सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुष्यन्तमसितेक्षणा। `सुप्रीताऽभ्यागतं तं तु पूज्यं प्राप्तमथेश्वरम्
ती काळ्या डोळ्यांची कन्या, राजा दुष्यंताला पाहताच अत्यंत आनंदली, कारण एक पूज्य आणि योग्य पाहुणा तिच्याकडे आला होता.
रूपयौवनसंपन्ना शीलाचारवती शुभा। सा तमायतपद्माक्षं व्यूढोरस्कं महाभुजम्
सौंदर्य आणि तारुण्याने युक्त, सद्गुणी आणि उत्तम आचार असलेली ती शुभ कन्या, कमळासारख्या मोठ्या डोळ्यांनी, रुंद छातीच्या आणि बलवान बाहू असलेल्या त्या राजाकडे पाहत होती.
सिंहस्कन्धं दीर्घबाहुं सर्वलक्षणपूजितम्। स्पृष्टं मधुरया वाचा साऽब्रवीज्जनमेजया
सिंहासारखे खांदे, लांब बाहू, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असलेल्या त्या राजाला, तिने मधुर शब्दांनी संबोधले.
स्वागतं त इति क्षिप्रमुवाच प्रतिपूज्य च। आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हि
तिने त्याचे तत्काळ स्वागत केले, त्याला सन्मान दिला, आसन दिले, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि अर्घ्यही दिले.
पप्रच्छानामयं राजन्कुशलं च नराधिपम्। यथावदर्चयित्वाऽथ पृष्ट्वा चानामयं तदा
योग्य प्रकारे सन्मान करून, राजाची कुशल विचारली आणि त्याचे आरोग्य कसे आहे हे जाणून घेतले.
उवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियतामिति। `आश्रमस्याभिगमने किं त्वं कार्यं चिकीर्षसि
ती हसत म्हणाली, 'काय काम आहे? आश्रमात येण्याचे कारण काय? तुम्हाला येथे काय करायचे आहे?'
कस्त्वमद्येह संप्राप्तो महर्षेराश्रमं शुभम्।' तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम्
राजाने त्या गोड बोलणाऱ्या कन्येला विचारले, "तू कोण आहेस, जी आज या महर्षींच्या पवित्र आश्रमात आली आहेस?"
दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत्प्रतिपूजितः। `राजर्षेस्तस्य पुत्रोऽहमिलिनस्य महात्मनः
ती सर्व अंगांनी निर्दोष असलेली कन्या पाहून, आणि तिच्या योग्य स्वागतानंतर, तो म्हणाला, "मी त्या राजर्षी इलिनाचा पुत्र आहे."
दुष्यन्त इति मे नाम सत्यं पुष्करलोचने। आगतोऽहं महाभागमृषिं कण्वमुपासितुम्
"माझं नाव दुष्यंत आहे, कमलासारख्या डोळ्यांची, आणि मी या थोर ऋषी कण्वांना वंदन करायला आलो आहे."
गतः पिता मे भगवान्फलान्याहर्तुमाश्रमात्। मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रष्टास्येनमुपागतम्
"माझे वडील, पूज्य ऋषी, फळं आणायला आश्रमाबाहेर गेले आहेत. थोडा वेळ थांब, ते परत आले की तुला भेटतील."
अपश्यमानस्तमृषिं तथा चोक्तस्तया च सः। तां दृष्ट्वा च वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम्
त्या ऋषीला न दिसल्यावर, आणि तिने असं सांगितल्यावर, राजाने ती तेजस्वी, सुंदर हास्य असलेली, उत्तम बांध्याची कन्या पाहिली.
विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन च। रूपयौवनसंपन्नामित्युवाच महीपतिः
ती सौंदर्य, तप आणि संयम यामुळे उजळून निघालेली, रूप आणि तारुण्याने परिपूर्ण होती. तेव्हा राजाने तिला विचारले.
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम्। एवंरूपगुणोपेता कुतस्त्वमसि शोभने
"सुंदर कंबरेच्या कन्ये, तू कोण आहेस? कोणाची मुलगी आहेस? या वनात कशासाठी आली आहेस? एवढ्या रूप आणि गुणांनी युक्त असलेली, तू कुठून आलीस, शोभेची मूर्ती आहेस?"
दर्शनादेव हि शुभे त्वया मेऽपहृतं मनः। इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं तन्ममाचक्ष्व शोभने
"शुभे, तुला पाहताच माझं मन तुझ्याकडे ओढलं गेलं आहे. मी तुला जाणून घ्यायचं इच्छितो, म्हणून मला सांग, सुंदर कन्ये."
स्थितोस्म्यमितसौभाग्ये विवक्षुश्चास्मि किंचन। शृणु मे नागनासोरु वचनं मत्तकाशिनि
"अगदी नाजूक कंबरेच्या, नागासारख्या मांड्यांची, मदमस्त हत्तीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या कन्ये, मी इथे उभा आहे, तुला काही सांगायचं आहे, माझं बोलणं ऐक."
राजर्षेरन्वये जातः पूरोरस्मि विशेषतः। वृण्वे त्वामद्य सुश्रोणि दुष्यन्तो वरवर्णिनि
"मी राजर्षींच्या वंशात जन्मलो असून, विशेषतः पुरूच्या कुळातला आहे. आज, सुंदर कंबरेच्या आणि तेजस्वी रूपाच्या कन्ये, दुष्यंत तुला निवडतो."
न मेऽन्यत्र क्षत्रियाया मनो जातु प्रवर्तते। ऋषिपुत्रीषु चान्यासु नावरासु परासु च
"माझं मन दुसऱ्या कुठल्याही क्षत्रिय स्त्रीकडे, किंवा इतर ऋषिपुत्रीकडे, श्रेष्ठ असो वा कनिष्ठ, कधीच वळत नाही."
तस्मात्प्रणिहितात्मानं विद्दि मां कलभाषिणि। यस्यां मे त्वयि भावोऽस्ति क्षत्रिया ह्यसि का वदा
"म्हणून, गोड बोलणाऱ्या कन्ये, माझं मन तुझ्यावर स्थिर आहे हे जाण. तू क्षत्रिय आहेस, मला सांग, तू कोण आहेस?"
न हि मे भीरु विप्रायां मनः प्रसहते गतिम्। भजे त्वामायतापाङ्गे भक्तं भजितुमर्हसि। भुङ्क्ष राज्यं विशालाक्षि बुद्धिं मात्वन्यथा कृथाः
"भीरू, माझं मन कधीच ब्राह्मण कन्येकडे वळत नाही. मी तुला निवडलं आहे, विशाल डोळ्यांची, तू भक्ताला स्वीकारावं. राज्याचा उपभोग घे आणि मनात वेगळं काही विचारू नकोस."
एवमुक्ता तु सा कन्या तेन राज्ञा तमाश्रमे। उवाच हसती वाक्यमिदं सुमधुराक्षरम्
राजाने आश्रमात तिला असं विचारल्यावर, ती कन्या हसत, अतिशय मधुर शब्दांत उत्तर देऊ लागली.
कण्वस्याहं भगवतो दुष्यन्त दुहिता मता। तपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य महात्मनः
"दुष्यंत, मी पूज्य कण्व ऋषींची कन्या समजली जाते, जे तपस्वी, धैर्यवान आणि धर्म जाणणारे थोर पुरुष आहेत."
अस्वतन्त्रास्मि राजेन्द्र काश्यपो मे गुरुः पिता। तमेव प्रार्थय स्वार्थं नायुक्तं कर्तुमर्हसि
"राजेंद्र, मी स्वतंत्र नाही. काश्यप माझे गुरु आणि वडील आहेत. तू तुझं कार्य त्यांच्याकडेच माग, दुसरं काही करणं योग्य नाही."
ऊर्ध्वरेता महाभागे भगवाँल्लोकपूजितः। चलेद्धि वृत्ताद्धर्मोपि न चलेत्संशितव्रतः
"तो पूज्य, जगात मान्यता मिळवलेला, उन्नत व्रताचा आहे. महाभागे, धर्म जरी डळमळीत झाला तरी, दृढ व्रती कधीच ढळत नाही."
कथं त्वं तस्य दुहिता संभूता वरवर्णिनी। संशयो मे महानत्र तन्मे छेत्तुमिहार्हसि
"सुंदर रूपाच्या कन्ये, तू त्यांची मुलगी कशी झालीस, याबद्दल मला मोठा संदेह आहे. तो इथेच दूर कर, अशी माझी विनंती आहे."
यथाऽयमागमो मह्यं यथा चेदमभूत्पुरा। `अन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा सत्सु भाषते
जसा हा प्रसंग माझ्यावर आला, आणि जसा पूर्वी घडला, तसाच तो इतरांसमोर वेगळं बोलतो, जरी त्याचं खरं स्वरूप वेगळं असलं तरी.
स पापेनावृतो मूर्खस्तेन आत्मापहारकः।' शृणु राजन्यथातत्त्वं यथाऽस्मि दुहिता मुनेः
तो मूर्ख पापानं झाकला गेलाय, म्हणून स्वतःचं नुकसान करणारा ठरतो. राजन, मी ऋषीची मुलगी कशी आहे हे खरं खरं ऐक.
ऋषिः कश्चिदिहागम्य मम जन्माभ्यचोदयत्। `ऊर्ध्वरेता यथासि त्वं कुतस्त्वेयं शकुन्तला
एकदा एक ऋषी इथे आला आणि माझ्या जन्माबद्दल विचारलं, 'तू तर ब्रह्मचर्य पाळणारा आहेस, मग ही शकुंतला तुझी कशी?'
पुत्री त्वत्तः कथं जाता तत्त्वं मे ब्रूहि काश्यप।' तस्मै प्रोवाच भगवान्यथा तच्छृणु पार्थिवा
'तुझ्यापासून मुलगी कशी झाली? खरं खरं सांग, कश्यपा.' त्यावर त्या पूज्य ऋषीनं जसं घडलं तसं सांगितलं, ते ऐक, राजन.
तप्यमानः किल पुरा विश्वामित्रो महत्तपः। सुभृशं तापयामास शक्रं सुरगणेश्वरम्
पूर्वी विश्वामित्र मोठं तप करत होता, आणि त्याच्या कडक तपामुळे इंद्र, देवांचा राजा, फारच त्रस्त झाला.
तपसा दीप्तवीर्योऽयं स्थानान्मां च्यावयेदिति। भीतः पुरन्दरस्तस्मान्मेनकामिदमब्रवीत्
'याच्या प्रखर तपामुळे तो मला माझ्या जागेवरून खाली काढू शकतो,' असं वाटून इंद्र घाबरला आणि मेनकेला म्हणाला.