तं पिता परमक्रुद्धो ययातिर्नहुषात्मजः । शशाप पुत्रं गान्धारे राज्याच्चापि व्यरोपयत्
तेव्हा त्याचा वडील, नहुषाचा मुलगा ययाति, प्रचंड रागाने आपल्या मुलाला शाप दिला आणि त्याला राज्यापासून वंचित केले, गान्धारी.
ये चैनमन्ववर्तन्त भ्रातरो बलदर्पिताः । शशाप तानपि क्रुद्धो ययातिस्तनयानथ
जे भाऊ त्याच्या मागे गर्वाने आणि बळावरून गेले, त्यांनाही ययातिने रागाने शाप दिला.
यवीयांसं ततः पुरुं पुत्रं स्ववशवर्तिनम् । राज्ये निवेशयामास विधेयं नृपसत्तमः
नंतर त्या श्रेष्ठ राजाने आपल्या आज्ञेत राहणाऱ्या धाकट्या पुरूला राज्यावर बसवले.
एवं ज्येष्ठोऽप्यथोत्सिक्तो न राज्यमभिजायते । यवीयांसोपि जायन्ते राज्यं वृद्धोपसेवया
म्हणूनच, ज्येष्ठ असूनही एखादा मुलगा राज्य मिळवत नाही; पण धाकटा, वडीलधाऱ्यांची सेवा करून, राज्य मिळवतो.
तथैव सर्वधर्मज्ञः पितुर्मम पितामहः । प्रतीपः पृथिवीपालस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
अगदी त्याचप्रमाणे, सर्व धर्म जाणणारे माझे आजोबा प्रतिप, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध होते, त्यांनीही तसेच केले.
तस्य पार्थिवसिंहस्य राज्यं धर्मेण शासतः । त्रयः प्रजज्ञिरे पुत्रा देवकल्पा यशस्विनः
त्या सिंहासारख्या राजाला, जो धर्माने राज्य करत होता, देवासारखे तेजस्वी आणि प्रसिद्ध असे तीन पुत्र झाले.
देवापिरभवच्छ्रेष्ठो बाह्लीकस्तदनन्तरम् । तृतीयः शन्तनुस्तात धृतिमान्मे पितामहः
सर्वात मोठा देवापी, त्यानंतर बाहीलिक, आणि तिसरा माझा धैर्यवान आजोबा शांतनू.
देवापिस्तु महातेजास्त्वग्दोषी राजसत्तमः । धार्मिकः सत्यवादी च पितुः शुश्रूषणे रतः
देवापी हा तेजस्वी, त्वचेच्या आजाराने त्रस्त असला तरी, धर्मनिष्ठ, सत्य बोलणारा आणि वडिलांची सेवा करणारा होता.
पौरजानपदानां च संमतः साधुसत्कृतः । सर्वेषां बालवृद्धानां देवापिर्हृदयङ्गमः
देवापी नगरातील आणि गावातील लोकांना प्रिय होता, सज्जनांनी त्याचा सन्मान केला, आणि लहानथोर सर्वांच्या मनात तो घर करून होता.
वदान्यः सत्यसन्धश्च सर्वभूतहिते रतः । वर्तमानः पितुः शास्त्रे ब्राह्मणानां तथैव च
तो उदार, सत्यप्रतिज्ञ, सर्वांच्या भल्यासाठी झटणारा, वडिलांच्या आणि ब्राह्मणांच्या शिकवणीप्रमाणे वागणारा होता.
बाह्लीकस्य प्रियो भ्राता शन्तनोश्च महात्मनः । सौभ्रात्रं च परं तेषां सहितानां महात्मनाम्
तो बाहीलिक आणि शांतनू या दोघांचा आवडता भाऊ होता; त्या तिघांमध्ये मोठे बंधुत्व होते.
अथ कालस्य पर्याये वृद्धो नृपतिसत्तमः । संभारानभिषेकार्थं कारयामास शास्त्रतः
नंतर योग्य वेळ आल्यावर, वृद्ध आणि श्रेष्ठ राजा, शास्त्राप्रमाणे, अभिषेकासाठी सर्व तयारी करू लागला.
कारयामास सर्वाणि मङ्गलार्थानि वै विभुः । तं ब्राह्मणाश्च वृद्धाश्च पौरजानपदैः सह
त्याने सर्व शुभ कार्ये घडवून आणली; मग ब्राह्मण, वयोवृद्ध आणि नगर-गावातील लोक एकत्र आले.
सर्वे निवारयामासुर्देवापेरभिषेचनम् । स तच्छ्रुत्वा तु नृपतिरभिषेकनिवारणम्। अश्रुकण्ठोऽभवद्राजा पर्यशोचत चात्मजम्
सर्वांनी देवापीचा अभिषेक थांबवला. हे ऐकून राजा अश्रूंनी गहिवरला आणि त्याच्या मुलासाठी दुःखी झाला.
एवं वदान्यो धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च सोऽभवत्। प्रियः प्रजानामपि संस्त्वग्दोषेण प्रदूषितः
अशा रीतीने, तो उदार, धर्मज्ञ, सत्यप्रतिज्ञ आणि प्रजेला प्रिय असूनही, त्वचेच्या दोषामुळे नाकारला गेला.
हीनाङ्गं पृथिवीपालं नाभिनन्दन्ति देवताः। इति कृत्वा नृपश्रेष्ठं प्रत्यषेधन्द्विजर्षभाः
शरीरदोष असलेल्या राजाला देवता मान्यता देत नाहीत; असे समजून श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी त्या राजाला थांबवले.
ततः प्रव्यथिताङ्गोऽसौ पुत्रशोकसमन्वितः । ममार तं मृतं दृष्ट्वा देवापिः संश्रितो वनम्
मग, दुःखाने आणि पुत्रशोकाने त्रस्त झालेला राजा मरण पावला; आणि हे पाहून देवापी वनात निघून गेला.
बाह्लीको मातुलकुलं त्यक्त्वा राज्यं समाश्रितः । पितृभ्रातॄन्परित्यज्य प्राप्तवान्परमर्धिमत्
बाहीलिकाने मामा घर सोडले आणि राज्य स्वीकारले; वडिलांचे भाऊ सोडून तो मोठ्या वैभवाला पोहोचला.
बाह्लीकेन त्वनुज्ञातः शन्तनुर्लोकविश्रुतः । पितर्युपरते राजन्राजा राज्यमकारयत्
बाह्लीकाच्या संमतीने, सर्वत्र प्रसिद्ध असलेले शांतनू, वडिलांच्या निधनानंतर, राजे झाले आणि राज्य चालवू लागले, हे राजा.
तथैवाहं मतिमता परिचिन्त्येह पाण्डुना। ज्येष्ठः प्रभ्रंशितो राज्याद्धीनाङ्ग इति भारत
त्याचप्रमाणे, मीही सुज्ञ असून, पांडुने विचार करून, मोठा असूनही, अपंगत्वामुळे राज्यापासून वंचित राहिलो, हे भारत.
पाण्डुस्तु राज्यं संप्राप्तः कनीयानपि सन्नृपः । विनाशे तस्य पुत्राणामिदं राज्यमरिन्दम
पांडु तर धाकटा असूनही, त्याने राज्य मिळवले आणि राज्य केले; आणि त्याच्या मुलांचे विनाश झाल्यावर, हे राज्य तुझ्याकडे आले आहे, हे शत्रूंचा पराभव करणारा.
मय्यभागिनि राज्याय कथं त्वं राज्यमिच्छसि। अराजपुत्रो ह्यस्वामी परस्वं हर्तुमिच्छसि
माझा राज्यावर हक्क नाही, मग तू कसा राज्याची इच्छा करतोस? तू ना राजपुत्र आहेस, ना खरा मालक, दुसऱ्याचे मालमत्ताच चोरायची इच्छा करतोस.
युधिष्ठिरो राजपुत्रो महात्मा न्यायागतं राज्यमिदं च तस्य। स कौरवस्यास्य कुलस्य भर्ता प्रशासिता चैव महानुभावः
युधिष्ठिर हा खरा राजपुत्र, महान आत्मा आहे, त्याला हे राज्य योग्य मार्गाने मिळाले आहे; तो या कौरव कुळाचा स्वामी आणि शासक आहे, आणि मोठ्या प्रतिष्ठेचा आहे.
स सत्यसन्धः स तथाऽप्रमत्तः शास्त्रे स्थितो बन्धुजनस्य साधुः। प्रियः प्रजानां सुहृदानुकम्पी जितेन्द्रियः साधुजनस्य भर्ता
तो सत्यवचन देणारा, जागरूक, शास्त्रात निपुण, नातलगांत सन्माननीय, प्रजेला प्रिय, मित्रांवर दयाळू, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आणि सज्जनांचा नेता आहे.
क्षमा तितिक्षा दम आर्जवं च सत्यव्रतत्वं श्रुतमप्रमादः । भूतानुकम्पा ह्यनुशासनं च युधिष्ठिरे राजगुणाः समस्ताः
क्षमाशीलता, सहनशीलता, संयम, प्रामाणिकपणा, सत्यप्रतिज्ञता, विद्या, जागरूकता, सर्व जीवांवर दया आणि योग्य राज्यकारभार — हे सगळे राजगुण युधिष्ठिरात आहेत.
अराजपुत्रस्त्वमनार्यवृत्तो लुब्धः सदा बन्धुषु पापबुद्धिः । क्रमागतं राज्यमिदं परेषां हर्तुं कथं शक्ष्यसि दुर्विनीत
पण तू राजपुत्र नाहीस, नीच वागणूक असलेला, नेहमी लोभी आणि नातलगांवर वाईट मनाचा; जे योग्य वारसाने मिळाले, ते दुसऱ्याचे राज्य तू कसे घेऊ शकतोस, हे दुर्विनीत?
प्रयच्छ राज्यार्धमपेतमोहः सवाहनं त्व सपरिच्छदं च । ततोऽवशेषं तव जीवितस्य सहानुजस्यैव भवेन्नरेन्द्र
मोह सोड आणि राज्याचा अर्धा भाग, त्यातील रथासह आणि सेवकांसह दे; मग उरलेले आयुष्य तुझे आणि तुझ्या भावाचे एकत्र जाईल, हे राजा.
एवमुक्ते तु भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च। गान्धार्या धृतराष्ट्रेण न वै मन्दोऽन्वबुद्ध्यत
भीष्म, द्रोण, विदुर, गांधारी आणि धृतराष्ट्र यांनी असे सांगितल्यावरही, तो मूर्ख काहीच समजू शकला नाही.
अवधूयोत्थितो मन्दः क्रोधसंरक्तलोचनः। अन्वद्रवन्त तं पश्चाद्राजानस्त्यक्तजीविताः
त्यांनी सांगितलेले दुर्लक्ष करून, तो मूर्ख रागाने डोळे लाल करून उठला; त्याच्या मागे, प्राणाची पर्वा न करणारे राजे गेले.
आज्ञापयच्च राज्ञस्तान्पार्थिवान्नष्टचेतसः । प्रयात वै कुरुक्षेत्रं पुष्योऽद्येति पुनः पुनः
त्या वेड्या राजाने त्या राजांना पुन्हा पुन्हा आज्ञा दिली — 'कुरुक्षेत्रावर चला, आज शुभ दिवस आहे'.