श्रूयते हि पुरा गीतः श्लोकोऽयं भरतर्षभ । प्रह्लादेनाथ भद्रं ते हृते राज्ये तु दैवतैः
हे भरतश्रेष्ठ, पूर्वी प्रह्लादाने आपले राज्य देवांनी हिरावून घेतले तेव्हा त्याने हा श्लोक म्हटल्याचे ऐकिवात आहे. तुला शुभ होवो.
यस्य धर्मध्वजो नित्यं सुरा ध्वज इवोच्छ्रितः। प्रच्छन्नानि च पापानि बैडालं नाम तद्ब्रतम्
ज्याचा धर्माचा झेंडा नेहमी उंच फडकतो, जणू काही देवांचा झेंडा, पण ज्याची पापं लपवलेली असतात—त्याचे वागणे 'मांजराचे व्रत' असे म्हणतात.
अत्र ते वर्तयिष्यामि आख्यानमिदमुत्तमम् । कथितं नारदेनेह पितुर्मम नराधिप
राजा, आता मी तुला एक उत्तम गोष्ट सांगतो, जी नारदांनी इथे माझ्या वडिलांना सांगितली होती.
मार्जारः किल दुष्टात्मा निश्चेष्टः सर्वकर्मसु। ऊर्ध्वबाहुः स्थितो राजन् गङ्गातीर कदाचन
राजा, एकदा एक दुष्ट स्वभावाचा मांजर सर्व कामांतून निवांत, हात वर करून गंगेच्या काठी उभा होता.
स वै कृत्वा मनःशुद्धिं प्रत्ययार्थं शरीरिणाम् । करोमि धर्ममित्याह सर्वानेव शरीरिणः
त्या मांजऱ्याने सर्व प्राण्यांचा विश्वास संपादनण्यासाठी मन शुद्ध करून, 'मी धर्माचरण करतो' असे सर्वांना सांगितले.
तस्य कालेन महता विस्त्रम्यं जग्मुरण्डजाः। समेत्य च प्रशंसन्ति मार्जारं तं विशांपते
काळ लोटला आणि तिथे अनेक पक्षी एकत्र आले. त्यांनी त्या मांजऱ्याचे एकत्र येऊन कौतुक केले, हे लोकाधिपती.
पूज्यमानस्तु तैः सर्वैः पक्षिभिः पक्षिभोजनः। आत्मकार्यं कृतं मेने चार्यायाश्च कृतं फलम्
त्या सर्व पक्ष्यांनी सन्मान केल्यावर, पक्षी खाणारा तो मांजर आपले काम आणि व्रताचे फळ मिळाले असे समजू लागला.
अथ दीर्घस्य कालस्य तं देशं मूषिका ययुः। ददृशुस्तं च ते तत्र धार्मिकं व्रतचारिणम्
खूप दिवसांनी तिथे उंदीर आले आणि त्यांनी त्या मांजऱ्याला तिथे पाहिले, जो धर्मनिष्ठ आणि व्रतस्थ असल्यासारखा दिसत होता.
कार्येण महता युक्तं दम्भयुक्तेन भारत । तेषां मतिरियं राजन्नासीत्तत्र विनिश्चये
भरता, त्याला मोठ्या कामात गुंतलेला पण खोटारडेपणाने वागणारा पाहून, त्या उंदरांनी आपसात असा निष्कर्ष काढला.
बहुमित्रा वयं सर्वे तेषां नो मातुलो ह्ययम् । रक्षां करोतु सततं वृद्धबालस्य सर्वशः
'आपण सगळे एकमेकांचे जिवलग मित्र आहोत, आणि हा आपला मामा आहे. तो नेहमीच लहानथोर सर्वांची रक्षा करो.'
उपगम्य तु ते सर्वे बिडालमिदमब्रुवन् । भवत्प्रसादादिच्छामश्चर्तुं चैव यथासुखम्
मग ते सर्व जण त्या मांजराजवळ गेले आणि म्हणाले, 'तुमच्या कृपेने आम्हाला हवे तसे मोकळेपणाने वावरायचे आहे.'
भवान्नो गतिरव्यग्रा भवान्नः परमः सुहृत्। ते वयं सहिताः सर्वे भवन्तं शरणं गताः
'तुम्हीच आमचे निश्चिंत आश्रय, तुम्हीच आमचे श्रेष्ठ मित्र; म्हणून आम्ही सर्वजण एकत्र येऊन तुमच्याच छायेखाली आलो आहोत.'
भवान्धर्मपरो नित्यं भवान्धर्मे व्यवस्थितः। स नो रक्ष महाप्रज्ञ त्रिदशानिव वज्रभृत्
'तुम्ही नेहमी धर्मपरायण आहात, धर्मातच स्थिर आहात; म्हणून, महाप्रज्ञा, आम्हा सर्वांची रक्षा करा, जशी इंद्र देवांची करतो.'
एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्मूषिकैः स विशांपते। प्रत्युवाच ततः सर्वान्मूषिकान्मूषिकान्तकृत्
हे लोकाधिपती, त्या सर्व उंदरांनी असे म्हटल्यावर, उंदीर मारणारा तो मांजर त्यांना उत्तर देऊ लागला.
द्वयोर्योगं न पश्यामि तपसो रक्षणस्य च। अवश्यं तु मया कार्यं वचनं भवतां हितम्
'तपश्चर्या आणि रक्षा हे दोन्ही एकत्र शक्य नाही, पण मी नक्कीच तुमच्या हिताचे बोल सांगीन.'
युष्माभिरपि कर्तव्यं वचनं मम नित्यशः। तपसास्मि परिश्रान्तो दृढं नियमामास्थितः
'तुम्हीही नेहमी माझे बोल ऐकावे लागतील; मी तपाने थकून गेलो आहे आणि कठोर नियमांचे पालन करतो.'
न चापि गमने शक्तिं कांचित्पश्यामि चिन्तयन्। सोस्मि नेयः सदा ताता नदीकूलमितःपरम्
'विचार केला तर मला हलण्याची ताकद उरलेली नाही; म्हणून, मित्रांनो, मला नेहमी नदीच्या काठी नेऊन सोडावे लागेल.'
तथेति तं प्रतिज्ञाय मूषिका भरतर्षभ । वृद्धबालमथो सर्वं मार्जाराय न्यवेदयन्
भरतश्रेष्ठ, उंदरांनी 'तसेच करू' असे मान्य केले आणि मग वयस्कर व लहान सर्वांनी ते मांजराजवळ जाऊन सांगितले.
ततः स पापो दुष्टात्मा मूषिकानथ भक्षयन्। पीवरश्च सुवर्णश्च दृढबन्धश्च जायते
मग तो पापी, वाईट मनाचा मांजर, उंदिर खात खात जाडजूड, सोनेरी रंगाचा आणि घट्ट बांधलेला होतो.
मूषिकाणां गणश्चात्र भृशं संक्षीयतेऽथ सः। मार्जारो वर्धते चापि तेजोबलसमन्वितः
तेथे उंदरांची टोळी फारच कमी होते, आणि तो मांजर तेज आणि बळ मिळवून वाढतो.
ततस्ते मूषिकाः सर्वे समेत्यान्योन्यमब्रुवन् । मातुलो वर्धते नित्यं वयं क्षीयामहे भृशम्
मग सगळे उंदिर एकत्र येऊन एकमेकांना म्हणाले, "आपला मामा दिवसेंदिवस वाढतोय, आणि आपण मात्र खूपच कमी होत चाललो आहोत."
ततः प्राज्ञतमः कश्चिड्डिण्डिको नाम मूषिकः। अब्रवीद्वचनं राजन्मूषिकाणां महागणम्
मग त्यातला सगळ्यात शहाणा, ḍिṇḍिक नावाचा उंदिर, राजासारखा मोठ्या टोळीपुढे बोलला.
गच्छतां वो नदीतीरं सहितानां विशेषतः। पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सहैव मातुलेन तु
"आपण सगळे मिळून नदीच्या काठी जाऊ या; मी मागून आपल्या मामासोबत जाईन."
साधु साध्विति ते सर्वे पूजयाञ्चक्रिरे तदा। चक्रुश्चैव यथान्यायं डिण्डिकस्य वचोऽर्थवत्
तेव्हा सगळ्यांनी त्याचे कौतुक केले, "छान बोललास, छान बोललास" असे म्हणाले आणि ḍिṇḍिकच्या योग्य सल्ल्याप्रमाणे वागले.
अविज्ञानात्ततः सोऽथ डिण्डिकं ह्युपभुक्तवान्। ततस्ते सहिताः सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा
पण अज्ञानामुळे त्या मांजराने ḍिṇḍिकला खाऊन टाकले; मग उरलेले सगळे उंदिर पटकन एकत्र जमून विचार करू लागले.
तत्र वृद्धतमः कश्चित्कोलिको नाम मूषिकः । अब्रवीद्वचनं राजञ्ज्ञातिमध्ये यथातथम्
तेथे सगळ्यात वयोवृद्ध, कोलिक नावाचा उंदिर, राजाच्या उपस्थितीत आप्तांच्या मध्ये खरं खरं बोलला.
न मातुलो धर्मकामश्छद्ममात्रं कृता शिखा। न मूलफलभक्षस्य विष्ठा भवति लोमशा
"आपला मामा धर्मासाठी काही करत नाही; त्याचा शेंडी फक्त दाखवण्यासाठी आहे. जो मुळं-फळं खातो, त्याच्या विष्ठेत केस नसतात."
अस्य गात्राणि वर्धन्ते गणश्च परिहीयते । अद्य सप्ताष्टदिवसान्डिण्डिकोपि न दृश्यते
त्याचे अंग वाढत चालले आहे आणि आपली टोळी कमी होत आहे; आज सात-आठ दिवस झाले, ḍिṇḍिकसुद्धा दिसत नाही.
एतच्छ्रुत्वा वचः सर्वे मूषिका विप्रदुद्रुवुः। बिडालोपि स दुष्टात्मा जगामैव यथागतम्
हे ऐकून सगळे उंदिर वेगवेगळ्या दिशांना पळाले; आणि तो वाईट मनाचा मांजर जसा आला तसा निघून गेला.
तथा त्वमपि दुष्टात्मन्बैडालं व्रतमास्थितः। चरसि ज्ञातिषु सदा बिडालोमूषिकेष्विव
तसंच, तूही वाईट मनाचा असून मांजरासारखं व्रत घेतलंस आणि आपल्या नातलगांत नेहमी मांजर-उंदिरांसारखं वागतोस.