अक्षौहिण्या महावीर्यः पाण्डवान्क्षिप्रमागमत्। ततः स कवची धन्वी तली खङ्गी शरासनी
महाशक्तिशाली अक्षौहिणी सैन्यासह तो लवकरच पांडवांकडे आला; त्यावेळी तो कवच घालून, धनुष्य, तलवार आणि ढाल घेऊन सज्ज झाला.
रथेनादित्यवर्णेन प्रविवेश महाचमूम् । विदितः पाण्डवेयानां वासुदेवप्रियेप्सया
सूर्यासारख्या तेजस्वी रथावर बसून, पांडवांच्या सैन्यात तो शिरला; वासुदेवावर त्याची निष्ठा सर्व पांडवांना माहीत होती.
युधिष्ठिरस्तु तं राजा प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्। स पूजितः पाण्डुपुत्रैर्यथान्यायं सुसंस्तुतः
राजा युधिष्ठिर त्याला भेटायला पुढे गेला आणि त्याचे स्वागत केले; पांडुपुत्रांनी त्याचा योग्य रीतीने सत्कार करून गौरव केला.
प्रतिगृह्य तु तान्सर्वान्विश्रान्तः सहसैनिकः । उवाच मध्ये वीराणां कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम्
सर्वांचे स्वागत स्वीकारून, सैन्यासह विश्रांती घेतल्यावर, तो वीरांच्या मध्ये कुंतीपुत्र धनंजयाशी बोलू लागला.
सहायोस्मि स्थितो युद्धे यदि भीतोसि पाण्डव । करिष्यामि रणे साह्यमसह्यं तव शत्रुभिः
"पांडवा, मी युद्धात तुझ्या मदतीस तयार आहे; जर तुला भीती वाटत असेल, तर तुझ्या शत्रूंना सहन न होईल अशी मदत मी तुला देईन."
न हि मे विक्रमे तुल्यः पुमानस्तीह कश्चन। हनिष्यामिरणे भागं यन्मे दास्यसि पाण्डव
"इथे माझ्या पराक्रमाशी बरोबरी करणारा कोणीही नाही; पांडवा, तू मला ज्या भागाची जबाबदारी देशील, त्या भागातील शत्रूंना मी युद्धात संपवीन."
अपि द्रोणकृपौ वीरौ भीष्मकर्णावथो पुनः । अथवा सर्व एवैते तिष्ठन्तु वसुधाधिपाः
"द्रोण, कृप, भीष्म, कर्ण किंवा हे सर्व पृथ्वीचे राजे एकत्र जरी माझ्यासमोर उभे राहिले—"
निहत्य समरे शत्रूंस्तव दास्यामि मेदिनीम् । इत्युक्तो धर्मराजस्य केशवस्य च संनिधौ
"युद्धात तुझे शत्रू मारून, मी तुला ही पृथ्वी देईन." असे म्हणून त्याने धर्मराज आणि केशव यांच्या उपस्थितीत हे सांगितले.
श्रृण्वतां पार्थिवेन्द्राणामन्येषां चैव सर्वशः । वासुदेवमभिप्रेक्ष्य धर्मराजं च पाण्डवम्। उवाच धीमान्कौन्तेयः प्रहस्य सखिपूर्वकम्
सर्व राजे आणि इतर सर्वजण ऐकत असताना, वासुदेव आणि धर्मराज यांच्याकडे पाहून, कुंतीपुत्राने हसत, आपल्या मित्राला उद्देशून असे म्हटले:
युध्यमानस्य मे वीर गन्धर्वैः सुमहाबलैः । सहायो घोषयात्रायां कस्तदासीत्सखा मम
"वीरा, गायींच्या छावणीवर गंधर्वांसारख्या बलाढ्य शत्रूंशी मी जेव्हा लढलो, तेव्हा माझ्या मदतीला आणि मैत्रीत कोण होता?"
तथा प्रतिभये तस्मिन्देवदानवसंकुले। खाण्डवे युध्यमानस्य कः सहायस्तदावभवत्
"तसंच, त्या भीषण देव-दानवांच्या संग्रामात, खांडववनात मी जेव्हा लढलो, तेव्हा माझा मदतीला कोण होता?"
निवातकवचैर्युद्धे कालकेयैश्च दानवैः । तत्र मे युध्यमानस्य कः सहायस्तदाभवत्
"निवातकवच आणि कालकेय दानवांशी युद्ध करत असताना, तिथे माझ्या मदतीला कोण उभा होता?"
तथा विराटनगरे कुरुभिः सह सङ्गरे। युध्यतो बहुभिस्तत्र कः सहायोऽभवन्मम
"तसंच, विराटनगरात कुरूंशी अनेकांनी एकत्र येऊन जेव्हा मी लढलो, तेव्हा माझ्या मदतीला कोण होता?"
उपजीव्य रणे रुद्रं शक्रं वैश्रवणं यमम्। वरुणं पावकं चैव कृपं द्रोणं च माधवम्
"युद्धात मी रुद्र, इंद्र, कुबेर, यम, वरुण, अग्नी, तसेच कृप, द्रोण आणि माधव यांच्यावर अवलंबून राहिलो—"
धारयन्गाण्डिवं दिव्यं धनुस्तेजोमयं दृढम् । अक्षय्यशरसंयुक्तो दिव्यास्त्रपरिबृंहितः
तेजस्वी, मजबूत आणि तुटू न शकणारे दिव्य गांडीव धनुष्य हातात धरून, न संपणाऱ्या बाणांनी सज्ज आणि दिव्य अस्त्रांनी वाढवलेला,
कौरवामां कुले जातः पाण्डोः पुत्रो विशेषतः । द्रोणं व्यपदिशञ्छिष्यो वासुदेवसहायवान्
कौरव वंशात जन्मलेला, विशेषतः पांडूचा पुत्र, द्रोणांचा शिष्य म्हणून ओळखला गेलेला आणि वासुदेवाच्या सोबतीने,
कथमस्मद्विधो ब्रूयाद्भीतोऽस्मीति यशोहरम् । वचनं नरशार्दूल वज्रायुधसमस्वनम्
अशा माझ्यासारख्या माणसाने 'मला भीती वाटते' असे लाजिरवाणे आणि कीर्तीला धक्का पोहोचवणारे, वज्राच्या गडगडाटासारखे शब्द कसे उच्चारावेत?
नास्मि भीतो महाबाहो सहायार्थश्च नास्ति मे । यथाकामं यथायोगं गच्छ वात्रैव तिष्ठ वा
माझ्या मनात भीती नाही, बलवान योद्ध्या, आणि मला कोणत्याही साथीची गरज नाही; तुला हवे तसे जा, योग्य वाटेल तसे वाग, किंवा इथेच राहा.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विजयस्य च धीमतः ।' विनिवर्त्य ततो रुक्मी सेनां सागरसंनिभाम् । दुर्योधनमुपागच्छत्तथैव भरतर्षभ
त्या धीरगंभीर विजयाच्या शब्दांनी रुक्मीने आपली समुद्रासारखी मोठी सेना मागे वळवली आणि मग तो भरतश्रेष्ठा, दुर्योधनाकडे गेला.
तथैव चाभिगम्यैनमुवाच वसुधाधिपः। प्रत्याख्यातश्च तेनापि स तदा शूरमानिना
त्याचप्रमाणे पृथ्वीच्या राजाने त्याच्याजवळ जाऊन बोलले, पण त्या स्वतःला शूर समजणाऱ्याने त्यालाही नाकारले.
द्वावेव तु महाराज तस्माद्युद्धादपेयतुः। रौहिणेयश्च वार्ष्णेयो रुक्मी च वसुधाधिप
म्हणून, राजन, त्या युद्धातून फक्त दोनच माणसे बाजूला झाली: रोहिणीचा पुत्र, वृष्णिवंशीय आणि पृथ्वीचा राजा रुक्मी.
गते रामे तीर्थयात्रां भीष्मकस्य सुते तथा। उपाविशन्पाण्डवेया मन्त्राय पुनरेव च
भीष्मकाचा मुलगा राम तीर्थयात्रेला गेल्यावर, पांडव पुन्हा एकत्र बसून सल्ला करू लागले.
समितिर्धर्मराजस्य सा पार्थिवसमाकुला । शुशुभे तारकैश्चित्रा द्यौश्चन्द्रेणेव भारत
धर्मराजाची ती राजांची गर्दी असलेली सभा, जणू चंद्र आणि ताऱ्यांनी सजलेले आकाश शोभून दिसत होती, हे भरतवंशीय.
तथा व्यूढेष्वनीकेषु कुरुक्षेत्रे द्विजर्षभ । किमर्कुर्वंश्च कुरवः कालेनाभिप्रचोदिताः
कुरुक्षेत्रावर सैन्यांची मांडणी झाल्यावर, द्विजश्रेष्ठा, त्या काळाने प्रवृत्त होऊन कौरवांनी काय केले?
तथा व्यूढेष्वनीकेषु यत्तेषु भरतर्षभ। धृतराष्ट्रो महाराज सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
सैन्यांची मांडणी आणि तयारी झाल्यावर, भरतश्रेष्ठा, राजा धृतराष्ट्राने संजयाला असे विचारले:
एहि सञ्जय सर्व मे आचक्ष्वानवशेषतः । सेनानिवेशे यद्वृत्तं कुरुपाण्डवसेनयोः
'संजया, ये आणि मला सगळे तपशीलवार सांग, कुरू आणि पांडवांच्या सैन्यांच्या मांडणीत काय घडले.'
दिष्टमेव परं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम् । यदहं बुद्ध्यमानोऽपि युद्धदोषान्क्षयोदयान्
'माझ्या मते, नशीबच सर्वश्रेष्ठ आहे आणि मानवी प्रयत्न व्यर्थ आहेत, कारण मी युद्धाचे दोष आणि परिणाम समजूनही,'
तथापि निकृतिप्रज्ञं पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् । न शक्नोमि नियन्तुं वा कर्तुं वा हितमात्मनः
'तरीही, कपटात निपुण आणि वाईट जुगारात आसक्त असलेल्या माझ्या मुलाला मी थांबवू शकत नाही, किंवा स्वतःसाठी हिताचे काही करू शकत नाही.'
भवत्येव हि मे सूत बुद्धिर्दोषानुदर्शिनी । दुर्योधनं समासाद्य पुनः सा परिवर्तते
'माझ्या मनात कायम दोष दिसतात, सारथ्या, पण दुर्योधनासमोर गेल्यावर ते मन पुन्हा बदलते.'
एवं गते वै यद्भावि तद्भविष्यति सञ्जय । क्षत्रधर्मः किल रणे तनुत्यागे हि पूजितः
'जे होणार आहे ते घडेलच, संजया; युद्धात शरीराचा त्याग करणे हाच क्षत्रियाचा धर्म मानला जातो.'