यमाह कृष्णो दाशार्हः सोऽस्तु सेनापतिर्मम । कृतास्त्रोप्यकृतास्त्रो वा वृद्धो वा यदि वा युवा
दाशार्ह कुळातील कृष्ण ज्याचं नाव घेईल, तोच माझा सेनापती असावा; तो शस्त्रविद्येत पारंगत असो किंवा नसू दे, वयस्क असो किंवा तरुण असो.
एष नो विजये मूलमेष तात विपर्यये। अत्र प्राणाश्च राज्यं च भावाभावौ सुखासुखे
बाबा, हाच आपल्या विजयाचं मूळ आहे आणि पराभवाचंही; इथेच आपलं जीवन, राज्य, अस्तित्व-नास्तित्व, सुख-दुःख सगळं आहे.
एष धाता विधाता च सिद्धिरत्र प्रतिष्ठिता। यमाह कृष्णो दाशार्हः सोस्तु नो वाहिनीपतिः
हा निर्माण करणारा आणि नियती ठरवणारा आहे; यश इथेच स्थिर आहे. कृष्ण, दाशार्ह कुळातील, ज्याचं नाव घेईल तोच आपला सेनापती असावा.
ब्रवीतु वदतां श्रेष्ठो निशा समभिवर्तते। ततः सेनापतिं कृत्वा कृष्णस्य वशवर्तिनः
बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला बोलावा, कारण रात्र जवळ आली आहे; मग कृष्णाच्या इच्छेनुसार सेनापती ठरवूया.
रात्रेः शेषे व्यतिक्रान्ते प्रयास्यामो रणाजिरम् । अधिवासितशस्त्राश्च कृतकौतुकमङ्गलाः
रात्रीचं उरलेलं वेळ संपल्यावर आपण रणभूमीकडे जाऊ; शस्त्रांचं पूजन करून आणि शुभ विधी करून निघूया.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः। अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षो धनञ्जयमवेक्ष्य ह
धर्मराजाच्या त्या सुज्ञ वचनं ऐकून, कमळासारख्या डोळ्यांनी धनंजयाकडे पाहत कृष्ण बोलला.
ममाप्येते महाराज भवद्भिर्य उदाहृताः। नेतारस्तव सेनाया मता विक्रान्तयोधिनः
महारााज, तुम्ही ज्या वीरांचं नाव घेतलंत, ते माझेही आहेत; ते तुमच्या सैन्याचे नेते आणि शूर योद्धे म्हणून मानले जातात.
सर्व एव समर्था हि तव शत्रुं प्रबाधितुम्। इन्द्रस्यापि भयं ह्येते जनयेयुर्महाहवे
हे सगळेच तुमच्या शत्रूला पराभूत करण्यास समर्थ आहेत; मोठ्या युद्धात हे इंद्रालाही भीती वाटेल असं करू शकतात.
किं पुनर्धार्तराष्ट्राणां लुब्धानां पापचेतसाम्। मयापि हि महाबाहो त्वत्प्रियार्थं महाहवे
धृतराष्ट्राच्या लोभी आणि दुष्ट मनाच्या मुलांचं काय सांगावं? महाबाहू, तुमच्या प्रियासाठी मीही या मोठ्या युद्धात मोठा प्रयत्न केला आहे.
कृतो यत्नो महांस्तत्र शमः स्यादिति भारत । धर्मस्य गतमानृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम्
भारत, तिथे मोठा प्रयत्न केला गेला आहे, जेणेकरून शांतता साधता येईल; धर्माचं उरलेलं ऋण फिटलं आहे, आणि ज्यांना काही बोलायचं आहे त्यांनी आता काही बोलायची गरज नाही.
कृतार्थं मन्यते बाल आत्मनमविचक्षणः । धार्तराष्ट्रो बलस्थं च पश्यत्यात्मानमातुरः
धृतराष्ट्राचा अज्ञानी आणि विचारशक्ती नसलेला मुलगा स्वतःला फार मोठा समजतो; पण तो दुःखाने ग्रासलेला असूनही स्वतःला बलवान समजतो.
युज्यतां वाहिनी साधु वधसाध्या हि मे मताः । न धार्तराष्ट्राः शक्ष्यन्ति स्थातुं दृष्ट्वा धनञ्जयम्
आपली सेना सज्ज करा, कारण मला वाटते की शत्रूंचा नाश शक्य आहे; धृतराष्ट्राची मुले धनंजयाला पाहून टिकू शकणार नाहीत.
भीमसेनं च सङ्क्रुद्धं यमौ चापि यमोपमौ । युयुधानं द्वितीयं च धृष्टद्युम्नममर्षणम्
भयंकर रागावलेला भीमसेन, यमासारखे मद्रीचे दोन्ही पुत्र, दुसरा सत्यकी आणि अपमान सहन न करणारा धृष्टद्युम्न, यांच्यासमोरही ते उभे राहू शकणार नाहीत.
अभिमन्युं द्रौपदेयान्विराटद्रुपदावपि। अक्षौहिणीपतींश्चान्यान्नरेन्द्रान्भीमविक्रमान्
अभिमन्यू, द्रौपदीचे पुत्र, विराट, द्रुपद आणि इतर बलवान राजे, सेनापती, हेही भीमासारख्या पराक्रमी आहेत.
सारवद्बलमस्माकं दुष्प्रधर्षं दुरासदम्। धार्तराष्ट्रबलं सङ्ख्ये हनिष्यति न संशयः
आमची सेना सार्थक, जिंकता न येणारी आणि सहज जवळ जाता न येणारी आहे; युद्धात ती धृतराष्ट्राच्या सैन्याचा नाश करेल, यात शंका नाही.
एवमुक्ते तु कृष्णेन संप्राहृष्यन्नरोत्तमाः
कृष्णाने असे बोलताच, सर्व उत्तम पुरुष अत्यंत आनंदित झाले.
तेषां प्रहृष्टमनसां नादः समभवन्महान्। योग इत्यथ सैन्यानां त्वरतां संप्रधावताम्
त्यांच्या आनंदित मनांमधून मोठा गजर झाला, कारण सैन्ये युद्धासाठी झपाट्याने पुढे सरसावली.
हयवारणशब्दाश्च नेमिघोषाश्च सर्वतः। शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च तुमुलाः सर्वतोऽभवन्
घोडे, हत्ती, रथांच्या चाकांचा आवाज आणि शंख-डमरूंचा गजर सर्वत्र घुमू लागला.
तद्रुग्रं सागरनिभं क्षुब्धं बलसमागमम्। रथपत्तिगजोदयं महोर्मिभिरिवाकुलम्
ती भयंकर सैन्याची एकत्रितता, जणू काही खवळलेल्या समुद्रासारखी होती; रथ, पायदळ आणि हत्तींच्या लाटा मोठ्या भरतीसारख्या उसळत होत्या.
धावतामाहुयानानां तनुत्राणि च बध्नताम् । प्रयास्यतां पाण्डवानां ससैन्यानां समन्ततः
योद्धे घोडे जुळवत, कवच घालत धावत होते; पांडव आणि त्यांची सेना सर्व दिशांना निघाली.
गङ्गेव पूर्णा दुर्धर्षा समदृश्यत वाहिनी । अग्रानीके भीमसेनो माद्रीपुत्रौ च दंशितौ
ती सेना पूर्ण भरलेल्या, जिंकता न येणाऱ्या गंगेप्रमाणे दिसत होती; पुढच्या फळीमध्ये भीमसेन आणि मद्रीपुत्र दोघेही सज्ज आणि भयंकर होते.
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च धृष्टद्युम्नस्य पार्षतः । प्रभद्रकाश्च पञ्चाला भीमसेनमुखा ययुः
सौभद्र, द्रौपदीचे पुत्र, प्रषतपुत्र धृष्टद्युम्न आणि पंचालांचे प्रभावी प्राभद्रक, या सर्वांचा पुढे भीमसेन होता.
ततः शब्दः समभवत्सुमुद्रस्येव पर्वणि
मग समुद्राच्या भरतीसारखा मोठा आवाज उठला.
फल्गु यच्चं बलं किंचिद्यच्चापि कृशदुर्बलम्। तत्सङ्गृह्य ययौ राजा ये चापि परिचारकाः
शिल्लक राहिलेल्या दुर्बल आणि थोड्याशा सैन्याला राजा एकत्र करून, आपल्या सेवकांसह निघून गेला.
उपप्लाव्ये तु पाञ्चाली द्रौपदी सत्यवादिनी । सह स्त्रीभिर्निनवृते दासीदाससमावृता
उपप्लव्य येथे सत्यवचनी पाञ्चाली द्रौपदी, इतर स्त्रिया आणि दासी-नोकरांनी वेढलेली, सुरक्षित होती.
कृत्वा मूलप्रतीकारं गुल्मैः स्थावरजङ्गमैः । स्कन्धावारेण महता प्रययुः पाण्डुनन्दनाः
स्थिर आणि हालचाल करणाऱ्या सैन्याने मुख्य संरक्षणाची व्यवस्था करून, पांडुपुत्र मोठ्या छावणीसह निघाले.
ददतो गां हिरण्यं च ब्राह्मणैरभिसंवृताः। स्तूयमाना ययू राजन्रथैर्मणिविभूषितैः
गायी आणि सोने दान देत, ब्राह्मणांनी वेढलेले, स्तुती ऐकत, रत्नजडित रथांमध्ये हे राजे निघाले.
केकया धृष्टकेतुश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः । श्रेणिमान्वसुदानश्च शिखण्डी चापराजितः
केकय, धृष्टकेतू, काशिराजाचा पुत्र अभिभू, श्रेणिमान, वसुदान आणि अपराजित शिखंडी हे सर्व तिथे होते.
हृष्टास्तुष्टाः कवचिनः सशस्त्राः समलङ्कृताः। राजानमन्वयुः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम्
आनंदी, समाधानी, कवच घातलेले, शस्त्रांनी सज्ज आणि अलंकारांनी शोभलेले सर्व राजे युधिष्ठिराला वेढा घालून त्याच्या मागे चालले.
जघनार्धे विराटश्च याज्ञसेनिश्च सौमकिः । सुधर्मा कुन्तिभोजश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः
मागच्या फळीमध्ये विराट, याज्ञसेनी, सौमक, सुधर्मा, कुंतिभोज आणि द्रुपदाचे पुत्र होते.