ततस्ते पृथिवीपालाः प्रययुः सहसैनिकाः । भीष्मं सेनापतिं कृत्वा संहृष्टाः कालचोदिताः
मग ते पृथ्वीचे सर्व राजे आपल्या सैन्यासह निघाले; त्यांनी भीष्माला सेनापती केले आणि काळाच्या प्रेरणेने आनंदित झाले.
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणां समागताः । तासां प्रमुखतो भीष्मस्तालकेतुर्व्यरोचत
कौरवांच्या अकरा अक्षौहिणी सैन्याचा मेळा जमला; त्यांच्या पुढे उंच ध्वज घेऊन भीष्म तेजाने चमकत होता.
यदत्र युक्तं प्राप्तं च तद्विधत्स्व विशांपते । उक्तं भीष्मेण यद्वाक्यं द्रोणेन विदुरेण च
जे योग्य आहे आणि घडले आहे, ते कर, हे राजाधिराज; भीष्म, द्रोण आणि विदुर यांनी जे सांगितले, तेच.
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण समक्षं मम भारत । एतत्ते कथितं राजन्यद्वृत्तं कुरुसंसदि
गांधारी आणि धृतराष्ट्र यांनी, माझ्या उपस्थितीत, हे भारत, तुला जे काही कुरु सभेत घडले ते सर्व सांगितले आहे.
साम चादौ प्रयुक्तं मे राजन्सौभ्रात्रमिच्छता । अभेदायास्य वंशस्य प्रजानां च विवृद्धये
सुरुवातीला मी स्नेहभावाने, बंधुत्वाची इच्छा ठेवून, या वंशाची एकता आणि प्रजेला भरभराट यासाठी सामोपचाराचा मार्ग स्वीकारला.
पुनर्भेदश्च मे युक्तो यदा साम न गृह्यते। कर्मानुकीर्तनं चैव देवमानुपसंहितम्
पण जेव्हा सामोपचार मान्य झाला नाही, तेव्हा फूट योग्य ठरली; आणि मग मी देवांची साक्ष देत, घडलेल्या कर्मांची आठवण करून दिली.
यदा नाद्रियते वाक्यं सामपूर्वं सुयोधनः । तदा मया समानीय भेदिताः सर्वपार्थिवाः
सयोधनाने शांततेने सांगितलेल्या माझ्या शब्दांना जर किंमत दिली नाही, तर मी सर्व राजे एकत्र करून त्यांना वेगळे केले.
अद्भुतानि च घोराणि दारुणानि च भारत। अमानुषाणि कर्माणि दर्शितानि मया विभो
हे भारत, मी अद्भुत, भयंकर आणि भीषण असे, माणसाला शोभणारे नाहीत अशी कृत्ये दाखवली.
निर्भर्त्सयित्वा राज्ञस्तांस्तृणीकृत्य सुयोधनम् । राधेयं भीषयित्वा च सौबलं च पुनः पुनः
मी त्या राजांना फटकारले, सयोधनाचा तिरस्कार केला, राधेय आणि सौबल यांना पुन्हा पुन्हा घाबरवले.
द्यूततो धार्तराष्ट्राणां निन्दां कृत्वा तथा पुनः। भेदयित्वा नृपास्नर्वान्वाग्भिर्मन्त्रेम चासकृत्
मी द्यूताच्या खेळासाठी धृतराष्ट्रपुत्रांची निंदा केली, आणि वारंवार शब्दांनी व सल्ल्यांनी राजांमध्ये फूट पाडली.
पुनः सामाभिसंयुक्तं संप्रदानमथाब्रुवम्। अभेदात्कुरुवंशस्य कार्ययोगात्तथैव च
पुन्हा एकदा शांततेने, कुरुवंशाची एकता आणि कर्तव्यपूर्ती यासाठी मी दान देण्याचा सल्ला दिला.
ते शूरा धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य विदुरस्य च । तिष्ठेयुः पाण्डवाः सर्वे हित्वा मानमधश्चराः
धृतराष्ट्र, भीष्म आणि विदुर यांच्या त्या शूर सैनिकांनी, सर्व पांडवांनी आपला अभिमान बाजूला ठेवून नम्रपणे राहावे.
प्रयच्छन्तु च ते राज्यमनीशास्ते भवन्तु च। यथाह राजा गाङ्गेयो विदुरश्च हितं तव
त्यांनी राज्य द्यावे आणि स्वतः प्रजा व्हावे, जसे गंगेपुत्र भीष्म आणि विदुर तुझ्या हितासाठी सांगतात.
सर्वं भवतु ते राज्यं पञ्च ग्रामान्विसर्जय। अवश्यं भरणीया हि पितुस्ते राजसत्तम
संपूर्ण राज्य तुझेच राहू दे, फक्त पाच गावे दे. राजसत्तम, तुझ्या वडिलांचा निर्वाह होणे आवश्यक आहे.
एवमुक्तोऽपि दुष्टात्मा नैव भागं व्यमुञ्चत। दण्डं चतुर्थं पश्यामि तेषु पापेषु नान्यथा
अशा प्रकारे सांगूनही त्या दुष्टाने वाटा दिला नाही; त्या पाप्यांना शिक्षा मिळावी याशिवाय दुसरे काही दिसत नाही.
निर्याताश्च विनाशाय कुरुक्षेत्रं नराधिपाः । एतत्ते कथितं राजन्यद्वृत्तं कुरुसंसदि
राजे विनाशासाठी कुरुक्षेत्रात गेले आहेत; राजन, कुरु सभेत जे घडले ते मी तुला सांगितले.
न ते राज्यं प्रयच्छन्ति विना युद्धेन पाण्डव । विनाशहेतवः सर्वे प्रत्युपस्थितमृत्यवः
पांडवा, ते युद्धाशिवाय तुला राज्य देणार नाहीत; सर्वजण विनाशाकडे चालले आहेत आणि मृत्यू समोर उभा आहे.
जनार्दनवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः। भ्रातॄनुवाच धर्मात्मा समक्षं केशवस्य ह
जनार्दनाची वचने ऐकून धर्मराज युधिष्ठिराने, केशवाच्या समोर आपल्या भावांना सांगितले.
श्रुतं भवद्भिर्यद्वृत्तं सभायां कुरुसंसदि । केशवस्यापि यद्वाक्यं तत्सर्वमवधारितम्
कुरु सभेत काय घडले आणि केशवाने काय सांगितले, हे सर्व तुम्ही ऐकले आणि समजले आहे.
तस्मात्सेनाविभागं मे कुरुध्वं नरसत्तमाः । अक्षौहिण्यश्च सप्तैताः समेता विजयाय वै
म्हणून, हे उत्तम पुरुषांनो, माझ्यासाठी सैन्याची विभागणी करा; विजयासाठी सात अक्षौहिणी सैन्य एकत्र आले आहे.
तासां ये पतयः सप्त विख्यातास्तान्निबोधत। द्रुपदश्च विराटश्च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ
या सात सैन्यांचे प्रसिद्ध सेनापती कोण आहेत ते ऐका — द्रुपद, विराट, धृष्टद्युम्न, शिखंडी,
सात्यकिश्चेकितानश्च भीमसेनश्च वीर्यवान् । एते सेनाप्रणेतारो वीराः सर्वे तनुत्यजः
सात्यकी, चेकितान आणि बलवान भीमसेन — हे सर्व वीर आणि रणात ठाम असलेले सेनापती आहेत.
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचिरितव्रताः । ह्रीमन्तो नीतिमन्तश्च सर्वे युद्धविशारदाः
हे सर्व वेदज्ञ, शूर, उत्तम व्रत पाळणारे, लाजाळू, नीतीमंत आणि युद्धकुशल आहेत.
इष्वस्त्रकुशलाः सर्वे तथा सर्वास्त्रयोधिनः । सप्तानामपि यो नेता सेनानां प्रविभागवित्
हे सर्व धनुर्विद्येत आणि सर्व अस्त्रांमध्ये निपुण आहेत; या सातपैकी जो सैन्यविभाग जाणतो तोच सेनापती आहे.
यः सहेत रणे भीष्णं शरार्चिःपावकोपमम् । तं तावत्सहदेवात्र प्रब्रूहि कुरुनन्दन। स्वगतं पुरुषव्याघ्र को नः सेनापतिः क्षमः
कुरुवंशाचा आनंद असलेल्या सहदेवा, रणभूमीत ज्याचे बाण अग्नीप्रमाणे प्रखर आहेत, अशा भीष्माला आपल्यात कोण तोंड देऊ शकतो, हे इथे सांग. पुरुषसिंहा, आपल्या सैन्याचा सेनापती होण्यास योग्य असा कोण आहे, हेही सांग.
संयुक्त एकदुःखश्च वीर्यवांश्च महीपतिः। यं समाश्रित्य धर्मज्ञं स्वमंशमनुयुञ्ज्महे
जो आमच्या आनंद-दुःखात एकत्र असतो, शूरवीर आहे, पृथ्वीचा राजा आहे, धर्म जाणणारा आहे आणि ज्याच्यावर आपण विश्वास ठेवू शकतो, असा आपल्यातील योग्य व्यक्ती निवडू या.
मत्स्यो विराटो बलवान्कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः । प्रसहिष्यति सङ्ग्रामे भीष्मं तांश्च महारथान्
मत्स्यराज विराट हा बलवान, शस्त्रविद्या शिकलेला आणि युद्धात गर्विष्ठ आहे; तो भीष्म आणि इतर मोठ्या रथींचा युद्धात सहज पराभव करू शकतो.
तथोक्ते सहदेवेन वाक्ये वाक्यविशारदः । नकुलोऽनन्तरं तस्मादिदं वचनमाददे
सहदेवाने असे सांगितल्यावर, वाक्प्रवीण नकुलाने लगेच पुढचे शब्द घेतले.
वयसा शास्त्रतो धैर्यात्कुलेनाभिजनेन च । ह्रीमान्बलान्वितः श्रीमान्सर्वशास्त्रविशारदः
वय, विद्या, धैर्य, कुळ आणि उच्च जन्म, लाज, बळ, श्रीमंती आणि सर्व शास्त्रांचा जाणकार —
वेद चास्त्रं भारद्वाजाहुर्धर्षः सत्यसङ्गरः । यो नित्यं स्पर्धते द्रोणं भीष्मं चैव महाबलम्
भारद्वाज वंशज सांगतात, तो शस्त्रविद्या जाणतो; तो धाडसी आहे, वचनाचा पक्का आहे आणि नेहमी द्रोण व भीष्म या महाबलवानांशी स्पर्धा करतो.