प्राच्यैः प्रतीच्यैरथ दाक्षिणात्यै- रुदीच्यकाम्भोजशकैः खशैश्च । साल्वैः समत्स्यैः कुरुमध्यदेश्यै- र्म्लेच्छैः पुलिन्दैर्द्रविडान्ध्रकाञ्च्यैः
पूर्वेकडील, पश्चिमेकडील, दक्षिणेकडील, उत्तरेकडील लोक, काम्बोज, शाक, खश, साल्व, मत्स्य, कुरु देशातील, म्लेच्छ, पुलिंद, द्रविड, आंध्र, कांची या सगळ्यांसोबत—
नानाजनौघं युधि संप्रवृद्धं गाङ्गं यथा वेगमपारणीयम्। मां च स्थितं नानाबलस्य मध्ये युयुत्ससे मन्द किमल्पबुद्धे
अनेक जातींची मोठी गर्दी युद्धासाठी जमली आहे, जणू गंगेच्या प्रवाहासारखी रोखता न येणारी आहे; आणि मी या विविध सैन्यांच्या मध्ये उभा आहे, लढायची इच्छा बाळगतो—मूर्खा, हे तुझं वेडपण काय?
अक्षय्याविषुधी चैव अग्निदत्तं च ते रथम्। जानीमो हि रणे पार्थ केतुं दिव्यं च भारत
तुझं अक्षय आणि शुद्ध रथ, जो अग्नीने दिला आहे, आम्हाला माहीत आहे; युद्धात, पार्था, तुझा दिव्य ध्वज आम्ही ओळखतो, हे भारतवंशी.
अकत्थमानो युद्ध्यस्व कत्थसेऽर्जुन किं बहु । पर्यायात्सिद्धिरेतस्य नैतत्सिध्याति कत्थनात्
शेखी न करता लढ; अर्जुना, इतकं बोलून काय उपयोग? यश नेहमी प्रयत्नाने मिळतं, फक्त मोठ्या बोलण्याने काही साधत नाही.
यदीदं कत्थनाल्लोके सिध्येत्कर्म धनञ्जय। सर्वे भवेयुः सिद्धार्थाः कत्थने को हि दुर्गतः
धनंजया, जर या जगात फक्त शेखी मारून कामं साधली असती, तर सगळ्यांचीच उद्दिष्टं पूर्ण झाली असती—शेखी करून कोणाचं कधी वाईट झालं आहे?
जनामि ते वासुदेवं सहायं जानामि ते गाण्डिवं तालमात्रम् । जानाम्यहं त्वादृशो नास्ति योद्धा जानानस्ते राज्यमेतद्धरामि
तुला वासुदेव मित्र आहे हे मला माहीत आहे; तुझं गांडीव धनुष्य, त्याची ताकद आणि माप मला माहीत आहे; तुझ्यासारखा योद्धा दुसरा नाही हे मला ठाऊक आहे; आणि तुला हे राज्य हवं आहे हेही मला माहीत आहे.
न तु पर्यायधर्मेम सिद्धिं प्राप्नोति मानवः। मनसैवानुकूलानि धातैव कुरुते वशे
पण योग्य मार्गाने वागून माणसाला यश मिळत नाही; मनात जशी इच्छा असेल तशीच गोष्ट विधाता घडवतो.
त्रयोदशसमा भुक्तं राज्यं विलपतस्तव। भूयश्चैव प्रशासिष्ये त्वां निहत्य सबान्धवम्
तेरा वर्षं तू राज्य गमावून दुःख करत होतास; आणि पुन्हा, मी तुला आणि तुझ्या नातेवाईकांना मारून, या राज्यावर राज्य करीन.
क्व तदा गाण्डिवं तेऽभूद्यत्त्वं दासपणैर्जितः। क्व तदा भीमसेनस्य बलमासीच्च फाल्गुन
त्या वेळी तुझं गांडीव कुठं होतं, जेव्हा तू दास्याच्या पैजेत हरलास? त्या वेळी भीमसेनाची ताकद कुठे गेली होती, फाल्गुना?
सगदाद्भीमसेनाद्वा फाल्गुनाद्वा सगाण्डिवात्। न वै मोक्षस्तदा यो भूद्विना कृष्णमनिन्दितां
त्या वेळी भीमसेनाच्या गदेकडून किंवा फाल्गुनाच्या गांडीवाकडून काही सुटका नव्हती, फक्त निष्पाप कृष्णामुळेच ती झाली.
सा वो दास्ये समापन्नान्मोचयामास पार्षती। अमानुष्यं समापन्नान्दासकर्मण्यवस्थितान्
तुम्ही सगळे जेव्हा दास्याच्या अवस्थेत पडलात, अमानुष स्थितीत दासांचं काम करत होता, तेव्हा प्रिषतपुत्री द्रौपदीनेच तुम्हाला सोडवलं.
अवोचं यत्षण्डतिलानहं वस्तथयमेव तत्। धृता हि वेमी पार्थेन विराटनगरे तदा
मी ती तीळांची गोष्ट सांगितली होती, ती खरीच होती; कारण त्या वेळी, विराटाच्या नगरीत, पार्थाने तुला पकडून ठेवलं होतं.
सूदकर्मणि च श्रान्तं विराटस्य महानसे । भीमसेनेन कौन्तेय यत्तु तन्मम पौरुषम्
विराटाच्या स्वयंपाकघरात, जेव्हा भीमसेन, कुंतीपुत्र, स्वयंपाक्याचं काम करून थकला, तेव्हा ते माझंच सामर्थ्य होतं.
एवमेव सदा दण्डं क्षत्रियाः क्षत्रिये दधुः। वेणीं कृत्वा षण्डवेषः कन्यां नर्तितवानसि
नेहमीच क्षत्रियांनी क्षत्रियांना शिक्षा दिली आहे; तू वेणी बांधलीस आणि षंडाच्या वेषात, मुलीप्रमाणे नाचलास.
न भयाद्वासुदेवस्य न चापि तव फल्गुन । राज्यं प्रतिप्रदास्यामि युध्यस्व सहकेशवः
माझ्या किंवा वासुदेवाच्या भीतीने मी तुला राज्य परत देणार नाही; तू केशवासोबत लढ.
न माया हीन्द्रजालं वा कुहका वापि भीषणा । आत्तशस्त्रस्य सङ्ग्रामे वहन्ति प्रतिगर्जनाः
युद्धात शस्त्र उचलून उभा असलेल्या वीरावर ना जादू, ना मोहिनी, ना भयानक मायाजाळ चालतं.
वासुदेवसहस्रं वा फाल्गुनानां शतानि वा। आसाद्य माममोघेषुं द्रविष्यन्ति दिशो दश
हजार वासुदेव किंवा शेकडो फाल्गुन जरी माझ्यासमोर आले, तरी मला हरवू शकणार नाहीत, ते सगळ्या दिशांना पळतील.
संयुगं गच्छ भीष्मेण भिन्धि वा शिरसा गिरिम् । तरस्व वा महागाधं बाहुभ्यां पुरुषोदधिम्
भीष्माशी युद्ध कर, किंवा डोक्याने एखादा डोंगर फोड, किंवा हातांनी माणसांच्या महासागराला ओलांडून दाखव, जर तुझ्यात ताकद असेल तर.
शारद्वतमहामीनं विविंशतिमहोरगम् । बृहद्बलमहोद्वेलं सौमदत्तितिमिङ्गिलम्
शारद्वत हा मोठा मासा आहे, विविंशति बलवान नाग आहे, बृहद्बल प्रचंड लाटा आहे, आणि सौमदत्ति हा मोठा शार्क आहे.
भीष्मवेगमपर्यन्तं द्रोणग्राहदुरसदम् । कर्णशल्यझषावर्तं काम्भोजबडबामुखम्
भीष्माची ताकद अथांग आहे, द्रोणाचा पकड धोकादायक आहे, कर्ण आणि शल्य हे मोठ्या माशांचे भोवरे आहेत, आणि कंबोज हा समुद्रातील भुकेल्या राक्षसाचा तोंड आहे.
दुःशासनौघं शलशल्यमत्स्यं सुषेणचित्रायुधनागनक्रम्। जयद्रथाद्रिं पुरुमित्रगाधं दुर्मर्षणोदं शकुनिप्रपातम्
दुःशासन हा वेगाने वाहणारा प्रवाह आहे, शल आणि शल्य हे मासे आहेत, सुसेन आणि चित्रायुध हे नागाच्या पावलांचे टप्पे आहेत, जयद्रथ हा डोंगर आहे, पुरुमित्र खोल पाणी आहे, दुर्मर्षण पाणी आहे आणि शकुनी धबधबा आहे.
शश्त्रौघमक्षय्यमभिप्रवृद्धं यदावगाह्य श्रमनष्टचेताः। भविष्यसि त्वं हतसर्वबान्धव- स्तदा मनस्ते परितापमेष्यति
जेव्हा तू त्या कधीही न संपणाऱ्या आणि वाढतच जाणाऱ्या शस्त्रांच्या प्रवाहात उतरशील, तेव्हा थकून तुझं भान हरवेल, आणि सर्व आप्तजन मारले गेले की, तुझ्या मनात मोठा पश्चात्ताप येईल.
तदा मनस्ते त्रिदिवादिवाशुचे- र्निवर्तिता पार्थ महीप्रशासनात्। प्रशाम्य राज्यं हि सुदुर्लभं त्वया बुभूषितः स्वर्ग इवातपस्विना
त्या वेळी, पृथेच्या पुत्रा, तुझं मन पृथ्वीचं राज्य करण्यापासून दूर जाईल, जसं अपवित्र लोक स्वर्गाकडून वळतात; शांत हो, कारण तू ज्या राज्याची इच्छा करतोस, ते मिळवणं तितकंच कठीण आहे, जितकं तप न केलेल्याला स्वर्ग मिळणं.
सेनानिवेशं संप्राप्तः कैतव्यः पाण्डवस्य ह । समागतः पाण्डवेयैर्युधिष्ठिरमभाषत
कैतव्य पांडवांच्या छावणीत आला आणि पांडवांशी भेटून, युधिष्ठिराला म्हणाला.
अभिज्ञो दूतवाक्यानां यथोक्तं ब्रुवतो मम। दुर्योधनसमादेशं श्रुत्वा न क्रोद्धुमर्हसि
मी दूतवाक्य बोलण्यात जाणकार आहे, आणि जसं सांगितलं तसंच बोलतो; दुर्योधनाचा संदेश ऐकून माझ्यावर रागावू नकोस.
उलूक न भयं तेऽस्ति ब्रूहि त्वं विगतज्वरः । यन्मत्तं धार्तराष्ट्रस्य लुब्धस्यादीर्घदर्शिनः
उलूक, तुला काहीही भीती नाही; तू निर्धास्तपणे सांग, जे काही मी धृतराष्ट्रपुत्राच्या, त्या लोभी आणि दूरदृष्टी नसलेल्या, वतीने सांगतोय.
ततो द्युतिमतां मध्ये पाण्डवानां महात्मनाम्। सृञ्जयानां च मत्स्यानां कृष्णस्य च यशस्विनः
मग तेजस्वी आणि महान पांडव, सृंजय, मत्स्य आणि किर्तीमान कृष्ण यांच्या मध्ये,
द्रुपदस्य सपुत्रस्य विराटस्य च संनिधौ । भूमिपानां च सर्वेषां मध्ये वाक्यं जगाद ह
द्रुपद आणि त्याचे पुत्र, विराट आणि सर्व राजे यांच्या उपस्थितीत, त्याने हे शब्द उच्चारले.
इदं त्वामब्रवीद्राजा धार्तराष्ट्रो महामनाः । श्रृण्वतां कुरुवीराणां तन्निबोध युधिष्ठिर
धृतराष्ट्रपुत्र, मोठ्या मनाचा राजा, तुला हा संदेश पाठवतोय, युधिष्ठिरा; तो कुरुवीर ऐकत असताना तूही ऐक.
पराजितोऽसि द्यूतेन कृष्णा चानायिता सभाम् । शक्योऽमर्षो मनुष्येण कर्तुं पुरुषमानिना
तू जुगारात हरलास आणि कृष्णा सभेत ओढली गेली; असा अपमान सहन करणं, अभिमानी पुरुषालाही शक्य आहे.