द्रव्यकर्मगुणज्ञैश्च कार्यकारणवेदिभिः। पक्षिवानररुतज्ञैश्च व्यासग्रन्थसमाश्रितैः
द्रव्य, कर्म आणि गुण यांचे ज्ञान असणारे, कार्य-कारण समजणारे, पक्षी व वानर यांच्या आवाजाचा अर्थ जाणणारे, आणि व्यासांच्या ग्रंथांवर आधार ठेवणारे,
नानाशास्त्रेषु मुख्यैश्च शुश्राव स्वनमीरितम्। लोकायतिकमुख्यैश्च समन्तादनुनादितम्
त्याने आपली कीर्ती विविध प्रमुख शास्त्रांतून ऐकली, आणि लोकायतिक विचारधारेतील श्रेष्ठ ज्ञानी लोकांनी सर्वत्र प्रतिध्वनीत केली.
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रान्नियतान्संशितव्रतान्। जपहोमपरान्विप्रान्ददर्श परवीरहा
तेथे-तेथे त्याने श्रेष्ठ ब्राह्मण, नियमाने व्रत पाळणारे, जप व होम यांना समर्पित असे ब्राह्मण पाहिले, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या.
आसनानि विचित्राणि रुचिराणि महीपतिः। प्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयमागमत्
राजाने सुंदर आणि विविध प्रकारची, काळजीपूर्वक मांडलेली आसने पाहिली आणि तो आश्चर्यचकित झाला.
देवतायतनानां च प्रेक्ष्य पूजां कृतां द्विजैः। ब्रह्मलोकस्थमात्मानं मेने स नृपसत्तमः
देवतांच्या मंदिरेमध्ये द्विजांनी केलेली पूजा पाहून, त्या श्रेष्ठ राजाने स्वतःला जणू ब्रह्मलोकात असल्यासारखे मानले.
स काश्यपतपोगुप्तमाश्रमप्रवरं शुभम्। नातृप्यत्प्रेक्षमाणो वै तपोवनगुणैर्युतम्
कश्यपांच्या तपश्चर्येने सुरक्षित असलेल्या, तपोवनाच्या गुणांनी युक्त अशा त्या शुभ आश्रमाकडे पाहून त्याचे मन तृप्त झाले नाही.
स काश्यपस्यायतनं महाव्रतै- र्वृतं समान्तादृषिभिस्तपोधनैः। विवेश सामात्यपुरोहितोऽरिहा विविक्तमत्यर्थमनोहरं शुभम्
कश्यपांच्या निवासस्थानात, सर्व बाजूंनी तपशक्तीने युक्त महान ऋषींनी वेढलेल्या, आपल्या मंत्र्यांसह व पुरोहितांसह, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या त्या राजाने प्रवेश केला. ते ठिकाण एकांत, अत्यंत मनोहारी आणि शुभ होते.
ततो गच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान्। नापश्यच्चाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम्
मग त्या बलवान राजाने, आपल्या मंत्र्यांना मागे ठेवून पुढे जात असताना, त्या आश्रमात कठोर व्रत पाळणारा ऋषी दिसला नाही.
सोऽपश्यमानस्तमृषिं शून्यं दृष्ट्वा तथाऽऽश्रमम्। उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं सन्नादयन्निव
त्या ऋषीला न दिसता, आश्रम रिकामा पाहून, त्याने मोठ्याने हाक मारली, जणू काही संपूर्ण वन दुमदुमून गेले, 'इथे कोण आहे?' असे विचारले.
श्रुत्वाऽथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणी। निश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसीवेषधारिणी
त्याचा आवाज ऐकून, लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी, तपस्विनी वेशातील एक कन्या त्या आश्रमातून बाहेर आली.
सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुष्यन्तमसितेक्षणा। `सुप्रीताऽभ्यागतं तं तु पूज्यं प्राप्तमथेश्वरम्
ती काळ्या डोळ्यांची कन्या, राजा दुष्यंताला पाहताच अत्यंत आनंदली, कारण एक पूज्य आणि योग्य पाहुणा तिच्याकडे आला होता.
रूपयौवनसंपन्ना शीलाचारवती शुभा। सा तमायतपद्माक्षं व्यूढोरस्कं महाभुजम्
सौंदर्य आणि तारुण्याने युक्त, सद्गुणी आणि उत्तम आचार असलेली ती शुभ कन्या, कमळासारख्या मोठ्या डोळ्यांनी, रुंद छातीच्या आणि बलवान बाहू असलेल्या त्या राजाकडे पाहत होती.
सिंहस्कन्धं दीर्घबाहुं सर्वलक्षणपूजितम्। स्पृष्टं मधुरया वाचा साऽब्रवीज्जनमेजया
सिंहासारखे खांदे, लांब बाहू, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असलेल्या त्या राजाला, तिने मधुर शब्दांनी संबोधले.
स्वागतं त इति क्षिप्रमुवाच प्रतिपूज्य च। आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हि
तिने त्याचे तत्काळ स्वागत केले, त्याला सन्मान दिला, आसन दिले, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि अर्घ्यही दिले.
पप्रच्छानामयं राजन्कुशलं च नराधिपम्। यथावदर्चयित्वाऽथ पृष्ट्वा चानामयं तदा
योग्य प्रकारे सन्मान करून, राजाची कुशल विचारली आणि त्याचे आरोग्य कसे आहे हे जाणून घेतले.
उवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियतामिति। `आश्रमस्याभिगमने किं त्वं कार्यं चिकीर्षसि
ती हसत म्हणाली, 'काय काम आहे? आश्रमात येण्याचे कारण काय? तुम्हाला येथे काय करायचे आहे?'
कस्त्वमद्येह संप्राप्तो महर्षेराश्रमं शुभम्।' तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम्
राजाने त्या गोड बोलणाऱ्या कन्येला विचारले, "तू कोण आहेस, जी आज या महर्षींच्या पवित्र आश्रमात आली आहेस?"
दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत्प्रतिपूजितः। `राजर्षेस्तस्य पुत्रोऽहमिलिनस्य महात्मनः
ती सर्व अंगांनी निर्दोष असलेली कन्या पाहून, आणि तिच्या योग्य स्वागतानंतर, तो म्हणाला, "मी त्या राजर्षी इलिनाचा पुत्र आहे."
दुष्यन्त इति मे नाम सत्यं पुष्करलोचने। आगतोऽहं महाभागमृषिं कण्वमुपासितुम्
"माझं नाव दुष्यंत आहे, कमलासारख्या डोळ्यांची, आणि मी या थोर ऋषी कण्वांना वंदन करायला आलो आहे."
गतः पिता मे भगवान्फलान्याहर्तुमाश्रमात्। मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रष्टास्येनमुपागतम्
"माझे वडील, पूज्य ऋषी, फळं आणायला आश्रमाबाहेर गेले आहेत. थोडा वेळ थांब, ते परत आले की तुला भेटतील."
अपश्यमानस्तमृषिं तथा चोक्तस्तया च सः। तां दृष्ट्वा च वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम्
त्या ऋषीला न दिसल्यावर, आणि तिने असं सांगितल्यावर, राजाने ती तेजस्वी, सुंदर हास्य असलेली, उत्तम बांध्याची कन्या पाहिली.
विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन च। रूपयौवनसंपन्नामित्युवाच महीपतिः
ती सौंदर्य, तप आणि संयम यामुळे उजळून निघालेली, रूप आणि तारुण्याने परिपूर्ण होती. तेव्हा राजाने तिला विचारले.
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम्। एवंरूपगुणोपेता कुतस्त्वमसि शोभने
"सुंदर कंबरेच्या कन्ये, तू कोण आहेस? कोणाची मुलगी आहेस? या वनात कशासाठी आली आहेस? एवढ्या रूप आणि गुणांनी युक्त असलेली, तू कुठून आलीस, शोभेची मूर्ती आहेस?"
दर्शनादेव हि शुभे त्वया मेऽपहृतं मनः। इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं तन्ममाचक्ष्व शोभने
"शुभे, तुला पाहताच माझं मन तुझ्याकडे ओढलं गेलं आहे. मी तुला जाणून घ्यायचं इच्छितो, म्हणून मला सांग, सुंदर कन्ये."
स्थितोस्म्यमितसौभाग्ये विवक्षुश्चास्मि किंचन। शृणु मे नागनासोरु वचनं मत्तकाशिनि
"अगदी नाजूक कंबरेच्या, नागासारख्या मांड्यांची, मदमस्त हत्तीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या कन्ये, मी इथे उभा आहे, तुला काही सांगायचं आहे, माझं बोलणं ऐक."
राजर्षेरन्वये जातः पूरोरस्मि विशेषतः। वृण्वे त्वामद्य सुश्रोणि दुष्यन्तो वरवर्णिनि
"मी राजर्षींच्या वंशात जन्मलो असून, विशेषतः पुरूच्या कुळातला आहे. आज, सुंदर कंबरेच्या आणि तेजस्वी रूपाच्या कन्ये, दुष्यंत तुला निवडतो."
न मेऽन्यत्र क्षत्रियाया मनो जातु प्रवर्तते। ऋषिपुत्रीषु चान्यासु नावरासु परासु च
"माझं मन दुसऱ्या कुठल्याही क्षत्रिय स्त्रीकडे, किंवा इतर ऋषिपुत्रीकडे, श्रेष्ठ असो वा कनिष्ठ, कधीच वळत नाही."
तस्मात्प्रणिहितात्मानं विद्दि मां कलभाषिणि। यस्यां मे त्वयि भावोऽस्ति क्षत्रिया ह्यसि का वदा
"म्हणून, गोड बोलणाऱ्या कन्ये, माझं मन तुझ्यावर स्थिर आहे हे जाण. तू क्षत्रिय आहेस, मला सांग, तू कोण आहेस?"
न हि मे भीरु विप्रायां मनः प्रसहते गतिम्। भजे त्वामायतापाङ्गे भक्तं भजितुमर्हसि। भुङ्क्ष राज्यं विशालाक्षि बुद्धिं मात्वन्यथा कृथाः
"भीरू, माझं मन कधीच ब्राह्मण कन्येकडे वळत नाही. मी तुला निवडलं आहे, विशाल डोळ्यांची, तू भक्ताला स्वीकारावं. राज्याचा उपभोग घे आणि मनात वेगळं काही विचारू नकोस."
एवमुक्ता तु सा कन्या तेन राज्ञा तमाश्रमे। उवाच हसती वाक्यमिदं सुमधुराक्षरम्
राजाने आश्रमात तिला असं विचारल्यावर, ती कन्या हसत, अतिशय मधुर शब्दांत उत्तर देऊ लागली.