवत्
हे ऐकून, राधेयानं, कर्णानं रागाने डोळे लाल करून, भीष्माला शब्दांनी चाबकासारखे टोचून उत्तर दिले.
पितामह यथेष्टं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि । अनागसं सदा द्वेषादेवमेव पदेपदे
पितामह, तुला हवे तसे तू मला शब्दांनी जखमी करतोस. मी काहीही अपराध केला नाही, तरी प्रत्येक वेळी तू मला द्वेष करतोस.
मर्षयामि च तत्सर्वं दुर्योधनकृतेन वै । त्वं तुं मां मान्यसे मन्दं यथा कापुरुषं तथा
हे सर्व मी दुर्योधनासाठी सहन करतो; पण तू मला कधीच काही समजत नाहीस, जणू मी कापुरुषच आहे.
भवानर्धरथो मह्यं मतो वै नात्र संशयः । सर्वस्य जगतश्चैव गाङ्गेयो न मृषा वदेत्
माझ्या मते, तूच अर्धरथी आहेस, यात मला शंका नाही. आणि गंगेपुत्र कधीही जगासमोर असत्य बोलेल असे नाही.
कुरूणामहितो नित्यं न च राजाऽवबुध्यते । को हि नाम समानेषु राजसूदारकर्मसु
तो नेहमीच कुरूंच्या हितासाठी असतो, पण राजा ते समजत नाही. कारण, समकक्षांच्या पराक्रमाचा नाश कोणाला हवाय राजसूय यज्ञात?
तेजोवधमिमं कुर्याद्विभेदयिषुराहवे । यथा त्वं गुणविद्वेषादपरागं चिकीर्षसि
युद्धात फूट पाडायची इच्छा असलेला जसा दुसऱ्याचा तेज कमी करतो, तसंच तू गुणद्वेषातून दुसऱ्याचा अपमान करतोस.
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः । महारयत्वं संख्यातुं शक्यं क्षत्रस्य कौरव
कौरवा, क्षत्रिय राजाची मोठेपणाची मोजणी वयाने, पांढऱ्या केसांनी, संपत्तीने किंवा नातलगांनी होत नाही.
बलज्येष्ठं स्मृतं क्षत्रं मन्त्रज्येष्ठा द्विजातयः । धनज्येष्ठाः स्मृता वैश्याः शूद्रास्तु वयसाऽधिकाः
शक्तीने क्षत्रिय श्रेष्ठ मानले जातात, मंत्राने द्विज, संपत्तीने वैश्य, आणि वयाने शूद्र श्रेष्ठ समजले जातात.
यथेच्छकं स्वयं ब्रूया रथानतिरथांस्तथा। कामद्वेषसमायुक्तो मोहात्प्रकुरुते भवान्
तुम्ही रथी आणि अतिरथी यांच्याबद्दल जशी इच्छा तशी बोलता, इच्छा किंवा द्वेष याने चालवले जाऊन, आणि मोहामुळे तसेच वागता.
दुर्योधन महाबाहो साधु सम्यगवेक्ष्यताम्। त्यज्यतां दुष्टभावोऽयं भीष्मः किल्बिषकृत्तव
महाबाहू दुर्योधन, नीट विचार करावा; हा वाईट विचार सोड, भीष्म तुझ्यासाठी पापाचा कारण झाला आहे.