स केशवमभिप्रेक्ष्य गुडाकेशो महायशाः । अभ्यभाषत कैतव्यं प्रगृह्य विपुलं भुजम्
गुडाकेश, ज्याचं मोठं यश आहे, त्याने केशवाकडे पाहून, कपटीचं मोठं भुज पकडून त्याला उद्देशून बोलायला सुरुवात केली.
स्ववीर्यं यः समाश्रित्य समाह्वयति वै परान् । अभीतो युध्यते शत्रून्स वै पुरुष उच्यते
जो स्वतःच्या बळावर विश्वास ठेवून इतरांना आव्हान देतो आणि निर्भयपणे शत्रूंशी लढतो, तोच खरा पुरुष समजला जातो.
परवीर्यं समाश्रित्य यः समाह्वयते परान् । क्षत्रबन्धुरशक्तत्वाल्लोके स पुरुषाधमः
पण जो दुसऱ्याच्या बळावर अवलंबून शत्रूंना आव्हान देतो, आणि स्वतः अशक्त असून केवळ क्षत्रियांचा नातेवाईक आहे, तो जगात नीच पुरुष समजला जातो.
स त्वं परेषां वीर्येण मन्यसे वीर्यमात्मनः । स्वयं कापुरुषो मूढ परांश्च क्षेप्तुमिच्छसि
तू दुसऱ्याच्या बळावर विश्वास ठेवून ते आपलं समजतोस; स्वतः भित्रा आणि मूर्ख असून, इतरांना संकटात ढकलायचं ठरवतोस.
यस्त्वं वृद्धं सर्वराज्ञां हितबुद्धिं जितेन्द्रियम् । मरणाय महाप्रज्ञं दीक्षयित्वा विकत्थसे
सर्व राजांचा वडील, हिताचं विचार करणारा, इंद्रियांवर ताबा असलेला आणि अत्यंत बुद्धिमान अशा माणसाला मृत्यूला पाठवून, तू मोठेपणाचा गर्व करतोस.
भावस्ते विदितोऽस्माभिर्दुर्बुद्धे कुलपांसन । न हनिष्यन्ति गाङ्गेयं पाण्डवा घृणयेति हि
तुझा हेतू आम्हाला माहीत आहे, अज्ञानी, वंशाचा कलंक! तुला वाटतं की पांडव दयेमुळे भीष्माला मारणार नाहीत.
यस्य वीर्यं समाश्रित्य धार्तराष्ट्र विकत्थसे। हन्तास्मि प्रथमं भीष्मं मिषतां सर्वधन्विनाम्
धृतराष्ट्रपुत्रा, ज्याच्या बळावर तू गर्वाने बोलतोस, त्याचं बळ घेऊन—मी सर्व धनुर्धरांसमोर सर्वप्रथम भीष्माचा वध करीन.
कैतव्य गत्वा भरतान्समेत्य सुयोधनं धार्तराष्ट्रं वदस्व। तथेत्युवाचार्जुनः सव्यसाची निशाव्यपाये भविता विमर्दः
कपटी, भरतवंशीय आणि धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधन यांना जाऊन सांग, 'तसं होईल,' असं सव्यसाची अर्जुन म्हणाला; रात्र संपली की मोठा संग्राम होईल.
सुयोधनं धार्तराष्ट्रं वदस्व
धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधनाला जाऊन सांग.
हन्यामहं द्रोणमृतेऽपि लोकं न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः । ततो हि ते लब्धमतं च राज्य- मापद्गताः पाण्डवाश्चेति भावः
मी द्रोण किंवा जगालाही मारावं लागलं तरी, तुला पांडवांचं काही भय नाही; म्हणूनच तुला राज्य मिळालं, आणि पांडव संकटात सापडले—असंच तुझं मन आहे.
स दर्पपूर्णो न समीक्षसे त्व- मनर्थमात्मन्यपि वर्तमानम्। तस्मादहं ते प्रथमं समूहे हन्ता समक्ष कुरुवृद्धमेव
अहंकाराने भरलेला तू, आपल्या स्वतःच्या हानीकडेही लक्ष देत नाहीस; म्हणून मी सर्वांसमोर, तुझ्या डोळ्यांसमोर, कुरुवृद्धाचा प्रथम वध करीन.
सूर्योदये युक्तसेनः प्रतीक्ष्य ध्वजी रथी रक्षत सत्यसन्धम्। अहं हि वः पश्यतां द्विपमेनं भीष्मं रथात्पातयिष्यामि बाणैः
सूर्योदयाला, तुझी सेना सज्ज असताना, ध्वज आणि रथांसह, आपल्या सत्यप्रतिज्ञ रक्षकाला नीट जप; कारण मी तुमच्या डोळ्यांसमोर, या पुरुषसिंह भीष्माला रथावरून बाणांनी खाली पाडीन.
श्वोभूते कत्थनावाक्यं विज्ञास्यति सुयोधनः। आचितं शरजालेन मया दृष्ट्वा पितामहम्
उद्या, सुयोधनाला आपल्या गर्विष्ठ वचनांचा अर्थ कळेल, जेव्हा तो माझ्या बाणांच्या वर्षावाने पितामह झाकलेला पाहील.
यदुक्तश्च सभामध्ये पुरुषो ह्रस्वदर्शनः। क्रुद्धेन भीमसेनेन भ्राता दुःशासनस्तव
सभेत, त्या दूरदृष्टी नसलेल्या माणसाने—म्हणजे तुझ्या भावाने दु:शासनाने—भीमसेनाच्या रागात काय बोललं होतं, ते आठव.
अधर्मज्ञो नित्यवैरी पापबुद्धिर्नृशंसकृत्। सत्यां प्रतिज्ञामचिराद्द्रक्ष्यसे तां सुयोधन
धर्माची जाणीव नसलेला, नेहमीच वैर करणारा, वाईट मनाचा आणि निर्दयी असलेला तू, सुयोधन, लवकरच ती प्रतिज्ञा खरी होताना पाहशील.
अभिमानस्य दर्पस्य क्रोधपारुष्ययोस्तथा। नैष्ठुर्यस्यावलेपस्य आत्मसंभावनस्य च
अहंकार, गर्व, रागातून आलेली कठोरता, हट्टीपणा, माज आणि स्वतःला मोठं समजणं—
नृशंसतायास्तैक्ष्ण्यस्य धर्मविद्वेषणस्य च। अधर्मस्यातिवादस्य वृद्धातिक्रमणस्य च
निर्दयपणा, कडवटपणा, धर्माचा द्वेष, अधर्म, अती बोलणं आणि वडीलधाऱ्यांचा अपमान—
दर्शनस्य च चक्रस्य कृत्स्नस्यापनयस्य च। द्रक्ष्यसि त्वं फलं तीव्रमचिरेण सुयोधन
चुकीचं पाहणं आणि आपल्या सगळ्या मंडळींचा नाश— याचं कठोर फळ तू लवकरच अनुभवशील, सुयोधन.
वासुदेवद्वितीये हि मयि क्रुद्धे नराधम। आशा ते जीविते मूढ राज्ये वा केन हेतुना
वसुदेव माझ्या सोबत आहे आणि मी रागावलेलो आहे, हे पाहता, अरे मूर्खा, तुला जीव किंवा राज्य मिळण्याची कोणती आशा आहे?
शान्ते भीष्मे तथा द्रोणे सूतपुत्रे च पातिते। निराशो जीविते राज्ये पुत्रेषु च भविष्यसि
भीष्म, द्रोण आणि सूतपुत्र हे शांत झाले, म्हणजे पडले की, तुला ना जीवाची, ना राज्याची, ना मुलांची काहीच आशा उरणार नाही.
भ्रातॄणां निधनं श्रुत्वा पुत्राणां च सुयोधन । भीमसेनेन निहतो दुष्कृतानि स्मरिष्यसि
भिमसेनाने तुझे भाऊ आणि मुले मारले, हे जेव्हा तुझ्या कानावर येईल, सुयोधन, तेव्हा तुला तुझी वाईट कर्मं आठवतील.
न द्वितीयां प्रतिज्ञां हि प्रतिजानामि कैतव । सत्यं ब्रवीम्यहं ह्येतत्सर्वं सत्यं भविष्यति
मी दुसरी प्रतिज्ञा करत नाही, ना मी फसवणूक करतो; मी जे बोलतो ते खरं आहे— हे सगळं नक्कीच घडेल.
युधिष्ठिरोऽपि कैतव्यमुलूकमिदमब्रवीत्। उलूक मद्वचो ब्रूहि गत्वा तात सुयोधनम्
युधिष्ठिरानेही उलूकाला असं सांगितलं: 'उलूक, माझं वचन घेऊन जाऊन सुयोधनाला सांग.'
स्वेन वृत्तेन मे वृत्तं नाधिगन्तुं त्वमर्हसि । उभयोरन्तरं वेद सूनृतानृतयोरपि
तुझ्या वागण्यावरून माझं वागणं मोजू नकोस; खरं आणि खोटं यातला फरक ओळख.
न चाहं कामये पापमपि कीटपिपीलकयोः। किं पुनर्ज्ञातिषु वधं कामयेयं कथं च न
मला कीटक किंवा मुंग्यांनाही त्रास द्यायची इच्छा नाही; मग नातेवाईकांचा वध मी कसा आणि का करावा?
एतदर्थं मया तात पञ्च ग्रामा वृताः पुरा। कथं तव सुदुर्बुद्धे न प्रेक्ष्ये व्यसनं महत्
म्हणूनच मी पूर्वी फक्त पाच गावे मागितली होती; तरीही, अरे वाईट बुद्धीच्या माणसा, तुझं मोठं दु:ख मी कसं ओळखू नये?
स त्वं कामपरीतात्मा मूढभावाच्च कत्थसे। तथैव वासुदेवस्य न गृह्णासि हितं वचः
पण तू इच्छेने आणि अज्ञानाने भरलेला आहेस, म्हणूनच फुकाचा गर्व करतोस; आणि वसुदेवाचं हिताचं बोलणंही ऐकत नाहीस.
किंचेदानीं बहूक्तेन युध्यस्व सह बान्धवैः। मम विप्रियकर्तारं कैतव्य सह बान्धवैः
आता जास्त बोलण्यात काही अर्थ नाही; माझ्या विरुद्ध आणि माझ्यावर अन्याय करणाऱ्यांसह, आपल्या नातेवाईकांसह युद्ध कर.
मम विप्रियकर्तारं कैतव्य ब्रूहि कौरवम् ।। श्रुतं वाक्यं गृहीतोऽर्थो मतं यत्ते तथास्तु तत्
माझ्यावर अन्याय करणाऱ्या त्या कौरवाला सांग: 'तुझं बोलणं ऐकलं, अर्थ समजला, आणि तुझं मतही कळलं— तेच होऊ दे.'
भीमसेनस्ततो वाक्यं भूय आह नृपात्मजम् ।। उलूक मद्वचो ब्रूहि दुर्मतिं पापपूरुषम्
मग भीमसेनाने पुन्हा राजपुत्राला सांगितलं: 'उलूक, माझं वचन त्या दुष्ट, पापी माणसाला पोहोचव.'