मद्विधो नापि नृपतिस्त्वयि युक्तः कथंचन । सन्नाहं संयुगे कर्तुं कंसभृत्ये विशेषतः
माझ्यासारखा राजा तुझ्यासारख्या, विशेषतः कंसाच्या सेवकाविरुद्ध, युद्धासाठी सज्ज होणं कधीच योग्य नाही.
तं च तूबरकं बालं बह्वाशिनमविद्यकम् । उलूक मद्वचो ब्रूहि असकृद्भीमसेनकम्
आणि तो दुर्बल, अज्ञानी, नेहमी खाणारा मुलगा—उलूक, भीमसेनाला माझं हे बोलणं पुन्हा पुन्हा सांग.
विराटनगरे पार्थ यस्त्वं सूदो ह्यभूः पुरा। बल्लवो नाम विख्यातस्तन्ममैव हि पौरुषम्
पार्था, विराटनगरात तू एकदा स्वयंपाकी होतास, वल्लव नावाने प्रसिद्ध होतास; ते माझ्याच सामर्थ्यामुळे होतं.
प्रतिज्ञातं सभामध्ये न तन्मिथ्या त्वया पुरा। दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते
सभेत तू घेतलेली प्रतिज्ञा खोटी नव्हती; दुष्शासनाचं रक्त प्यावं, जर तुझ्यात ताकद असेल.
यद्ब्रवीषि च कौन्तेय धार्तराष्ट्रानहं रणे। निहनिष्यामि तरसा तस्य कालोऽयमागतः
कुन्तीपुत्रा, तू म्हणतोस की युद्धात धृतराष्ट्रपुत्रांना मी जोराने मारून टाकीन—तर हेच ते वेळ आलं आहे.
त्वं हि भोज्ये पुरस्कार्यो भक्ष्ये पेये च भारत । क्व युद्धं क्व च भोक्तव्यं युध्यस्व पुरुषो भव
भारता, तुझा आदर जेवण-पिण्यात व्हावा असा आहे; मग तुला युद्धाचा काय संबंध आणि उपभोगाचा काय उपयोग? आता लढ आणि खरा पुरुष हो.
शयिष्यसे हतो भूमौ गदामालिङ्ग्य भारत। तद्वृथा च सभामध्ये वल्गितं ते वृकोदर
भारता, तू गदा मिठी मारून जमिनीवर पडशील, मारला जाशील; मग सभेत केलेलं तुझं गर्वाचं बोलणं, वृकोदर, व्यर्थ ठरेल.
उलूक नकुलं ब्रूहि वचनान्मम भारत। युध्द्यस्वाद्य स्थिरो भूत्वा पश्यामस्तव पौरुषम्
उलूक, माझ्या वतीने नकुलाला सांग, 'आज तू ठाम राहून लढ; तुझं पुरुषार्थ आम्ही पाहू.'
युधिष्ठिरानुरागं च द्वेषं च मयि भारत। कृष्णायाश्च परिक्लेशं स्मरेदानीं यथातथम्
भारता, त्याने आता युधिष्ठिराचं आपल्यावर असलेलं प्रेम, माझ्यावरील द्वेष आणि कृष्णेच्या झालेल्या दुःखाची आठवण तशीच तशी ठेवावी.
ब्रूयास्त्वं सहदेवं च राजमध्ये वचो मम। युद्ध्येदानीं रणे यत्तः क्लेशान्स्मर च पाण्डव
राजांच्या समोर माझ्या वतीने तू सहदेवाला सांग, 'पांडवा, आता तू सर्व शक्तीनिशी लढ आणि आपल्या झालेल्या हालअपेष्टांची आठवण ठेव.'
विराटद्रुपदौ चोभौ ब्रूयास्त्वं वचनान्मम । न दृष्टपूर्वा भर्तारो भृत्यैरपि महागुणैः । तथार्थपतिभिर्भृत्या यतः सृष्टाः प्रजास्ततः
माझ्या वतीने तू विराट आणि द्रुपद यांना सांग, 'इतक्या मोठ्या गुणांचे स्वामी आणि सेवक कधीच पाहिले नाहीत; कारण सेवक हे स्वामींसाठीच निर्माण होतात आणि त्यांच्यापासूनच लोकांची उत्पत्ती होते.'
अश्लाघ्योऽयं नरपतिर्युवयोरिति चागतम्
आणि हेही सांग, की हा राजा तुमच्याकडून स्तुतीस पात्र नाही, आणि हे असं घडलं आहे.
ते यूयं संहता भूत्वा तद्वधार्थं ममापि च। आत्मार्थं पाण्डवार्थं च प्रयुद्ध्यध्वं मया सह
तुम्ही सर्वजण एकत्र येऊन, माझा, स्वतःचा आणि पांडवांचा विचार करून, माझ्यासोबत युद्ध करा.
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं ब्रूयास्त्वं वचनान्मम। एष ते समयः प्राप्तो लब्धव्यश्च त्वयापि सः
माझ्या वतीने तू पांचालपुत्र धृष्टद्युम्नाला सांग, 'हेच तुझं वेळ आलं आहे, आणि तुला जे वचन दिलं होतं ते मिळवावं.'
द्रोणमासाद्य समरे ज्ञास्यसे हितमुत्तमम् । युद्ध्यस्व समुहृत्पापं कुरु कर्म सुदुष्करम्
समरभूमीत द्रोणाला भेटल्यावर तुला श्रेष्ठ कल्याण कळेल; पाप झटकून देऊन, कठीण कर्तव्य पार पाड आणि लढ.
शिखण्डिनमथो ब्रूहि उलूक वचनान्मम । स्त्रीति मत्वा महाबाहुर्न हनिष्यति कौरवः
उलूक, माझ्या वतीने शिखंडीला सांग, 'त्याला स्त्री समजून, बलवान कौरव त्याला मारणार नाही.'
गाङ्गेयो धन्विनां श्रेष्ठो युद्ध्येदानीं सुनिर्भयः । कुरु कर्म रणे यत्तः पश्यामः पौरुषं तव
गंगेपुत्र, धनुर्धरांत श्रेष्ठ, आता निर्भयपणे लढ; युद्धात सर्व शक्तीनिशी काम कर, आणि तुझं शौर्य आम्ही पाहू.
एवमुक्त्वा ततो राजा प्रहस्योलूकमब्रवीत्। धनञ्जयं पुनर्ब्रूहि वासुदेवस्य श्रृण्वतः
असं म्हणून राजा हसत उलूकाला म्हणाला, 'हेच पुन्हा धनंजयाला सांग, वासुदेवाच्या ऐकण्यात.'
अस्मान्वा त्वं पराजित्य प्रसाधि पृतिवीमिमाम् । अथवा निर्जितोस्माभी रणे वीर शयिष्यसि
किंवा तर तू आम्हाला जिंकून ही पृथ्वी राज्य करशील, किंवा आम्ही तुला युद्धात हरवून, तू वीर म्हणून पडशील.
राष्ट्रान्निर्वासनक्लेशं वनवासं च पाण्डव । कृष्णायाश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव
पांडवा, राज्यातून हाकलून दिल्याचं दुःख, वनवासाची हालअपेष्टा आणि कृष्णेच्या दुःखाची आठवण ठेव, आणि खरा पुरुष हो.
यदर्थं क्षत्रिया सूते सर्वं तदिदमागतम् । बलं वीर्यं च शौर्यं च परं चाप्यस्त्रलाघवम्
ज्या कारणासाठी क्षत्रिय जन्म घेतात, ते सर्व काही आता आलं आहे—शक्ती, पराक्रम, शौर्य आणि अस्त्रविद्येतील कौशल्य.
पौरुषं दर्शयन्युद्धे कोपस्य कुरु निष्कृतिम्। परिक्लिष्टस्य दीनस्य दीर्घकालोषितस्य च। हृदयं कस्य न स्फोटेदैश्वर्याद्धंशितस्य च
युद्धात आपला पुरुषार्थ दाखव; आपल्या रागाची भरपाई कर. ज्याच्यावर दीर्घकाळ दुःख, हालअपेष्टा आणि राज्य गमावण्याचं दु:ख आलं, त्याचं हृदय कोणाचं तुटणार नाही?
कुले जातस्य शूरस्य परिवित्तेष्वगृध्यतः। आस्थितं राज्यमाक्रम्य कोपं कस्य न दीपयेत्
जो कुळीन घरात जन्मलेला, धैर्यवान आहे आणि दुसऱ्याच्या संपत्तीवर कधीच डोळा ठेवत नाही, त्याचं स्वतःचं राज्य हिसकावलं गेलं तर कोणाचं मन संतापाने पेटून उठणार नाही?
यत्तदुक्तं महद्वाक्यं कर्मणा तद्विभाव्यताम्। अकर्मणा कत्थितेन सन्तः कुपुरुषं विदुः
ती मोठी गोष्ट जी बोलली गेली, ती कृतीतून दाखव. केवळ बोलून, पण काहीच न करता जो माणूस बढाया मारतो, त्याला शहाणे लोक निकामी समजतात.
अमित्राणां वशे स्थानं राज्यं च पुनरुद्धर। द्वावर्थौ युद्धकामस्य तस्मात्तत्कुरु पौरुषम्
शत्रूंच्या ताब्यात गेलेलं राज्य पुन्हा मिळव. ही दोन्ही उद्दिष्टं लढाईची इच्छा असणाऱ्यांसाठीच आहेत. म्हणून, आपली ताकद दाखव.
पराजितोऽसि द्यूतेन कृष्णा चानायिता सभाम् । शक्योऽमर्षो मनुष्येण कर्तु पुरुषमानिना
तुला जुगारात हरवलं गेलं, आणि कृष्णेला सभेत ओढून आणलं. अशी लाजिरवाणी गोष्ट जो स्वतःला पुरुष समजतो, तोच सहन करू शकतो.
द्वादशैव तु वर्षाणि वने धिष्ण्याद्विवासितः। संवत्सरं विराटस्य दास्यमास्थाय चोषितः
बारा वर्षे तू वनवासात राहिलास आणि एक वर्ष विराटाच्या घरी दास्य पत्करून जगलास.
राष्ट्रान्निर्वासनक्लेशं वनवासं च पाण्डव । कृष्णायाश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव
राज्याबाहेर हाकललं गेल्याचं दुःख, वनवासाची यातना, आणि कृष्णेला झालेला छळ — हे सगळं आठव, पांडवा, आणि खरा पुरुष बन.
अप्रियाणां च वचनं प्रब्रुवत्सु पुनः पुनः । अमर्षं दर्शयस्व त्वममर्षो ह्येव पौरुषम्
जेव्हा वारंवार अप्रिय शब्द ऐकावे लागतात, तेव्हा आपला रोष दाखव. कारण रोष दाखवणं हेच पुरुषार्थाचं लक्षण आहे.
क्रोधो बलं तथा वीर्यं ज्ञानयोगोऽस्त्रलाघवम्। इह ते दृश्यतां पार्थ युद्ध्यस्व पुरुषो भव
तुझा राग, बळ, शौर्य, ज्ञान, अस्त्रविद्या आणि कौशल्य — हे सर्व येथे दाखव, पार्था. लढ, आणि खरा पुरुष बन.