अपश्यमानस्तमृषिं तथा चोक्तस्तया च सः। तां दृष्ट्वा च वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम्
त्या ऋषीला न दिसल्यावर, आणि तिने असं सांगितल्यावर, राजाने ती तेजस्वी, सुंदर हास्य असलेली, उत्तम बांध्याची कन्या पाहिली.
विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन च। रूपयौवनसंपन्नामित्युवाच महीपतिः
ती सौंदर्य, तप आणि संयम यामुळे उजळून निघालेली, रूप आणि तारुण्याने परिपूर्ण होती. तेव्हा राजाने तिला विचारले.
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम्। एवंरूपगुणोपेता कुतस्त्वमसि शोभने
"सुंदर कंबरेच्या कन्ये, तू कोण आहेस? कोणाची मुलगी आहेस? या वनात कशासाठी आली आहेस? एवढ्या रूप आणि गुणांनी युक्त असलेली, तू कुठून आलीस, शोभेची मूर्ती आहेस?"
दर्शनादेव हि शुभे त्वया मेऽपहृतं मनः। इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं तन्ममाचक्ष्व शोभने
"शुभे, तुला पाहताच माझं मन तुझ्याकडे ओढलं गेलं आहे. मी तुला जाणून घ्यायचं इच्छितो, म्हणून मला सांग, सुंदर कन्ये."
स्थितोस्म्यमितसौभाग्ये विवक्षुश्चास्मि किंचन। शृणु मे नागनासोरु वचनं मत्तकाशिनि
"अगदी नाजूक कंबरेच्या, नागासारख्या मांड्यांची, मदमस्त हत्तीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या कन्ये, मी इथे उभा आहे, तुला काही सांगायचं आहे, माझं बोलणं ऐक."
राजर्षेरन्वये जातः पूरोरस्मि विशेषतः। वृण्वे त्वामद्य सुश्रोणि दुष्यन्तो वरवर्णिनि
"मी राजर्षींच्या वंशात जन्मलो असून, विशेषतः पुरूच्या कुळातला आहे. आज, सुंदर कंबरेच्या आणि तेजस्वी रूपाच्या कन्ये, दुष्यंत तुला निवडतो."
न मेऽन्यत्र क्षत्रियाया मनो जातु प्रवर्तते। ऋषिपुत्रीषु चान्यासु नावरासु परासु च
"माझं मन दुसऱ्या कुठल्याही क्षत्रिय स्त्रीकडे, किंवा इतर ऋषिपुत्रीकडे, श्रेष्ठ असो वा कनिष्ठ, कधीच वळत नाही."
तस्मात्प्रणिहितात्मानं विद्दि मां कलभाषिणि। यस्यां मे त्वयि भावोऽस्ति क्षत्रिया ह्यसि का वदा
"म्हणून, गोड बोलणाऱ्या कन्ये, माझं मन तुझ्यावर स्थिर आहे हे जाण. तू क्षत्रिय आहेस, मला सांग, तू कोण आहेस?"
न हि मे भीरु विप्रायां मनः प्रसहते गतिम्। भजे त्वामायतापाङ्गे भक्तं भजितुमर्हसि। भुङ्क्ष राज्यं विशालाक्षि बुद्धिं मात्वन्यथा कृथाः
"भीरू, माझं मन कधीच ब्राह्मण कन्येकडे वळत नाही. मी तुला निवडलं आहे, विशाल डोळ्यांची, तू भक्ताला स्वीकारावं. राज्याचा उपभोग घे आणि मनात वेगळं काही विचारू नकोस."
एवमुक्ता तु सा कन्या तेन राज्ञा तमाश्रमे। उवाच हसती वाक्यमिदं सुमधुराक्षरम्
राजाने आश्रमात तिला असं विचारल्यावर, ती कन्या हसत, अतिशय मधुर शब्दांत उत्तर देऊ लागली.
कण्वस्याहं भगवतो दुष्यन्त दुहिता मता। तपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य महात्मनः
"दुष्यंत, मी पूज्य कण्व ऋषींची कन्या समजली जाते, जे तपस्वी, धैर्यवान आणि धर्म जाणणारे थोर पुरुष आहेत."
अस्वतन्त्रास्मि राजेन्द्र काश्यपो मे गुरुः पिता। तमेव प्रार्थय स्वार्थं नायुक्तं कर्तुमर्हसि
"राजेंद्र, मी स्वतंत्र नाही. काश्यप माझे गुरु आणि वडील आहेत. तू तुझं कार्य त्यांच्याकडेच माग, दुसरं काही करणं योग्य नाही."
ऊर्ध्वरेता महाभागे भगवाँल्लोकपूजितः। चलेद्धि वृत्ताद्धर्मोपि न चलेत्संशितव्रतः
"तो पूज्य, जगात मान्यता मिळवलेला, उन्नत व्रताचा आहे. महाभागे, धर्म जरी डळमळीत झाला तरी, दृढ व्रती कधीच ढळत नाही."
कथं त्वं तस्य दुहिता संभूता वरवर्णिनी। संशयो मे महानत्र तन्मे छेत्तुमिहार्हसि
"सुंदर रूपाच्या कन्ये, तू त्यांची मुलगी कशी झालीस, याबद्दल मला मोठा संदेह आहे. तो इथेच दूर कर, अशी माझी विनंती आहे."
यथाऽयमागमो मह्यं यथा चेदमभूत्पुरा। `अन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा सत्सु भाषते
जसा हा प्रसंग माझ्यावर आला, आणि जसा पूर्वी घडला, तसाच तो इतरांसमोर वेगळं बोलतो, जरी त्याचं खरं स्वरूप वेगळं असलं तरी.
स पापेनावृतो मूर्खस्तेन आत्मापहारकः।' शृणु राजन्यथातत्त्वं यथाऽस्मि दुहिता मुनेः
तो मूर्ख पापानं झाकला गेलाय, म्हणून स्वतःचं नुकसान करणारा ठरतो. राजन, मी ऋषीची मुलगी कशी आहे हे खरं खरं ऐक.
ऋषिः कश्चिदिहागम्य मम जन्माभ्यचोदयत्। `ऊर्ध्वरेता यथासि त्वं कुतस्त्वेयं शकुन्तला
एकदा एक ऋषी इथे आला आणि माझ्या जन्माबद्दल विचारलं, 'तू तर ब्रह्मचर्य पाळणारा आहेस, मग ही शकुंतला तुझी कशी?'
पुत्री त्वत्तः कथं जाता तत्त्वं मे ब्रूहि काश्यप।' तस्मै प्रोवाच भगवान्यथा तच्छृणु पार्थिवा
'तुझ्यापासून मुलगी कशी झाली? खरं खरं सांग, कश्यपा.' त्यावर त्या पूज्य ऋषीनं जसं घडलं तसं सांगितलं, ते ऐक, राजन.
तप्यमानः किल पुरा विश्वामित्रो महत्तपः। सुभृशं तापयामास शक्रं सुरगणेश्वरम्
पूर्वी विश्वामित्र मोठं तप करत होता, आणि त्याच्या कडक तपामुळे इंद्र, देवांचा राजा, फारच त्रस्त झाला.
तपसा दीप्तवीर्योऽयं स्थानान्मां च्यावयेदिति। भीतः पुरन्दरस्तस्मान्मेनकामिदमब्रवीत्
'याच्या प्रखर तपामुळे तो मला माझ्या जागेवरून खाली काढू शकतो,' असं वाटून इंद्र घाबरला आणि मेनकेला म्हणाला.
गुणैरप्सरसां दिव्यैर्मेनके त्वं विशिष्यसे। श्रेयो मे कुरु कल्याणि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु
'स्वर्गातील सर्व अप्सरांमध्ये तुझ्यातच सगळ्यात जास्त गुण आहेत, मेनके. मला एक उपकार कर, जे मी सांगतो ते ऐक.'
असावादित्यशङ्काशो विश्वामित्रो महातपाः। तप्यमानस्तपो घोरं मम कम्पयते मनः
'तो विश्वामित्र, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि मोठं तप करणारा, कठोर तप करत आहे आणि त्यामुळे माझं मन डळमळतंय.'
मेनके तव भारोऽयं विश्वामित्रः सुमध्यमे। शंसितात्मा सुदुर्धर्ष उग्रे तपसि वर्तते
'मेनके, ही जबाबदारी तुझ्यावर आहे. विश्वामित्र, बारीक कंबरेची, फारच ठाम आणि कठोर तपात मग्न आहे, त्याला विचलित करणं फार कठीण आहे.'
स मां न च्यावयेत्स्थानात्तं वै गत्वा प्रलोभय। चर तस्य तपोविघ्नं कुरु मे प्रियमुत्तमम्
'तो मला माझ्या जागेवरून खाली काढू नये म्हणून त्याच्याकडे जा आणि त्याला मोहात पाड. त्याचं तप भंग कर आणि माझ्यासाठी हे मोठं काम कर.'
रूपयौवनमाधुर्यचेष्टितस्मितभाषणैः। लोभयित्वा वरारोहे तपसस्तं निवर्तय
'रूप, तारुण्य, गोडवा, हावभाव, हास्य आणि बोलण्याने, सुंदर कंबरेच्या मेनके, त्याला मोहात पाड आणि त्याचं तप थांबव.'
महातेजाः स भगवांस्तथैव च महातपाः। कोपनश्च तथा ह्येनं जानाति भगवानपि
'तो ऋषी फार तेजस्वी, मोठं तप करणारा आणि पटकन रागावणारा आहे; हे सर्व त्याच्याबद्दल देवताही जाणतात.'
तेजस्तपसश्चैव कोपस्य च महात्मनः। त्वमप्युद्विजसे यस्य नोद्विजेयमहं कथम्
'त्याचं तेज, तप आणि राग यामुळे तूही घाबरतेस, मग मी कसा घाबरणार नाही?'
महाभागं वसिष्ठं यः पुत्रैरिष्टैर्व्ययोजयत्। क्षत्रजातश्च यः पूर्वमभवद्ब्राह्मणो बलात्
'ज्याने वसिष्ठासारख्या पुण्यवान ऋषीचे लाडके पुत्र हिरावले, आणि जो क्षत्रिय असूनही जबरदस्तीने ब्राह्मण झाला.'
शौचार्थं यो नदीं चक्रे दुर्गमां बहुभिर्जलैः। यां तां पुण्यतमां लोके कौशिकीति विदुर्जनाः
'ज्याने शुद्धतेसाठी पाण्याने भरलेली, ओलांडायला कठीण अशी नदी निर्माण केली, जिला लोक कौशिकी म्हणून सर्वात पवित्र मानतात.'
बभार यत्रास्य पुरा काले दुर्गे महात्मनः। दारान्मतङ्गो धर्मात्मा राजर्षिर्व्याधतां गतः
'पूर्वी त्या कठीण स्थळी, त्या महान ऋषीच्या पत्नीला, धर्मात्मा आणि राजर्षी असलेल्या, शिकारी झालेल्या मतंगानं सांभाळलं.'