एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन । कुरूणां पाण्डवानां च यद्यदासीद्विचेष्टितम्
हे तपोधन, कुरु आणि पांडवांनी जे जे केले ते सर्व मला सविस्तर ऐकायचे आहे.
प्रतियाते तु दाशार्हे राजा दुर्योधनस्तदा। कर्णं दुःशासनं चैव शकुनिं चाब्रवीदिदम्
दाशार्ह निघून गेल्यावर, राजा दुर्योधनाने कर्ण, दुःशासन आणि शकुनी यांना बोलावून सांगितले.
अकृतेनैव कार्येण गतः पार्थानधोक्षजः । स एनान्मन्युनाविष्टो ध्रुवं धक्ष्यत्यसंशयम्
अधोक्षजपुत्र आपले कार्य न करता पांडवांकडे गेला आहे; तो रागाने पेटून त्यांना नक्कीच जाळून टाकेल यात शंका नाही.
इष्टो हि वासुदेवस्य पाण्डवैर्मम विग्रहः । भीमसेनार्जुनौ चैव दाशार्हस्य मते स्थितौ
पांडवांशी संघर्ष करणे वासुदेवाला प्रिय आहे; भीमसेन आणि अर्जुन हे दाशार्हाच्या मतावर ठाम आहेत.
अजातशत्रुरत्यर्थं भीमसेनवशानुगः। निकृतश्च मया पूर्वं सह सर्वैः सहोदरैः
अजातशत्रू हा भीमसेनाच्या प्रभावाखाली फारच आहे, आणि मी आणि माझ्या सर्व भावांनी त्याला पूर्वी फसवले आहे.
विराटद्रुपदौ चैव कृतवैरौ मया सह । तौ च सेनाप्रणेतारौ वासुदेववशानुगौ
विराट आणि द्रुपद हे दोघेही आता माझे शत्रू झाले आहेत; हे दोघे सैन्याचे सेनापती असून वासुदेवाच्या इच्छेनुसार वागत आहेत.
भविता विग्रहः सोयं तुमुलो लोमहर्षणः । तस्मात्साङ्ग्रामिकं सर्वं कारयध्वमतन्द्रिताः
आता एक भयंकर आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध होणार आहे; म्हणून तुम्ही सर्वांनी युद्धाची तयारी नीट आणि काळजीपूर्वक करा.
शिबिराणि कुरुक्षेत्रे क्रियन्तां वसुधाधिपाः । स्वपर्याप्तावकाशानि दुरादेयानि शत्रुभिः
राजांनो, कुरुक्षेत्रावर मोठ्या आणि शत्रूंसाठी जिंकता येणार नाहीत अशी छावणी उभारावी.
आसन्नजलकोष्ठानि शतशोथ सहस्रशः । अच्छेद्याहारमार्गाणि बन्धोच्छ्रयचितानि च
शेकडो-हजारो पाण्याची साठवणूक जवळच असावी; अन्नपुरवठ्याचे मार्ग सुरक्षित आणि बळकट केले जावेत.
विविधायुधपूर्णानि पताकाध्वजवन्ति च। समाश्च तेषां पन्थानः क्रियन्तां नगराद्बहिः
छावण्या विविध शस्त्रांनी भरून, पताका आणि ध्वजांनी सजवाव्यात; शहराबाहेर जाणारे सर्व रस्ते तयार ठेवावेत.
ते तथेति प्रतिज्ञाय श्वोभूते चक्रिरे तथा
त्यांनी 'असेच करू' असे वचन दिले आणि दुसऱ्या दिवशी तशीच तयारी केली.
हृष्टरूपा महात्मानो निवासाय महीक्षिताम् । ततस्ते पार्थिवाः सर्वे तच्छ्रुत्वा राजशासनम्
महात्मा राजे आनंदी दिसत आपापल्या निवासाची व्यवस्था करू लागले; राजाज्ञा ऐकून सर्व राजे सज्ज झाले.
आसनेभ्यो महार्हेभ्य उदतिष्ठन्नमर्षिताः । बाहून्परिघसङ्काशान्संस्पृशन्तः शनैः शनैः
ते सर्वजण आपल्या सुंदर आसनांवरून उठले, अस्वस्थ झालेले, हळूहळू आपल्या लोखंडासारख्या भुजा स्पर्शू लागले.
काञ्चनाङ्गददीप्तांश्च चन्दनागरुभूषितान्। उष्णीषाणि नियच्छन्तः पुण्डरीकनिभै करैः। अन्तरीयोत्तरीयाणि भूषणानि च सर्वशः
कांस्याच्या कड्या आणि चंदन-आगरूच्या दागिन्यांनी सजलेले, कमळासारख्या हातांनी उष्णीष दुरुस्त करत, आतील-बाहेरील वस्त्रे आणि सर्व दागिने नीट लावत होते.
ते रथान्रथिनः श्रेष्ठा हयांश्च हयकोविदाः। सज्जयन्ति स्म नागांश्च नागशिक्षास्वनुष्ठिताः
रथांमध्ये पटाईत रथी सज्ज झाले, घोडेस्वारांनी घोडे तयार केले, आणि हत्तींच्या युद्धकलेत निपुण असलेल्यांनी हत्ती सजवले.
अथ वर्माणि चित्राणि काञ्चनानि बहूनि च । विविधानि च शस्त्राणि चक्रुः सर्वाणि सर्वशः
नंतर त्यांनी अनेक सुंदर सोन्याच्या कवचांची आणि विविध प्रकारच्या शस्त्रांची मोठ्या प्रमाणावर तयारी केली.
पदातयश्च पुरुषाः शस्त्राणि विविधानि च। उपाजह्रुः शरीरेषु हेमचित्राण्यनेकशः
पायदळ सैनिकांनी अनेक सोन्याने मढवलेली विविध शस्त्रे अंगावर घालण्यासाठी आणली.
तदुत्सव इवोदग्रं संप्रहृष्टनरावृतम् । नगरं धार्तराष्ट्रस्य भारतासीत्समाकुलम्
धृतराष्ट्राच्या नगरीत उत्सवासारखा आनंद आणि गर्दी उसळली.
जनौघसलिलावर्तो रथनागाश्वमीनवान् । शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः कोशसञ्चयरत्नवान्
लोकांची गर्दी, रथ, हत्ती, घोडे, मासे, शंख आणि दुंदुभींचा गजर, आणि खजिन्याचा साठा — असे सर्वत्र दिसत होते.
चित्राभरणवर्मोर्मिः शस्त्रनिर्मलफेनवान् । प्रासादमालाद्रिवृतो रथ्यापणमहाह्रदः
चमचमणाऱ्या दागिन्यांच्या आणि कवचांच्या लाटा, शस्त्रांच्या तेजस्वी फेसासारख्या रेषा, पर्वतासारख्या महालांच्या रांगा, आणि मोठ्या रस्त्यांवर व बाजारांत गर्दी होती.
योधचन्द्रोदयोद्भूतः कुरुराजमहार्णवः । व्यदृश्यत तदा राजंश्चन्द्रोदय इवोदधिः
योध्यांच्या उदयाने कुरुराजाचा महासागर जणू चंद्राच्या उदयाने उठलेला समुद्रच दिसत होता.
वासुदेवस्य तद्वाक्यमनुस्मृत्य युधिष्ठिरः। पुनः पप्रच्छ वार्ष्णेयं कथं मन्दोऽऽब्रवीदिदम्
वासुदेवाने सांगितलेले शब्द आठवून, युधिष्ठिराने पुन्हा वृष्णिकुलातील कृष्णाला विचारले, 'त्या मूर्खाने असे कसे बोलले?'
अस्मिन्नभ्यागते काले किंच नः क्षममच्युत । कथं च वर्तमाना वै स्वधर्मान्न च्यवेमहि
हे अच्युत, या वेळेला आपण काय करावं हे योग्य आहे? आणि आपण आपला धर्म सोडू नये, असं कसं राहू शकतो, हेही सांग.
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च । वासुदेव मतज्ञोऽसि मम सभ्रातृकस्य च
दुर्योधन, कर्ण, सुभलपुत्र शकुनी आणि माझ्या भावांसह माझ्या मनात काय आहे हे तुला माहीत आहे, वासुदेव.
विदुरस्यापि तद्वाक्यं श्रुतं भीष्मस्य चोभयोः । कुन्त्याश्च विपुलप्रज्ञ प्रज्ञा कार्त्स्न्येन ते श्रुता
विदुर आणि भीष्म या दोघांची वचने तू ऐकली आहेत, आणि कुंतीचीही सगळी समजूत तू पूर्णपणे ऐकली आहेस, हे बुद्धिमान.
सर्वमेतदतिक्रम्य विचार्य च पुनः पुनः । क्षमं यन्नो महाबाहो तद्ब्रवीह्यविचारयन्
हे महाबाहो, हे सगळं पुन्हा पुन्हा विचार करून, आपल्यासाठी जे योग्य आहे ते निःसंकोच सांग.
श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य धर्मार्थसहितं वचः। मेघदुन्दुभिनिर्घोषः कृष्णो वाक्यमथाब्रवीत्
धर्मराजाचं हे धर्म आणि अर्थ युक्त बोलणं ऐकून, मेघ आणि दुंदुभीच्या गडगडाटासारख्या आवाजात कृष्ण बोलला.
उक्तवानस्मि यद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्। न तु तन्निकृतिप्रज्ञे कौरव्ये प्रतितिष्ठति
मी जे हितकारक आणि धर्म-अर्थ युक्त बोललो, ते दुष्ट बुद्धीच्या कौरवाच्या मनात बसत नाही.
न च भीष्मस्य दुर्मेधाः शृणोति विदुरस्य वा। मम वा भाषितं किंचित्सर्वमेवातिवर्तते
तो दुष्ट बुद्धीचा माणूस भीष्म किंवा विदुर यांच्या किंवा माझ्या कोणत्याही बोलण्याकडे लक्ष देत नाही; तो सगळं दुर्लक्ष करतो.
नैष कामयते धर्मं नैष कामयते यशः । जितं स मन्यते सर्वं दुरात्मा कर्णमाश्रितः
त्याला धर्माची इच्छा नाही, की कीर्तीचीही नाही; तो दुष्ट मनाचा, कर्णावर अवलंबून, सर्व काही जिंकल्याचं समजतो.