ततस्ते मूषिकाः सर्वे समेत्यान्योन्यमब्रुवन् । मातुलो वर्धते नित्यं वयं क्षीयामहे भृशम्
मग सगळे उंदिर एकत्र येऊन एकमेकांना म्हणाले, "आपला मामा दिवसेंदिवस वाढतोय, आणि आपण मात्र खूपच कमी होत चाललो आहोत."
ततः प्राज्ञतमः कश्चिड्डिण्डिको नाम मूषिकः। अब्रवीद्वचनं राजन्मूषिकाणां महागणम्
मग त्यातला सगळ्यात शहाणा, ḍिṇḍिक नावाचा उंदिर, राजासारखा मोठ्या टोळीपुढे बोलला.
गच्छतां वो नदीतीरं सहितानां विशेषतः। पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सहैव मातुलेन तु
"आपण सगळे मिळून नदीच्या काठी जाऊ या; मी मागून आपल्या मामासोबत जाईन."
साधु साध्विति ते सर्वे पूजयाञ्चक्रिरे तदा। चक्रुश्चैव यथान्यायं डिण्डिकस्य वचोऽर्थवत्
तेव्हा सगळ्यांनी त्याचे कौतुक केले, "छान बोललास, छान बोललास" असे म्हणाले आणि ḍिṇḍिकच्या योग्य सल्ल्याप्रमाणे वागले.
अविज्ञानात्ततः सोऽथ डिण्डिकं ह्युपभुक्तवान्। ततस्ते सहिताः सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा
पण अज्ञानामुळे त्या मांजराने ḍिṇḍिकला खाऊन टाकले; मग उरलेले सगळे उंदिर पटकन एकत्र जमून विचार करू लागले.
तत्र वृद्धतमः कश्चित्कोलिको नाम मूषिकः । अब्रवीद्वचनं राजञ्ज्ञातिमध्ये यथातथम्
तेथे सगळ्यात वयोवृद्ध, कोलिक नावाचा उंदिर, राजाच्या उपस्थितीत आप्तांच्या मध्ये खरं खरं बोलला.
न मातुलो धर्मकामश्छद्ममात्रं कृता शिखा। न मूलफलभक्षस्य विष्ठा भवति लोमशा
"आपला मामा धर्मासाठी काही करत नाही; त्याचा शेंडी फक्त दाखवण्यासाठी आहे. जो मुळं-फळं खातो, त्याच्या विष्ठेत केस नसतात."
अस्य गात्राणि वर्धन्ते गणश्च परिहीयते । अद्य सप्ताष्टदिवसान्डिण्डिकोपि न दृश्यते
त्याचे अंग वाढत चालले आहे आणि आपली टोळी कमी होत आहे; आज सात-आठ दिवस झाले, ḍिṇḍिकसुद्धा दिसत नाही.
एतच्छ्रुत्वा वचः सर्वे मूषिका विप्रदुद्रुवुः। बिडालोपि स दुष्टात्मा जगामैव यथागतम्
हे ऐकून सगळे उंदिर वेगवेगळ्या दिशांना पळाले; आणि तो वाईट मनाचा मांजर जसा आला तसा निघून गेला.
तथा त्वमपि दुष्टात्मन्बैडालं व्रतमास्थितः। चरसि ज्ञातिषु सदा बिडालोमूषिकेष्विव
तसंच, तूही वाईट मनाचा असून मांजरासारखं व्रत घेतलंस आणि आपल्या नातलगांत नेहमी मांजर-उंदिरांसारखं वागतोस.
अन्यथा किल ते वाक्यमन्यथा कर्म दृश्यते। दम्भनार्थाय लोकस्य वेदाश्चोपशमश्च ते
तुझी वाणी एक आहे, पण तुझे कृत्य वेगळेच दिसते; लोकांना फसवण्यासाठी तू वेद आणि संयमाचा दाखला देतोस.
त्यक्त्वा छद्म त्विदं राजन्क्षत्रधर्मं समाश्रितः । कुरु कार्याणि सर्वाणि धर्मिष्ठोऽसि नरर्षभ
हे राजन, हा भेसूरपणा सोड आणि क्षत्रियाचा धर्म स्वीकार; सर्व कर्तव्ये पार पाड, कारण तू खराच धर्मनिष्ठ आहेस.
बाहुवीर्येण पृथिवीं लब्ध्वा भरतसत्तम। देहि दानं द्विजातिभ्यः पितृभ्यश्चयथोचितम्
हे भरतवंशातील श्रेष्ठ, आपल्या बाहूंच्या बळावर पृथ्वी जिंकून, द्विजांना आणि पितरांना योग्य ते दान दे.
क्लिष्टाया वर्षपूगांश्च मातुर्मातृहिते स्थितः। प्रमार्जाश्रु रणे जित्वा संमानं परमावह
आईच्या हितासाठी अनेक वर्षे कष्ट सहन केलीस, आता रणांगणात विजय मिळवून तिचे अश्रू पुस आणि तिला मोठा मान मिळवून दे.
पञ्चग्रामा वृता यत्नात्रास्माभिरपवर्जिताः। युध्यामहे कथं सङ्ख्ये कोपयेम च पाण्डवान्
आपण खूप प्रयत्नाने मागितलेली पाच गावे तू नाकारलीस; मग आम्ही युद्धात कसे लढू आणि पांडवांना कसे चिडवू?
त्वत्कृते दुष्टभावस्य संत्यागो विदुरस्य च। जातुषे च गृहे दाहं स्मर तं पुरुषो भव
तुझ्या वाईट वागण्यामुळे विदुर निघून गेला; लाक्षागृह जाळल्याचेही आठव, आणि खरा पुरुष हो.
यच्च कृष्णमवोचस्त्वमायान्तं कुरुसंसदि। अयमस्मि स्थितो राजञ्शमायसमराय च
कृष्ण जेव्हा कुरु सभेत येत होते, तेव्हा तू म्हणालास, 'राजा, मी इथे उभा आहे, शांततेसाठी किंवा युद्धासाठी तयार.'
तस्यायमागतः कालः समरस्य नराधिप। एतदर्थं मया सर्वं कृतमेतद्युधिष्ठिर
राजा, आता हाच युद्धाचा काळ आला आहे; याचसाठी, युधिष्ठिरा, मी हे सर्व केले आहे.
किं नु युद्धात्परं लाभं क्षत्रियो बहु मन्यते। किंच त्वं क्षत्रियकुले जातः संप्रथितो भुवि
युद्धापेक्षा मोठा लाभ क्षत्रियाला काय असू शकतो? आणि तू क्षत्रिय कुळात जन्मलेला असून पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेस.
द्रोणादस्त्राणि संप्राप्य कृपाच्च भरतर्षभ । तुल्ययोनौ समबले वासुदेवं समाश्रितः
भरतवंशातील श्रेष्ठा, तू द्रोण आणि कृप यांच्याकडून अस्त्रे मिळवलीस, तुला जन्म आणि बळ दोन्ही समान आहेत, आणि वासुदेवाच्या आश्रयाला गेला आहेस.
ब्रूयास्त्वं वासुदेवं च पाण्डवानां समीपतः। आत्मार्थं पाण्डवार्थं च यत्तो मां प्रतियोधय
तू वासुदेवाला, पांडवांच्या समोर, असं सांग, 'तुझ्या आणि पांडवांच्या हितासाठी, माझ्याशी लढण्यासाठी प्रयत्न कर.'
सभामध्ये च यद्रूपं मायया कृतवानसि। तत्तथैव पुनः कृत्वा सार्जुनो मामभिद्रव
सभेत जशी माया दाखवलीस, तशीच पुन्हा दाखव, आणि अर्जुनाने माझ्यावर हल्ला करावा.
इन्द्रजालं च मायां वै कुहका वापि भीषणा । आत्तशस्त्रस्य सङ्ग्रमे वहन्ति प्रतिगर्जनाः
जादू, माया किंवा भीषण कुहुक असो, युद्धात शस्त्र उचलणाऱ्यांच्या गर्जना त्या सर्वांवर मात करतात.
वयमप्युत्सहेम द्यां खं च गच्छेम मायया । रसातलं विशामोपि ऐन्द्रं वा पुरमेव तु
आम्हीही इच्छितो तर आकाशात जाऊ शकतो, मायेमुळे आकाशात किंवा रसातळात जाऊ शकतो, किंवा इंद्रपुरीतही पोहोचू शकतो.
दर्शयेम च रूपाणि स्वशरीरे बहून्यपि। न तु पर्यायतः सिद्धिर्बुद्धिमाप्नोति मानुषीम्
आम्ही आमच्या शरीरात अनेक रूपं दाखवू शकतो; पण ज्याची बुद्धी स्थिर नाही, त्याला शेवटी यश मिळत नाही.
मनसैव हि भूतानि धातैव कुरुते वशे। यद्ब्रवीषि च वार्ष्णेय धार्तराष्ट्रानहं रणे
कारण फक्त मनानेच सृष्टीकर्ता सर्व प्राण्यांना वश करतो; आणि वृष्णिकुलातील कृष्णा, तू म्हणतोस की मी रणांगणात धृतराष्ट्रपुत्रांचा वध करीन—
घातयित्वा प्रदास्यामि पार्थेभ्यो राज्यमुत्तमम् । आचचक्षे च मे सर्वं सञ्जयस्तव भाषितम्। मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः सव्यसाचिना
त्यांचा वध करून, मी उत्तम राज्य पृथा पुत्रांना देईन. संजयाने तुझं सगळं बोलणं मला सांगितलं आहे, आणि तू आणि अर्जुन आम्हा विरुद्ध वैर धरता हेही कळलं.
स सत्यसङ्गरो भूत्वा पाण्डवार्थे पराक्रमी । युद्ध्यस्वाद्य रणे यत्तः पश्यामः पुरुषो भव
म्हणून, तुझ्या प्रतिज्ञेला खरा राहून, पांडवांच्या हितासाठी पराक्रम दाखव, आता युद्धात सर्व शक्तीनिशी लढ, पुरुषार्थ दाखवू या.
यस्तु शत्रुमभिज्ञाय शुद्धं पौरुषमास्थितः। करोति द्विषतां शोकं स जीवति सुजीवितम्
जो शत्रूला ओळखून, शुद्ध धैर्याने वागतो आणि शत्रूंना दु:ख देतो—तोच खरोखर जगतो आणि त्याचं जीवन सार्थक होतं.
अकस्माच्चैव ते कृष्ण ख्यातं लोके महद्यशः। अद्येदानीं विजानीमः सन्ति षण्डाः शश्रृङ्गकाः
कृष्णा, अचानक तुझं मोठं यश जगात गाजलं; आता आम्हाला कळलं की सशाच्या शिंगांसारखे काही निर्बल पुरुषही असतात.