श्लाघ्यः पार्थिववंशस्य प्रमुखे वाहिनीपतिः। पुत्रपौत्रेः परिवृतः शतशाख इव द्रुमः
तो राजवंशाचा शिरोमणी आणि सैन्याचा प्रमुख होण्यास योग्य आहे; तो आपल्या पुत्र-पौत्रांनी वेढलेला, जणू शंभर फांद्यांचा वृक्ष आहे.
यस्तताप तपो घोरं सदारः पृथिवीपतिः । रोषाद्द्रोणविनाशाय वीरः समितिशोभनः
ज्याने आपल्या पत्नीसमवेत कठोर तप केले, जो पृथ्वीचा स्वामी आहे, रणभूमीत तेजस्वी आहे आणि द्रोणाचा नाश करण्यासाठी कोपाने पेटला होता.
पितेवास्मान्समाधत्ते यः सदा पार्थिवर्षभः । श्वशुरो द्रुपदोऽस्माकं सेनाग्रं स प्रकर्षतु
तो राजसिंह नेहमी आपल्यावर वडिलांसारखे प्रेम करतो; आपला सासरा द्रुपदच आपल्या सैन्याचे नेतृत्व करो.
स द्रोणभीष्मावायातौ सहेदिति मतिर्मम । स हि दिव्यास्त्रविद्राजा सखा चाङ्गिरसो नृपः
माझ्या मते, तो द्रोण आणि भीष्म यांच्या आघाडीला तोंड देऊ शकतो; कारण तो दिव्य अस्त्रांचा जाणकार राजा आहे आणि आंगिरस वंशाचा मित्र आहे.
माद्रीसुताभ्यामुक्ते तु स्वमते कुरुनन्दनः। वासविर्वासवसमः सव्यसाच्यब्रवीद्वचः
माद्रीपुत्रांनी आपले मत सांगितल्यावर, वासवाच्या बळासारखा, सव्यसाची अर्जुनाने हे शब्द उच्चारले.
योयं तपःप्रभावेन ऋषिसन्तोषणेन च । दिव्यः पुरुष उत्पन्नो ज्वालावर्णो महाभुजः
जो तपाच्या सामर्थ्याने आणि ऋषींच्या संतोषाने जन्माला आला, ज्वाळेसारखा तेजस्वी आणि बलवान भुजांचा दिव्य पुरुष —
धनुष्मान्कवची खङ्गी रथमारुह्य दंशितः । दिव्यैर्हयवरैर्युक्तमग्निकुण्डात्समुत्थितः
धनुष्यधारी, कवचधारी, तलवार घेऊन, रथावर चढलेला, उग्र, दिव्य घोड्यांनी युक्त, अग्निकुंडातून जन्मलेला —
गर्जन्निव महामेघो रथघोषेण वीर्यवान् । सिंहसंहननो वीरः सिंहतुल्यपराक्रमः
रथाचा गजर जणू मोठ्या मेघाचा गडगडाट, शूर, सिंहासारखे खांदे, सिंहासमान पराक्रम असलेला वीर —
सिंहोरस्कः सिंहभुजः सिंहवक्षा महाबलः । सिंहप्रगर्जनो वीरः संहस्कन्धो महाद्युतिः
सिंहासारखी छाती, सिंहासारखे हात, सिंहासारखे वक्ष, महाबळवान, सिंहासारखा गर्जन करणारा, रुंद खांद्याचा, तेजस्वी —
शुभ्रूः सुदंष्ट्रः सुहनुः सुबाहुः सुमुखोऽकृशः । सुजत्रुः सुविशालाक्षः सुपादः सुप्रतिष्ठितः
सुंदर भुवया, सुंदर दात, सुडौल जबडा, मजबूत हात, देखणे रूप, स्थूल शरीर, सुडौल सांधे, मोठे डोळे, चांगले पाय, भक्कम शरीर —
अभेद्यः सर्वशस्त्राणां प्रभिन्न इव वारणः । जज्ञे द्रोणविनाशाय सत्यवादी जितेन्द्रियः
कोणत्याही शस्त्राने भेदता न येणारा, पण तरीही जणू फाटलेला हत्ती; द्रोणाचा नाश करण्यासाठी जन्मलेला, सत्य बोलणारा, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला —
धृष्टद्युम्नमहं मन्ये सहेद्भीष्मस्य सायकान्। वज्राशनिसमस्पर्शान्दीप्तास्यानुरगानिव
माझ्या मते, धृष्टद्युम्न भीष्माच्या वज्र आणि विजेसारख्या प्रखर बाणांना तोंड देऊ शकतो.
यमदूतसमान्वेगे निपाते पावकोपमान् । रामेणाजौ विषिहितान्वज्रनिष्पेषदारुणान्
यमदूतांसारखी झपाट्याने आणि जणू काही ज्वाळेसारखी कोसळणारी, अशी ती विषारी माणसं रामानं रणांगणात वीजेच्या ताकदीने चिरडून टाकली.
पुरुष तं न पश्यामि यः सहेत महाव्रतम्। धृष्टद्युम्नमृते राजन्निति मे धीयते मतिः
राजा, धृष्टद्युम्न सोडला तर असा कोणताही पुरुष मला दिसत नाही की जो हे मोठं व्रत पेलू शकेल; माझ्या मनात हीच खात्री आहे.
क्षिप्रहस्तश्चित्रयोधी मतः सेनापतिर्मम । अभेद्यकवचः श्रीमान्मातङ्ग इव यूथपः
तो जलद हाताचा, कुशल योद्धा, माझ्या मते सेनापती म्हणून योग्य आहे; त्याचं कवच भेदता येणार नाही, तो तेजस्वी आणि हत्तींच्या कळपाचा प्रमुख जसा असतो तसा भासतो.
अर्जुनेनैवमुक्ते तु भीमो वाक्यं समाददे।' वधार्थं यः समुत्पन्नः शिखण्डी द्रुपदात्मजः । वदन्ति सिद्धा राजेन्द्र ऋषयश्च समागताः
अर्जुनाने असं म्हटल्यावर भीमाने पुढे बोलायला सुरुवात केली: राजा, शिखंडी, जो द्रुपदाचा मुलगा आहे, तोच वधासाठी जन्माला आला आहे असं सिद्ध आणि ऋषी लोक सांगतात.
यस्य सङ्ग्राममध्ये तु दिव्यमस्त्रं प्रकुर्वतः । रूपं द्रक्ष्यन्ति पुरुषा रामस्येव महात्मनः
रणाच्या मध्यभागी जेव्हा तो दिव्य अस्त्र वापरेल, तेव्हा लोक त्याचं रूप मोठ्या आत्म्याच्या रामासारखं पाहतील.
न तं युद्धे प्रपश्यामि यो भिन्द्यात्तु शिखण्डिनाम् । शस्त्रेण समरे राजन्सन्नद्वं स्यन्दने स्थितम्
राजा, समरभूमीत पूर्ण शस्त्रबद्ध होऊन रथावर उभा असलेल्या शिखंडीला शस्त्रांनी कोणीही मोडू शकेल असं मला दिसत नाही.
द्वैरथे समरे नान्यो भीष्मं हन्यान्महाव्रतम् । शिखण्डिनमृते वीरं स मे सेनापतिर्मतः
समोरासमोरच्या युद्धात, शिखंडीशिवाय दुसरा कोणीही भीष्मासारख्या मोठ्या व्रतीला मारू शकत नाही; म्हणून तोच मला सेनापती म्हणून योग्य वाटतो.
सर्वस्य जगतस्तात सारासारं बालाबलम् । सर्वं जानाति धर्मात्मा मतमेषां च केशवः
बाबा, तो या जगातलं सार आणि असार, बल आणि दुर्बलता सगळं जाणतो; धर्मात्मा केशव सर्वांची मतं ओळखतो.
यमाह कृष्णो दाशार्हः सोऽस्तु सेनापतिर्मम । कृतास्त्रोप्यकृतास्त्रो वा वृद्धो वा यदि वा युवा
दाशार्ह कुळातील कृष्ण ज्याचं नाव घेईल, तोच माझा सेनापती असावा; तो शस्त्रविद्येत पारंगत असो किंवा नसू दे, वयस्क असो किंवा तरुण असो.
एष नो विजये मूलमेष तात विपर्यये। अत्र प्राणाश्च राज्यं च भावाभावौ सुखासुखे
बाबा, हाच आपल्या विजयाचं मूळ आहे आणि पराभवाचंही; इथेच आपलं जीवन, राज्य, अस्तित्व-नास्तित्व, सुख-दुःख सगळं आहे.
एष धाता विधाता च सिद्धिरत्र प्रतिष्ठिता। यमाह कृष्णो दाशार्हः सोस्तु नो वाहिनीपतिः
हा निर्माण करणारा आणि नियती ठरवणारा आहे; यश इथेच स्थिर आहे. कृष्ण, दाशार्ह कुळातील, ज्याचं नाव घेईल तोच आपला सेनापती असावा.
ब्रवीतु वदतां श्रेष्ठो निशा समभिवर्तते। ततः सेनापतिं कृत्वा कृष्णस्य वशवर्तिनः
बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला बोलावा, कारण रात्र जवळ आली आहे; मग कृष्णाच्या इच्छेनुसार सेनापती ठरवूया.
रात्रेः शेषे व्यतिक्रान्ते प्रयास्यामो रणाजिरम् । अधिवासितशस्त्राश्च कृतकौतुकमङ्गलाः
रात्रीचं उरलेलं वेळ संपल्यावर आपण रणभूमीकडे जाऊ; शस्त्रांचं पूजन करून आणि शुभ विधी करून निघूया.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः। अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षो धनञ्जयमवेक्ष्य ह
धर्मराजाच्या त्या सुज्ञ वचनं ऐकून, कमळासारख्या डोळ्यांनी धनंजयाकडे पाहत कृष्ण बोलला.
ममाप्येते महाराज भवद्भिर्य उदाहृताः। नेतारस्तव सेनाया मता विक्रान्तयोधिनः
महारााज, तुम्ही ज्या वीरांचं नाव घेतलंत, ते माझेही आहेत; ते तुमच्या सैन्याचे नेते आणि शूर योद्धे म्हणून मानले जातात.
सर्व एव समर्था हि तव शत्रुं प्रबाधितुम्। इन्द्रस्यापि भयं ह्येते जनयेयुर्महाहवे
हे सगळेच तुमच्या शत्रूला पराभूत करण्यास समर्थ आहेत; मोठ्या युद्धात हे इंद्रालाही भीती वाटेल असं करू शकतात.
किं पुनर्धार्तराष्ट्राणां लुब्धानां पापचेतसाम्। मयापि हि महाबाहो त्वत्प्रियार्थं महाहवे
धृतराष्ट्राच्या लोभी आणि दुष्ट मनाच्या मुलांचं काय सांगावं? महाबाहू, तुमच्या प्रियासाठी मीही या मोठ्या युद्धात मोठा प्रयत्न केला आहे.
कृतो यत्नो महांस्तत्र शमः स्यादिति भारत । धर्मस्य गतमानृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम्
भारत, तिथे मोठा प्रयत्न केला गेला आहे, जेणेकरून शांतता साधता येईल; धर्माचं उरलेलं ऋण फिटलं आहे, आणि ज्यांना काही बोलायचं आहे त्यांनी आता काही बोलायची गरज नाही.