स चापरिमितप्रज्ञस्तच्छ्रुत्वा पार्थभाषितम् । किमुक्तवान्महेष्वासो भीष्मः प्रहरतां वरः
असीम बुद्धी असलेल्या, सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर भीष्माने, पार्थाने सांगितलेले ऐकून काय उत्तर दिले?
सैनापत्यं च संप्राप्य कौरवाणां धुरंधरः । किमचेष्टत गाङ्गेयो महाबुद्धिपराक्रमः
कौरव सैन्याचे सेनापतीपद मिळाल्यावर, गंगेपुत्र भीष्म या मोठ्या बुद्धी आणि पराक्रमाच्या वीराने काय केले?
ततस्तत्सञ्जयस्तस्मै सर्वमेव न्यवेदयत्। यथोक्तं कुरुवृद्धेन भीष्मेणामिततेजसा
मग संजयाने, अमाप तेज असलेल्या कुरुवृद्ध भीष्माने जसे सांगितले, तसे सर्व काही त्याला सांगितले.
सैनापत्यमनुप्राप्य भीष्मः शान्तनवो नृप। दुर्योधनमुवाचेदं वचनं हर्षयन्निव
शांतनुपुत्र भीष्माने सेनापतीपद मिळाल्यावर, दुर्योधनाला आनंद वाटावा असे शब्द सांगितले.
नमस्कृत्य कुमाराय सेनान्ये शक्तिपाणये । अहं सेनापतिस्तेऽद्य भविष्यामि न संशयः
शस्त्र हातात घेऊन सेनापती असलेल्या राजकुमाराला वंदन करून भीष्म म्हणाला, "आज मी तुझा सेनापती होईल, यात शंका नाही."
सेनाकर्मण्यिज्ञोऽस्मि व्यूहेषु विविधेषु च। कर्म कारयितुं चैव भृतानप्यभृतांस्तथा
मला सेनापतीचे काम, विविध युद्धरचना, तसेच पगारावर असलेले व नसलेले सैनिक यांचा उपयोग करण्यात चांगले ज्ञान आहे.
यात्रायाने च युद्धे च तथा प्रशमनेषु च । भृशं वेद महाराज यथा वेद बृहस्पतिः
मोर्चे काढणे, युद्ध करणे, शांतता राखणे या सर्व गोष्टींमध्ये मला उत्तम समज आहे, जशी बृहस्पतीला असते.
व्यूहानां च समारम्भान्दैवगान्धर्वमानुषान्। तैरहं मोहयिष्यामि पाण्डवान्व्येतु ते ज्वरः
दैवी, गंधर्व आणि मानव अशा सर्व प्रकारच्या युद्धरचना मी पांडवांना गोंधळवण्यासाठी वापरीन; तुझी चिंता दूर होऊ दे.
सोऽहं योत्स्यामि तत्त्वेन पालयंस्तव वाहिनीम् । यथावच्छास्त्रतो राजन्व्येतु ते मानसो ज्वरः
म्हणून मी शास्त्रानुसार तुझी सेना जपून, खरी निष्ठा ठेवून युद्ध करीन, राजन; तुझ्या मनातील काळजी दूर होऊ दे.
विद्यते मे न गाङ्गेय भयं देवासुरेष्वपि । समस्तेषु महाबाहो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
गंगेपुत्र मी, मोठ्या भुजांचा, मला देव किंवा दानव यांच्यातही भीती नाही; हे मी तुला सत्य सांगतो.
किं पुनस्त्वयि दुर्धर्पे सैनापत्ये व्यवस्थिते। द्रोणे च पुरुषव्याघ्रे स्थिते युद्धाभिनन्दिनि
मग जेव्हा तू, दृढ निश्चयी सेनापती, आणि पुरुषसिंह द्रोण, युद्धासाठी तयार असताना, मला काय भीती असावी?
भवद्र्यां पुरुषाग्र्याभ्यां स्थिताभ्यां विजयो मम। न दुर्लभं कुरुश्रेष्ठ देवराज्यमपि ध्रुवम्
तू आणि द्रोण, हे दोघेही श्रेष्ठ पुरुष माझ्या सोबत उभे असताना, कुरुश्रेष्ठ, देवांचे राज्यसुद्धा जिंकणे कठीण नाही.
रथसङ्ख्यां तु कार्त्स्न्येन परेषामात्मनस्तथा । तथैवातिरथानां च वेत्तुमिच्छामि कौरव
पण, कौरवा, मला दोन्ही बाजूंच्या रथांची आणि अतिरथांची संख्याही तपशीलवार जाणून घ्यायची आहे.
पितामहो हि कुशलः परेषामात्मनस्तथा । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वैः सहैभिर्वसुधाधिपैः
कारण पितामह दोन्ही बाजूंच्या सैन्यात कुशल आहे; मी हे सर्व राजांसह ऐकू इच्छितो.
गान्धारे श्रृणु राजेन्द्र रथसंख्यां स्वके बले। ये रथाः पृथिवीपाल तथैवातिरथाश्च ये
गांधारराजा, आता तुझ्या सैन्यात किती रथ आहेत आणि कोण अतिरथ आहेत, हे ऐक.
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। रथानां तव सेनायां यथामुख्यं तु मे श्रुणु
तुझ्या सैन्यात असंख्य हजारो, लक्षावधी, कोटी रथ आहेत; त्यातले मुख्य रथ कोणते ते मी सांगतो, ते नीट ऐक.
भवानग्रे रथोदारः सह सर्वैः सहोदरैः । दुःशासनप्रभृतिभिर्भ्रातृभिः शतसंमितैः
तुम्ही अगदी पुढे, भव्य रथावर, सर्व भावांसह — दु:शासन व इतर, ज्यांची ताकद शंभरासमान आहे — एकत्र उभे आहात.
सर्वे कृतप्रहरणाश्छेदभेदविशारदाः । रथोपस्थे गजस्कन्धे गदाप्रासासिचर्मणि
सर्वजण पूर्ण शस्त्रांनी सज्ज, मारा-फोड करण्यात कुशल, रथावर, हत्तीच्या पाठीवर, गदा, भाला आणि ढाल हातात घेऊन उभे आहेत.
संयन्तारः प्रहर्तारः कृतास्त्रा भारसाधनाः । इष्वस्त्रे द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः
हे सर्व उत्तम सारथी आणि पराक्रमी योद्धे आहेत, शस्त्रविद्येत निपुण, जड शस्त्र उचलणारे, आणि द्रोण, कृप व शरद्वत यांचे धनुर्विद्येचे शिष्य आहेत.
एते हनिष्यन्ति रणे पाञ्चालान्युद्धदुर्मदान् । कृतकिल्बिषाः पाण्डवेयैर्धार्तराष्ट्रा मनस्विनः
हे धृतराष्ट्रपुत्र, ज्यांनी पांडवांवर अन्याय केले, युद्धात गर्विष्ठ व उग्र पाञ्चालांचा संहार करतील.
तथाऽहं भरतश्रेष्ठ सर्वसेनापतिस्तव। शत्रून्विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान्
भारतातील श्रेष्ठ, मी तुझ्या सर्व सैन्याचा सेनापती म्हणून, पांडवांना नामोहरम करून तुझे शत्रू पूर्णपणे नष्ट करीन.
न त्वात्मनो गुणान्वक्तुमर्हामि विदितोऽस्मि ते। कृतवर्मा त्वयिरथो भोजः शस्त्रभृतां वरः
माझ्या गुणांची मी स्वतः स्तुती करायला नको, कारण तू मला ओळखतोस; तुझ्यासोबत कृतवर्मा हा भोजांचा श्रेष्ठ शूर योद्धा आहे.
अर्थसिद्धिं तव रणे करिष्यति न संशयः। शस्त्रविद्भिरनाधृष्यो दूरपाती दृढायुधः
तो नक्कीच तुझ्या विजयाची खात्री करील, यात शंका नाही; शस्त्रविद्येत पारंगत, कोणालाही जिंकता न येणारा, दूरवरून वार करणारा आणि मजबूत शस्त्रधारी आहे.
हनिष्यति चमूं तेषां महेन्द्रो दानवानिव । मद्रराजो महेष्वासः शल्यो मेऽतिरथो मतः
तो त्यांच्या सैन्याचा संहार करील, जसा महेंद्राने दानवांचा केला; मद्रराज शल्य हा माझ्या मते अत्यंत पराक्रमी रथी आहे.
स्पर्धते वासुदेवेन नित्यं यो वै रणेरणे। भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा शल्यस्तेऽतिरथो मतः। एष योत्स्यति संग्रामे पाण्डवांश्च महारथान्
जो नेहमी युद्धात वासुदेवाशी स्पर्धा करतो, आपल्या नातेवाईकांना सोडून तुझ्यासाठी उभा राहिला, तो शल्य माझ्या मते अतिरथी आहे; तो या युद्धात पांडवांसारख्या महान योद्ध्यांशी लढेल.
सागरोर्मिसमैर्बाणैः प्लावयन्निव शातवान् । भूरिश्रवाः कृतास्रश्च तव चापि हितः सुहृत्
समुद्राच्या लाटांसारख्या बाणांनी तो शत्रूंना पुरून टाकेल; भूरिश्रवा हा शस्त्रविद्येत कुशल आणि तुझा हितचिंतक मित्र आहे.
सौमदत्तिर्महेष्वासो रथयूथपयूथपः। वलक्षयममित्राणां सुमहान्तं करिष्यति
सौमदत्ति हा महान धनुर्धारी आणि रथांचा सेनापती, तुझ्या शत्रूंचा मोठा संहार करील.
सिन्धुराजो महाराज मतो मे द्विगुणो रथाः। योत्स्यते समरे राजन्विक्रान्तो रथसत्तमः
सिंधूचा राजा, हे महाराज, माझ्या मते दोन रथींना सम आहे; तो युद्धात पराक्रमीपणे लढेल, श्रेष्ठ रथी आहे.
द्रौपदीहरणे राजन्परिक्लिष्टश्च पाण्डवैः । संस्मरंस्तं परिक्लेशं योत्स्यते परवीरहा
द्रौपदी हरणाच्या वेळी पांडवांनी त्याला त्रास दिला होता; तो तो त्रास आठवत, शत्रू वीरांचा संहार करण्यासाठी युद्धात उतरेल.
एतेन हि तदा राजंस्तप आस्थाय दारुणम् । सुदुर्लभो वरो लब्धः पाण्डवान्योद्ध्रुमाहवे
त्या वेळी, राजन, त्याने कठोर तप करून एक दुर्मिळ वर मिळवला — पांडवांशी युद्ध करण्याचा.