वयमेकस्य श्रृणुमो महाबुद्धिमतो रणे । भवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः
‘आम्ही युद्धात एका मोठ्या बुद्धिमान पुरुषाचेच ऐकतो, पण तुम्ही सर्वजण वेगवेगळे, आपापल्या मर्जीप्रमाणे वागता.’
ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुरेकं सेनापतिं द्विजम्। नये सुकुशलं शूरमजयन्क्षत्रियांस्ततः
मग त्या ब्राह्मणांनी एक कुशल, शूर आणि नीती जाणणारा द्विज सेनापती म्हणून नेमला, आणि त्यानंतर त्यांनी क्षत्रियांना हरवले.
एवं ये कुशलं शूरं हितेप्सितमकल्पषम्। सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून्
म्हणून, जे लोक कुशल, शूर, हितचिंतक आणि निष्कलंक सेनापती नेमतात, तेच युद्धात शत्रूंना जिंकतात.
भवानुशनसा तुल्यो हितैषी च सदा मम। असंहार्थः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव
तुम्ही नेहमी माझ्या हिताची काळजी घेता, आणि बुद्धीने उशना सारखे आहात; धर्मात स्थित, तुम्ही जिंकता येणार नाही असे आहात—म्हणून आमचे सेनापती व्हा.
रश्मीवतामिवादित्यो वीरुधामिव चन्द्रमाः । कुबेर इव यक्षाणां देवानामिव वासवः
जसा किरण असणाऱ्यांमध्ये सूर्य, झाडांमध्ये चंद्र, यक्षांमध्ये कुबेर आणि देवांमध्ये इंद्र श्रेष्ठ असतो,
पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पक्षिणां यथा। कुमार इव देवानां वसूनामिव हव्यवाट्
तसाच पर्वतांमध्ये मेरू, पक्ष्यांमध्ये गरुड, देवांमध्ये कुमार आणि वसुंमध्ये अग्नि श्रेष्ठ आहे.
भवता हि वयं गुप्ताः शत्रेणेव दिवौकसः । अनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानामपि ध्रुवम्
तुमच्यामुळे आम्ही सुरक्षित आहोत, जसे स्वर्गातील लोक आपल्या शत्रूपासून सुरक्षित असतात; आम्ही नक्कीच देवांमध्येही अजिंक्य होऊ.
प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिः । वयं त्वामनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम्
तुम्ही आमच्यासाठी पुढे जा, जसे देवांमध्ये अग्नि पुढे असतो; आम्ही तुमच्यामागे जाऊ, जसे गायी वळवांड्याच्या मागे जातात.
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत। यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः
हे महाबाहो, तुम्ही जसे म्हणता तसेच आहे, जसे तुम्ही मला जवळचे आहात तसेच पांडवही मला जवळचे आहेत.
अपि चैव मया श्रोयो वाच्यं तेषां नराधिप । संयोद्धव्यं तवार्थाय यथा मे समयः कृतः
तरीही, राजांमध्ये जे उत्तम आहे ते मला त्यांना सांगावेच लागेल; तुझ्या हितासाठी युद्ध करणे मला कबूल केले आहे.
न तु पश्यामि योद्धारमात्मनः सदृशं भुवि । ऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात्
पृथ्वीवर माझ्यासारखा दुसरा योद्धा मला दिसत नाही, फक्त कुंतीपुत्र अर्जुन सोडून.
स हि वेद महाबुद्धिर्दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः । न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः
तो अर्जुन मोठ्या बुद्धीचा असून अनेक दिव्य अस्त्रं जाणतो; पण उघडपणे युद्धात तो कधीच माझ्याविरुद्ध लढणार नाही.
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यमिदं जगत्। कुर्यावास्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम्
तो आणि मी दोघे मिळून क्षणातच या जगातली माणसं, देव, असुर आणि राक्षस यांना अस्त्रांच्या जोरावर नाहीसे करू शकतो.
न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा जनाधिप । तस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा
पण, राजन, मी पांडूचे पुत्र कधीच नष्ट करणार नाही; म्हणून मी नेहमी योग्य मार्गानेच शत्रूंना मारेन.
एवमेषां फरिष्यामि निधनं कुरुनन्दन । न चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वमेव समागमे
कुरुनंदना, मी त्यांचा अंत अशा प्रकारे करीन, फक्त ते जर मला आधी युद्धात मारले नाहीत तर.
सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण ते। भविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुमिहार्हसि
राजा, तुझ्या दुसऱ्या कबुलीप्रमाणे मी सेनापती होईन; हे मी इथे तुला सांगतो.
कर्णो वा युध्यतां पूर्वमहं वा पृथिवीपते । स्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे
राजन, कर्ण आधी लढेल किंवा मी, कारण सूतपुत्र नेहमीच युद्धात माझ्याशी स्पर्धा करतो.
नाहं जीवति गाङ्गेये राजन्योत्स्ये कथंचन। हते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना
राजा, गंगेचा पुत्र जिवंत असताना मी कधीच युद्ध करणार नाही; पण भीष्म पडल्यावर मी गांडीवधारी अर्जुनासोबत लढेन.
ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम्। धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सोऽभिषिक्तो व्यरोचत
मग, धृतराष्ट्राचा मुलगा, योग्य रीतीने, फार दानशूर असलेल्या भीष्माला सेनापतीपदी नेमतो आणि तो अभिषिक्त होऊन उजळून निघाला.
ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशोऽथ सहस्रशः। वादयामासुव्यग्रा वादका राजशासनात्
मग राजाच्या आज्ञेने, उत्साही वादकांनी शेकडो-हजारो भेरी आणि शंख वाजवायला सुरुवात केली.
सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निःस्वनाः
तिथे वेगवेगळ्या सिंहगर्जना आणि अनेक वाहनांचे आवाज घुमू लागले.
निर्घार्ताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिःस्वनाः। आसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत
पृथ्वी हादरवणारे मोठाले आवाज, हत्तींच्या गर्जना आणि सर्व योद्ध्यांच्या मनाला हादरवणारे आवाज ऐकू येऊ लागले.
वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरे। शिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्ततरा भृशम्
आकाशात कुठूनतरी देह नसलेल्या आवाजांचा गडगडाट झाला आणि उल्काही चमकू लागल्या. काही भयंकर आणि भीतीदायक चिन्हं प्रखरतेने उमटली आणि घुमू लागली.
सैनापत्ये यदा राजा गाङ्गेयमभिषिक्तवान् । तदैतान्युग्ररूपाणि बभूवुः शतशो नृप
राजाने जेव्हा गंगेपुत्राला सेनापती नेमले, तेव्हा, राजन, अशा शेकडो भयंकर अपशकुनांची चिन्हं दिसू लागली.
ततः सेनापतिं कृत्वा भीष्मं परबलार्दनम् । वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्गोभिर्निष्कैश्च भूरिशः
मग शत्रूंचा संहार करणाऱ्या भीष्माला सेनापती नेमून, राजाने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना गायी आणि भरपूर सोनं देऊन सन्मान केला.
वर्धमानो जयाशीर्भिर्निर्ययौ सैनिकैर्वृतः। आपगेयं पुरस्कृत्य भ्रातृभिः सहितस्तदा
विजयाच्या शुभेच्छांनी भारावून, सैनिकांनी वेढलेला तो, गंगेपुत्राला पुढे करून, भावांसह निघाला.
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्रं जगाम ह
मोठ्या छावणीसह तो कुरुक्षेत्राकडे गेला.
परिक्रम्य कुरुक्षेत्रं कर्णेन सह कौरवः । शिबिरं मापयामास समे देशे जनाधिप
कर्णासोबत कुरुक्षेत्राची प्रदक्षिणा करून, कौरव राजा योग्य जागी आपली छावणी उभारली.
मधुरानूषरे देशे प्रभूतयवसेन्धने। यथैव हास्तिनपुरं तद्वच्छिबिरमाबभौ
ते ठिकाण फारच रम्य आणि सुपीक होतं, तिथे भरपूर जव आणि इंधन होतं. ती छावणी अगदी हस्तिनापूरसारखी भासत होती.
आपगेयं महात्मानं भीष्मं शस्त्रभृतां वरम्। पितामहं भारतानां ध्वजं सर्वमहीक्षिताम्
गंगेपुत्र भीष्म, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ, भारतांचा पितामह आणि सर्व राजांचा मानबिंधू,