एतान्सप्त महाभागान्वीरान्युद्धाभिकाङ्क्षिणः । सेनाप्रणेतॄन्विधिवदभ्यषिञ्चद्युधिष्ठिरः
युधिष्ठिराने या सात थोर वीरांना, जे युद्धासाठी उत्सुक होते, योग्य रीतीने सैन्याचे सेनापती म्हणून नेमले.
सर्वसेनापतिं चात्र धृष्टद्युम्नं चकार ह । द्रोणान्तहेतोरुत्पन्नो य इद्धाञ्जातवेदसः
त्यांनी सर्व सैन्याचा मुख्य सेनापती म्हणून धृष्टद्युम्नाची नेमणूक केली, जो द्रोणाचा विनाश करण्यासाठी अग्निकुंडातून जन्माला आला होता.
सर्वेषामेव तेषां तु समस्तानां महात्मनाम् । सेनापतिपतिं चक्रे गडाकेशं धनञ्जयम्
त्या सर्व महान पुरुषांमध्ये, गडाकेश धनंजयाला सर्व सेनापतींचा प्रमुख बनवला.
अर्जुनस्यापि नेता च संयन्ता चैव वाजिनाम्। सङ्कर्णणानुजः श्रीमान्महाबुद्धिर्जनार्दनः
अर्जुनासाठी, त्याच्या घोड्यांचा मार्गदर्शक आणि सारथी म्हणून श्रीमंत, बुद्धिमान, शंकरसना चा लहान भाऊ जनार्दन होता.
तद्दृष्ट्वोपस्थितं युद्धं समासन्नं महात्ययम् । प्राविशद्भवनं राज्ञः पाण्डवानां हलायुधः
हे महायुद्ध जवळ आले आहे आणि मोठा अनर्थ घडणार आहे हे पाहून, हलायुध पांडव राजाच्या राजवाड्यात गेला.
सहाक्रूरप्रभृतिभिर्ददसाम्बोद्धवादिभिः । रौक्मिणेयाहुकसुतैश्चारुदेष्णपुरोगमैः
त्याच्यासोबत अक्रूर व इतर, उद्धव आणि त्याच्यासारखे, रुक्मिणी व आहुक यांची मुले, चारुदेष्ण पुढे असता, उपस्थित होते.
वृष्णिमुख्यैरधिगतैर्व्याघ्रैरिव बलोत्कटैः । अभिगुप्तो महाबाहुर्मरुद्भिरिव वासवः
वृष्णी कुळातील बलवान, वाघासारखे पराक्रमी वीर त्याच्याभोवती होते, जणू इंद्राला मरुतगण जसे राखतात तसे तो सुरक्षित होता.
नीलकौशेयवसनः कैलासशिखरोपमः । सिंहखेलगतिः श्रीमान्मदरक्तान्तलोचनः
नील रंगाच्या रेशमी वस्त्रात, कैलास शिखरासारखा भासणारा, सिंहाच्या खेळासारखी चाल, तेजस्वी, मद्यामुळे डोळे लाल झालेले.
तं दृष्ट्वा धर्मराजश्च केशवश्च महाद्युतिः । उदतिष्ठत्ततः पार्थो भीमकर्मा वृकोदरः
त्याला पाहून धर्मराज, तेजस्वी केशव, पराक्रमी पार्थ आणि भीमकर्मा वृकोदर हे सर्व उठून उभे राहिले.
गाण्डीवधन्वा ये चान्ये राजानस्तत्र केचन। पूजयाञ्चक्रिरे ते वै समायान्तं हलायुधम्
गांडीवधारी आणि इतर काही राजे, हलायुध राजाच्या आगमनावेळी त्याचे सन्मानपूर्वक स्वागत करू लागले.
ततस्तं पाण्डवो राजा करे पस्पर्श पाणिना । वासुदेवपुरोगास्तं सर्व एवाभ्यवादयन्
नंतर पांडव राजाने त्याचा हात धरला आणि वासुदेव पुढे राहून सर्वांनी त्याला नमस्कार केला.
विराटद्रुपदौ वृद्धावभिवाद्य हलायुधः । युधिष्ठिरेण सहित उपाविशदरिन्दमः
हलायुधाने वृद्ध विराट आणि द्रुपद यांना वंदन करून, युधिष्ठिरासोबत बसला.
ततस्तेषूपविष्टेषु पार्थिवेषु समन्ततः । वासुदेवमभिप्रेक्ष्य रौहिणेयोऽभ्यभाषत
राजे सभोवताली बसले असताना, रोहिणीपुत्राने वासुदेवाकडे पाहून बोलायला सुरुवात केली.
भवितायं महारौद्रो दारुणः पुरुषक्षयः । दिष्टमेतद्ध्रुवं मन्ये न शक्यमतिवर्तितुम्
हे फार भयंकर आणि कठीण नरसंहार होईल; हे नक्कीच दैव आहे आणि टाळता येणार नाही असे मला वाटते.
तस्माद्युद्धात्समुत्तीर्णानपि वः समुहृञ्जानान्। अरोगानक्षतैर्देहैर्द्रष्टास्मीति मतिर्मम
म्हणून, तुम्ही युद्धातून वाचलात तरी, मी सर्वांना निरोगी आणि अखंड शरीराने पाहावे अशी माझी इच्छा आहे.
समेतं पार्थिवं क्षत्रं कालपक्वमसंशयम् । विमर्दश्च महान्भावी मांसशोणितकदर्दमः
हे एकत्र आलेले राजकुल निश्चितच विनाशासाठी तयार आहे; मोठा संघर्ष होईल, आणि मांस व रक्ताचा चिखल तयार होईल.
उक्तो मया वासुदेवः पुनः पुनरुपह्वरे। संबन्धिषु समां वृत्तिं वर्तस्व मधुसूदन
मी वासुदेवाला वारंवार एकांतात सांगितले आहे, 'मधुसूदन, दोन्ही बाजूंशी नातेसंबंध आहेत, म्हणून सारखेच वागावे.'
पाण्डवा हि यथास्माकं तथा दुर्योधनो नृपः। तस्यापि क्रियतां साह्यं स पर्येति पुनःपुनः
पांडवांनो, जसे तुम्ही आमचे आहात, तसेच राजा दुर्योधनही आमचाच आहे; त्यालाही मदत करावी, कारण तो पुन्हा पुन्हा येतो.
तच्च मे नाकरोद्वाक्यं त्वदर्थे मधुसूदनः। निर्विष्टः सर्वभावेन धनञ्जयमवेक्ष्य ह
मधुसूदनाने माझ्या शब्दाला तुझ्या हितासाठी मान दिला नाही, कारण त्याने सर्व मनाने धनंजयाकडे पाहिले आणि त्याचे मन त्या गोष्टीकडे वळले नाही.
ध्रुवो जयः पाण्डवानामिति मे निश्चिता मतिः। तथा ह्यभिनिवेशोऽयं वासुदेवस्य भारत
माझ्या मनात ठाम विश्वास आहे की पांडवांचाच विजय होईल, कारण वासुदेवाचे त्यांच्यावरचे प्रेम इतके गाढ आहे, हे मी जाणतो.
न चाहमृत्सहे कृष्णमृते लोकमुदीक्षितुम् । ततोऽहमनुवर्तामि केशवस्य चिकीर्षितम्
कृष्णाशिवाय मला हा संसार पाहवत नाही; म्हणून मी केशव जे काही करतो, त्यालाच अनुसरतो.
उभौ शिष्यौ हि मे वीरौ गदायद्धविशारदौ । तुल्यस्नेहोऽस्म्यतो भीते तथा दुर्योधने नृपे
हे दोघे वीर, गदायुद्धात निपुण, माझेच शिष्य आहेत; माझे प्रेम दोघांवर सारखेच आहे, म्हणूनच राज्या, मला दुर्योधनाबद्दलही काळजी वाटते.
तस्माद्यास्यामि तीर्थानि सरस्वत्या निषेवितुम् । न हि शक्ष्यामि कौरव्यान्नश्यमानानवेक्षितुम्
म्हणून मी सरस्वतीच्या तीरावर जाऊन तीर्थयात्रा करणार आहे; कारण कौरवांचा विनाश मी पाहू शकत नाही.
एवमुक्त्वा महाबाहुरनुज्ञातश्च पाण्डवैः। तीर्थयात्रां ययौ रामो निवर्त्य मधुसूदनम्
असे म्हणून, महाबाहू रामाने पांडवांची परवानगी घेऊन आणि मधुसूदनाला निरोप देऊन तीर्थयात्रेला प्रस्थान केले.
एतस्मिन्नैव काले तु भीष्मकस्य महात्मनः । हिरण्यरोम्णो नृपतेः साक्षादिन्द्रसखस्य वै
त्याच वेळी, भीष्मक नावाच्या महात्मा राजाचा, म्हणजे हिरण्यरोम या प्रत्यक्ष इंद्राचा मित्र असलेल्या राजाचा,
आकूतीनामधिपतिर्भोजस्यातियशस्विनः । दाक्षिणात्यपतेः पुत्रो दिक्षु रुक्मीति विश्रुतः
आकूती लोकांचा अधिपती, अतिशय कीर्तीमान भोज, दक्षिणेकडील राजाचा पुत्र, सर्व दिशांना प्रसिद्ध असलेला रुक्मी—
यः किंपुरुषसिंहस्य गन्धमादनवासिनः । कृत्स्नं शिष्यो धनुर्वेदं चतुष्पादमवाप्तवान्
जो किम्पुरुषांमध्ये सिंहासमान, गंधमादन पर्वतावर राहणाऱ्या गुरूकडून, संपूर्ण धनुर्वेद चारही प्रकारांनी शिकला,
यो माहेन्द्रं धनुर्लेभे तुल्यं गाण्डीवतेजसा। शार्ङ्गेण च महाबाहुः संमितं दिव्यलक्षणम्
ज्याने महेन्द्र धनुष्य मिळवले, जे गांडीवासारखे तेजस्वी आहे, आणि ज्याच्याकडे दिव्य चिन्हांनी युक्त, शार्ङ्ग नावाचे धनुष्य होते,
त्रीण्येवैतानि दिव्यानि धनूंषि दिविचारिणाम् । वारुणं गाण्डिवं तत्र माहेन्द्रं विजयं धनुः । शार्ङ्ग तु वैष्णवं प्राहुर्दिव्यं तेजोमयं धनुः
ही तीन धनुष्ये म्हणजे देवांच्या दिव्य अस्त्रांपैकी आहेत— वरुणाचे गांडीव, महेन्द्राचे विजय धनुष्य, आणि शार्ङ्ग हे वैष्णव, तेजस्वी व दिव्य धनुष्य.
धारयामास तत्कृष्णः परसेनाभयावहम्। गाण्डीवं पावकाल्लेभे खाण्डवे पाकशासनिः
कृष्णाने ते गांडीव धनुष्य धारण केले, जे मित्र सैन्यांना निर्भयता देणारे आहे; हे धनुष्य त्याला खांडववनात अग्नीने दिले होते.