गङ्गेव पूर्णा दुर्धर्षा समदृश्यत वाहिनी । अग्रानीके भीमसेनो माद्रीपुत्रौ च दंशितौ
ती सेना पूर्ण भरलेल्या, जिंकता न येणाऱ्या गंगेप्रमाणे दिसत होती; पुढच्या फळीमध्ये भीमसेन आणि मद्रीपुत्र दोघेही सज्ज आणि भयंकर होते.
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च धृष्टद्युम्नस्य पार्षतः । प्रभद्रकाश्च पञ्चाला भीमसेनमुखा ययुः
सौभद्र, द्रौपदीचे पुत्र, प्रषतपुत्र धृष्टद्युम्न आणि पंचालांचे प्रभावी प्राभद्रक, या सर्वांचा पुढे भीमसेन होता.
ततः शब्दः समभवत्सुमुद्रस्येव पर्वणि
मग समुद्राच्या भरतीसारखा मोठा आवाज उठला.
फल्गु यच्चं बलं किंचिद्यच्चापि कृशदुर्बलम्। तत्सङ्गृह्य ययौ राजा ये चापि परिचारकाः
शिल्लक राहिलेल्या दुर्बल आणि थोड्याशा सैन्याला राजा एकत्र करून, आपल्या सेवकांसह निघून गेला.
उपप्लाव्ये तु पाञ्चाली द्रौपदी सत्यवादिनी । सह स्त्रीभिर्निनवृते दासीदाससमावृता
उपप्लव्य येथे सत्यवचनी पाञ्चाली द्रौपदी, इतर स्त्रिया आणि दासी-नोकरांनी वेढलेली, सुरक्षित होती.
कृत्वा मूलप्रतीकारं गुल्मैः स्थावरजङ्गमैः । स्कन्धावारेण महता प्रययुः पाण्डुनन्दनाः
स्थिर आणि हालचाल करणाऱ्या सैन्याने मुख्य संरक्षणाची व्यवस्था करून, पांडुपुत्र मोठ्या छावणीसह निघाले.
ददतो गां हिरण्यं च ब्राह्मणैरभिसंवृताः। स्तूयमाना ययू राजन्रथैर्मणिविभूषितैः
गायी आणि सोने दान देत, ब्राह्मणांनी वेढलेले, स्तुती ऐकत, रत्नजडित रथांमध्ये हे राजे निघाले.
केकया धृष्टकेतुश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः । श्रेणिमान्वसुदानश्च शिखण्डी चापराजितः
केकय, धृष्टकेतू, काशिराजाचा पुत्र अभिभू, श्रेणिमान, वसुदान आणि अपराजित शिखंडी हे सर्व तिथे होते.
हृष्टास्तुष्टाः कवचिनः सशस्त्राः समलङ्कृताः। राजानमन्वयुः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम्
आनंदी, समाधानी, कवच घातलेले, शस्त्रांनी सज्ज आणि अलंकारांनी शोभलेले सर्व राजे युधिष्ठिराला वेढा घालून त्याच्या मागे चालले.
जघनार्धे विराटश्च याज्ञसेनिश्च सौमकिः । सुधर्मा कुन्तिभोजश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः
मागच्या फळीमध्ये विराट, याज्ञसेनी, सौमक, सुधर्मा, कुंतिभोज आणि द्रुपदाचे पुत्र होते.
रथायुतानि चत्वारि हयाः पञ्चगुणास्तथा । पत्तिसैन्यं दशगुणं गजानामयुतानि षट्
तेथे चार रथांच्या तुकड्या, त्याच्या पाचपट घोडे, दहापट पायदळ सैनिक आणि साठ हजार हत्ती होते.
अनाधृष्टिश्चेकितानो धृष्टकेतुश्च सात्यकिः । परिवार्य ययुः सर्वे वासुदेवधनञ्जयौ
अनाधृष्टि, चेकितान, धृष्टकेतु आणि सात्यकी — या सर्वांनी वासुदेव आणि धनंजय यांना वेढा घातला.
आसाद्य तु कुरुक्षेत्रं व्यूढानीकाः प्रहारिणः । पाण्डवाः समदृश्यन्त नर्दन्तो वृषभा इव
कुरुक्षेत्रावर पोहोचल्यावर, पांडवांची सेना युद्धासाठी सज्ज झाली आणि ते सर्व गर्जणाऱ्या वृषभांसारखे भासले.
तेऽवगाह्य कुरुक्षेत्रं शङ्खान्दध्मुररिन्दमाः। तथैव दध्मतुः शङ्खं वासुदेवधनञ्जयौ
ते श्रेष्ठ पुरुष कुरुक्षेत्रात शिरल्यावर शंख वाजवू लागले; त्याचप्रमाणे वासुदेव आणि धनंजय यांनीही शंख फुंकले.
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः । निशम्य सर्वसैन्यानि समहष्यन्त सर्वशः
पांचजन्याचा गडगडाट, जणू काही वीज चमकावी तसा, ऐकून सर्व सैन्यांनी एकत्र आनंद व्यक्त केला.
शङ्खदुन्दुभिसंहृष्टः सिंहनादस्तरस्विनाम् । पृथिवीं चान्तरिक्षं च सागरांश्चान्वनादयत्
शंख, दुंदुभी आणि वीरांची सिंहगर्जना पृथ्वी, आकाश आणि समुद्रांमध्ये घुमू लागली.
ततो देशे समे स्निग्धे प्रभूतयवसेन्धने। निवेशयामास तदा सेनां राजा युधिष्ठिरः
मग समतल, हिरवेगार आणि भरपूर गवत व इंधन असलेल्या ठिकाणी राजा युधिष्ठिराने आपली सेना थांबवली.
परिहृत्य श्मशानानि देवतायतनानि च। आश्रमांश्च महर्षीणां तीर्थान्यायतनानि च
त्याने स्मशानभूमी, देवळे, महर्षींची आश्रमं, तीर्थक्षेत्रे आणि पवित्र स्थाने टाळली.
मधुरानूषरे देशे शुचौ पुण्ये महामतिः । निवेशं कारयामास कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
गोड, सुपीक, स्वच्छ आणि पुण्यवान अशा भूमीत कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने छावणी उभारली.
ततश्च पुनरुत्थाय सुखी विश्रान्तवाहनः । प्रययौ पृथिवीपालैर्वृतः शतसहस्रशः
नंतर पुन्हा उठून, विश्रांती घेतलेल्या घोड्यांसह, तो शेकडो हजारो राजांसह पुढे निघाला.
विद्राव्य शतशो गुल्मान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् । पर्यक्रामत्समन्ताच्च पार्थेन सह केशवः
धृतराष्ट्राच्या सैन्याच्या शेकडो तुकड्या हाकलून देऊन, केशव आणि पार्थ सर्व बाजूंनी फिरले.
शिबिरं मापयामास धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः। सात्यकिश्च रथोदारो युयुधानश्च वीर्यवान्
द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्न, रथशूर सात्यकी आणि पराक्रमी युयुधान यांनी छावणी उभारली.
आसाद्य सरितं पुण्यां कुरुक्षेत्रे हिरण्वतीम् । सूपतीर्थां शुचिजलां शर्करापङ्कवर्जिताम्
कुरुक्षेत्रातील पवित्र, सुंदर तीर असलेली, स्वच्छ आणि गाळरहित हिरण्वती नदी गाठली.
खानयामास परिखां केशवस्त्रत्र भारत । गुप्त्यर्थमपि चादिश्य बलं तत्र न्यवेशयत्
तेथे, हे भारत, केशवाने संरक्षणासाठी खंदक खोदला आणि सैन्याचीही व्यवस्था केली.
विधिर्यः शिबिरस्यासीत्पाण्डवानां महात्मनाम् । तद्विधानि नरेन्द्राणां कारयामास केशवः
पांडवांच्या छावणीसाठी जशी व्यवस्था केली होती, तशीच केशवाने इतर राजांच्या छावण्यांसाठीही केली.
प्रभूततरकाष्ठानि दुराधर्षतराणि च। भक्ष्यभोज्यान्नपानानि शतशोऽथ सहस्रशः
तेथे विपुल लाकूड, मिळवायला कठीण असलेली साधनं आणि शेकडो-हजारो खाण्यापिण्याच्या वस्तू उपलब्ध होत्या.
शिबिराणि महार्हाणि राज्ञां तत्र पृथक्पृथक् । विमानानीव राजेन्द्र निविष्टानि महीतले
राजांच्या वेगवेगळ्या छावण्या त्या ठिकाणी पृथ्वीवर जणू काही स्वर्गातील राजवाड्यांसारख्या शोभून उभ्या होत्या.
तत्रासञ्शिल्पिनः प्राज्ञाः शतशो दत्तवेतनाः। सर्वापकरणैर्युक्ता वैद्याः शास्त्रविशारदाः
तेथे शेकडो कुशल कारागीर, भरघोस वेतन घेणारे, सर्व साधनांनी सुसज्ज असे, तसेच शास्त्रात पारंगत वैद्य उपस्थित होते.
ज्याधनुर्वर्मशस्त्राणां तथैव मधुसर्पिषोः । ससर्जरकसपांसूनां राशयः पर्वतोपमाः
तेथे धनुष्य, बाण, कवच, शस्त्रे, तसेच मध, तुप, दहीचे मडकं आणि वाळूचे ढीग असे डोंगरासारखे साठे होते.
बहूदकं सुयवसं तुषाङ्गारसमन्वितम् । शिबिरे शिबिरे राजा सञ्चकार युधिष्ठिरः
प्रत्येक छावणीत युधिष्ठिराने भरपूर पाणी, उत्तम गवत, तसेच तूस आणि कोळसा यांची व्यवस्था केली.