लोहाभिसारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रमकर्दमम्। पुष्टास्तेऽश्वा भृता योधाः श्वो युद्ध्यस्व सकेशवः
लोखंडी कवच तयार आहे, कुरुक्षेत्र स्वच्छ केलं आहे. तुझे घोडे तगडे आहेत, तुझे सैनिक पगारावर आहेत. उद्या केशवाच्या सोबत युद्ध कर.
असमागम्य भीष्मेण संयुगे किं विकत्थसे। आरुरुक्षुर्यथा मन्दः पर्वतं गन्धमादनम्
भीष्माशी युद्ध न करता तू कशाचा गर्व करतोस? हे अगदी तसंच आहे जसं एखादा मूर्ख गंधमादन पर्वत चढायचं ठरवतो.
एवं कत्थसि कौन्तेय अकत्थन्पुरुषो भव। सूतपुत्रं सुदुर्धर्षं शल्यं च बलिनां वरम्
असं सतत बढाया मारतोस, कुंतीपुत्रा; पण बढाया न मारणारा खरा पुरुष हो. सूतपुत्र, अत्यंत भयंकर शल्य आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ अशा वीरांना सामोरा जा.
द्रोणं च बलिनां श्रेष्ठं शचीपतिसमं युधि । अजित्वा संयुगे पार्थ राज्यं कथमिहेच्छसि
डोण, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, युद्धात शचीपतीसारखा — त्याला हरवायचं नाही, आणि तरीही इथे राज्य मिळवायचं स्वप्न पाहतोस, पार्था?
ब्राह्मे धनुषि चाचार्यं वेदयोरन्तगं द्वयोः। युधि धुर्यमविक्षोभ्यमनीकचरमच्युतम्
तो गुरु ब्रह्मधनुष्य चालवण्यात पटाईत आहे, दोन्ही वेदांचा जाणकार आहे, युद्धात पुढे असतो, कोणाच्याही धक्क्याने हलत नाही, सैन्यात वावरतो आणि अच्युत त्याच्या सोबत आहे.
द्रोणं महाद्युतिं पार्थ जेतुमिच्छसि तन्मृषा । न हि शुश्रुम वातेन मेरुमुन्मथितं गिरिम्
डोण, जो तेजस्वी आहे, त्याला हरवायचं ठरवलं आहेस, पार्था; पण हे व्यर्थ आहे. वाऱ्याने मेरू पर्वत उडवला, असं आम्ही कधीच ऐकलं नाही.
अनिलो वा वहेन्मेरुं द्यौर्वापि निपतेन्महीम्। युगं वा रिवर्तेत यद्येवं स्याद्यथात्थ माम्
वारा मेरू पर्वत उचलू शकतो, आकाश पृथ्वीवर कोसळू शकतं, किंवा युग उलटू शकतं — पण तू माझ्याबद्दल जे बोलतोस, ते घडणं अशक्य आहे.
को ह्यस्ति जीविताकाङ्क्षी पराप्येममरिमर्दनम् । पार्थो वा इतरो वापि कोन्यः स्वस्ति गृहान्व्रजेत्
ज्याला जगायची इच्छा आहे, तो या शत्रूंच्या संहारासमोर कोण उभा राहील? पार्था असो वा दुसरा कोणी, अजून कोण सुखरूप घरी परत जाईल?
कथमाभ्यामभिध्यातः संस्पृष्टो दारुणेन वा। रणे जीवन्प्रमुच्येत पदा भूमिपुमस्पृशन्
युद्धात या दोघांनी घाव घातला किंवा स्पर्श केला, तर असा कोण आहे की जो जिवंत राहून पुन्हा जमिनीवर पाऊल ठेवू शकेल?
किं दर्दुरः कूपशयो यथेमां न बुध्यसे राजचमूं समेताम्। दुराधर्षां देवचमूप्रकाशां गुप्तां नरेन्द्रैस्त्रिदशैरिव द्याम्
तू विहिरीत राहणाऱ्या बेडकासारखा का वागतोस? तुला हे राजसैन्य दिसत नाही का — देवांच्या सैन्यासारखं तेजस्वी, जिंकणं कठीण, आणि राजांनी जसं अमरांनी स्वर्गाचं रक्षण केलं तसं राखलेलं?
प्राच्यैः प्रतीच्यैरथ दाक्षिणात्यै- रुदीच्यकाम्भोजशकैः खशैश्च । साल्वैः समत्स्यैः कुरुमध्यदेश्यै- र्म्लेच्छैः पुलिन्दैर्द्रविडान्ध्रकाञ्च्यैः
पूर्वेकडील, पश्चिमेकडील, दक्षिणेकडील, उत्तरेकडील लोक, काम्बोज, शाक, खश, साल्व, मत्स्य, कुरु देशातील, म्लेच्छ, पुलिंद, द्रविड, आंध्र, कांची या सगळ्यांसोबत—
नानाजनौघं युधि संप्रवृद्धं गाङ्गं यथा वेगमपारणीयम्। मां च स्थितं नानाबलस्य मध्ये युयुत्ससे मन्द किमल्पबुद्धे
अनेक जातींची मोठी गर्दी युद्धासाठी जमली आहे, जणू गंगेच्या प्रवाहासारखी रोखता न येणारी आहे; आणि मी या विविध सैन्यांच्या मध्ये उभा आहे, लढायची इच्छा बाळगतो—मूर्खा, हे तुझं वेडपण काय?
अक्षय्याविषुधी चैव अग्निदत्तं च ते रथम्। जानीमो हि रणे पार्थ केतुं दिव्यं च भारत
तुझं अक्षय आणि शुद्ध रथ, जो अग्नीने दिला आहे, आम्हाला माहीत आहे; युद्धात, पार्था, तुझा दिव्य ध्वज आम्ही ओळखतो, हे भारतवंशी.
अकत्थमानो युद्ध्यस्व कत्थसेऽर्जुन किं बहु । पर्यायात्सिद्धिरेतस्य नैतत्सिध्याति कत्थनात्
शेखी न करता लढ; अर्जुना, इतकं बोलून काय उपयोग? यश नेहमी प्रयत्नाने मिळतं, फक्त मोठ्या बोलण्याने काही साधत नाही.
यदीदं कत्थनाल्लोके सिध्येत्कर्म धनञ्जय। सर्वे भवेयुः सिद्धार्थाः कत्थने को हि दुर्गतः
धनंजया, जर या जगात फक्त शेखी मारून कामं साधली असती, तर सगळ्यांचीच उद्दिष्टं पूर्ण झाली असती—शेखी करून कोणाचं कधी वाईट झालं आहे?
जनामि ते वासुदेवं सहायं जानामि ते गाण्डिवं तालमात्रम् । जानाम्यहं त्वादृशो नास्ति योद्धा जानानस्ते राज्यमेतद्धरामि
तुला वासुदेव मित्र आहे हे मला माहीत आहे; तुझं गांडीव धनुष्य, त्याची ताकद आणि माप मला माहीत आहे; तुझ्यासारखा योद्धा दुसरा नाही हे मला ठाऊक आहे; आणि तुला हे राज्य हवं आहे हेही मला माहीत आहे.
न तु पर्यायधर्मेम सिद्धिं प्राप्नोति मानवः। मनसैवानुकूलानि धातैव कुरुते वशे
पण योग्य मार्गाने वागून माणसाला यश मिळत नाही; मनात जशी इच्छा असेल तशीच गोष्ट विधाता घडवतो.
त्रयोदशसमा भुक्तं राज्यं विलपतस्तव। भूयश्चैव प्रशासिष्ये त्वां निहत्य सबान्धवम्
तेरा वर्षं तू राज्य गमावून दुःख करत होतास; आणि पुन्हा, मी तुला आणि तुझ्या नातेवाईकांना मारून, या राज्यावर राज्य करीन.
क्व तदा गाण्डिवं तेऽभूद्यत्त्वं दासपणैर्जितः। क्व तदा भीमसेनस्य बलमासीच्च फाल्गुन
त्या वेळी तुझं गांडीव कुठं होतं, जेव्हा तू दास्याच्या पैजेत हरलास? त्या वेळी भीमसेनाची ताकद कुठे गेली होती, फाल्गुना?
सगदाद्भीमसेनाद्वा फाल्गुनाद्वा सगाण्डिवात्। न वै मोक्षस्तदा यो भूद्विना कृष्णमनिन्दितां
त्या वेळी भीमसेनाच्या गदेकडून किंवा फाल्गुनाच्या गांडीवाकडून काही सुटका नव्हती, फक्त निष्पाप कृष्णामुळेच ती झाली.
सा वो दास्ये समापन्नान्मोचयामास पार्षती। अमानुष्यं समापन्नान्दासकर्मण्यवस्थितान्
तुम्ही सगळे जेव्हा दास्याच्या अवस्थेत पडलात, अमानुष स्थितीत दासांचं काम करत होता, तेव्हा प्रिषतपुत्री द्रौपदीनेच तुम्हाला सोडवलं.
अवोचं यत्षण्डतिलानहं वस्तथयमेव तत्। धृता हि वेमी पार्थेन विराटनगरे तदा
मी ती तीळांची गोष्ट सांगितली होती, ती खरीच होती; कारण त्या वेळी, विराटाच्या नगरीत, पार्थाने तुला पकडून ठेवलं होतं.
सूदकर्मणि च श्रान्तं विराटस्य महानसे । भीमसेनेन कौन्तेय यत्तु तन्मम पौरुषम्
विराटाच्या स्वयंपाकघरात, जेव्हा भीमसेन, कुंतीपुत्र, स्वयंपाक्याचं काम करून थकला, तेव्हा ते माझंच सामर्थ्य होतं.
एवमेव सदा दण्डं क्षत्रियाः क्षत्रिये दधुः। वेणीं कृत्वा षण्डवेषः कन्यां नर्तितवानसि
नेहमीच क्षत्रियांनी क्षत्रियांना शिक्षा दिली आहे; तू वेणी बांधलीस आणि षंडाच्या वेषात, मुलीप्रमाणे नाचलास.
न भयाद्वासुदेवस्य न चापि तव फल्गुन । राज्यं प्रतिप्रदास्यामि युध्यस्व सहकेशवः
माझ्या किंवा वासुदेवाच्या भीतीने मी तुला राज्य परत देणार नाही; तू केशवासोबत लढ.
न माया हीन्द्रजालं वा कुहका वापि भीषणा । आत्तशस्त्रस्य सङ्ग्रामे वहन्ति प्रतिगर्जनाः
युद्धात शस्त्र उचलून उभा असलेल्या वीरावर ना जादू, ना मोहिनी, ना भयानक मायाजाळ चालतं.
वासुदेवसहस्रं वा फाल्गुनानां शतानि वा। आसाद्य माममोघेषुं द्रविष्यन्ति दिशो दश
हजार वासुदेव किंवा शेकडो फाल्गुन जरी माझ्यासमोर आले, तरी मला हरवू शकणार नाहीत, ते सगळ्या दिशांना पळतील.
संयुगं गच्छ भीष्मेण भिन्धि वा शिरसा गिरिम् । तरस्व वा महागाधं बाहुभ्यां पुरुषोदधिम्
भीष्माशी युद्ध कर, किंवा डोक्याने एखादा डोंगर फोड, किंवा हातांनी माणसांच्या महासागराला ओलांडून दाखव, जर तुझ्यात ताकद असेल तर.
शारद्वतमहामीनं विविंशतिमहोरगम् । बृहद्बलमहोद्वेलं सौमदत्तितिमिङ्गिलम्
शारद्वत हा मोठा मासा आहे, विविंशति बलवान नाग आहे, बृहद्बल प्रचंड लाटा आहे, आणि सौमदत्ति हा मोठा शार्क आहे.
भीष्मवेगमपर्यन्तं द्रोणग्राहदुरसदम् । कर्णशल्यझषावर्तं काम्भोजबडबामुखम्
भीष्माची ताकद अथांग आहे, द्रोणाचा पकड धोकादायक आहे, कर्ण आणि शल्य हे मोठ्या माशांचे भोवरे आहेत, आणि कंबोज हा समुद्रातील भुकेल्या राक्षसाचा तोंड आहे.