प्रसीद राजशार्दूल विनाशो दृश्यते महान् । पाण्डवानां कुरूणां च राज्ञाममिततेजसाम्
राजसिंहा, कृपा कर; पांडव, कुरू आणि अपरिमित तेज असलेल्या राजांचा मोठा विनाश समोर दिसतो आहे.
विररामैवमुक्त्वा तु विदुरो दीनमानसः । प्रध्यायमानः स तदा निःश्वसंश्च पुनः पुनः
असं म्हणून विदुर, दुःखी मनाने, गप्प बसला; तो खोल विचार करू लागला आणि पुन्हापुन्हा उसासे टाकू लागला.
ततोऽस्य राज्ञः सुबलस्य पुत्री धर्मार्थयुक्तं कुलनाशमीता। दुर्योधनं पापमतिं नृशंसं राज्ञां समक्षं सुतमाह कोपात्
त्या वेळी सुभल राजाची कन्या, धर्म आणि न्यायासाठी आपल्या वंशाचा नाश व्हावा अशी इच्छा धरून, रागाने आपल्या दुष्ट आणि क्रूर बुद्धीच्या पुत्र दुर्योधनाला सर्व राजांच्या उपस्थितीत म्हणाली.
ये पार्थिवा राजसभां प्रविष्टा ब्रह्मर्षयो ये च सभासदोऽन्ये। श्रृण्वन्तु वक्ष्यामि तवापराधं पापस्य सामात्यपरिच्छदस्य
हे राजसभेत आलेले सर्व राजे, ब्राह्मण ऋषी आणि इतर सभासद ऐका—मी तुझा आणि तुझ्या पापी मित्रांचा व सेवकांचा अपराध सांगणार आहे.
राज्यं कुरूणामनुरूपभोज्यं क्रमागतो नः कुलधर्म एषः। त्वं पापबुद्धेऽतिनृशंसकर्मन् राज्यं कुरूणामनयाद्विहंसि
कुरुंचे राज्य योग्य रीतीने उपभोगण्यासाठी आमच्याकडे वारशाने आले आहे; हा आमच्या घराचा धर्म आहे. पण तू, पापी आणि अत्यंत क्रूर मनाचा, अन्यायाने हे कुरुंचे राज्य उद्ध्वस्त केलेस.
राज्ये स्थितो धृतराष्ट्रो मनीषी तस्यानुजो विदुरो दीर्घदर्शी । एतावतिक्रम्य कथं नृपत्वं दुर्योधन प्रार्थयसेऽद्य मोहात्
राज्यात धृतराष्ट्र हा बुद्धिमान आणि त्याचा भाऊ विदुर हा दूरदृष्टी असलेला, दोघेही आहेत. त्यांना दुर्लक्षित करून, दुर्योधन, तू मोहाने आज राजपदाची इच्छा कशी करतोस?
राजा च क्षत्ता च महानुभावौ भीष्मे स्थिते परवन्तौ भवेताम् । अयं तु धर्मज्ञतया महात्मा न राज्यकामो नृवरो नदीजः
राजा आणि सारथी, हे दोघेही मोठ्या कीर्तीचे आहेत, आणि भीष्म यांच्या संरक्षणाखाली त्यांना अधिकार असता. पण हा महान आत्मा, धर्म जाणणारा, राजपदाची इच्छा करत नाही; तो पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आणि नदीपुत्र आहे.
राज्य तु पाण्डोरिदमप्रधृष्यं तस्याद्य पुत्राः प्रभवन्ति नान्ये। राज्यं तदेतन्निखिलं पाण्डवानां पैतामहं पुत्रपौत्रानुगामि
हे अभेद्य राज्य पांडूचे होते; आता फक्त त्याचे पुत्रच त्याचे मालक आहेत, इतर कोणी नाही. हे संपूर्ण राज्य पांडवांचे आहे, त्यांच्या पूर्वजांकडून मिळालेले, आणि पुत्र-पौत्रांच्या वंशाने चालणारे आहे.
यद्वै ब्रूते कुरुमुख्यो महात्मा देवव्रतः सत्यसन्धो मनीषी । सर्वं तदस्माभिरहत्य कार्यं राज्यं स्वधर्मान्परिपालयद्भिः
कुरुंचा प्रमुख, महान आत्मा, सत्यप्रतिज्ञ आणि बुद्धिमान देवव्रत जे काही सांगतो, ते सर्व आपण निःसंशयपणे करावे, आणि आपला धर्म पाळून राज्य सांभाळावे.
अनुज्ञया चाथ महाव्रतस्य ब्रूयान्नृपोऽयं विदुरस्तथैव। कार्यं भवेत्तत्सुहृद्भिर्नियोज्यं धर्मं पुरस्कृत्य सुदीर्घकालम्
महान व्रतधारी यांच्या परवानगीने आणि राजा विदुर तसेच सांगतील, तर ते कार्य मित्रांनी, धर्माला पुढे ठेवून आणि दीर्घकाळ टिकेल असे करावे.
न्यायागतं राज्यमिदं कुरूणां युधिष्ठिरः शास्तु वै धर्मपुत्रः । प्रचोदितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा पुरस्कृतः शान्तनवेन चैव
न्यायाने मिळालेले हे कुरुंचे राज्य धर्मपुत्र युधिष्ठिराने चालवावे; राजा धृतराष्ट्राने प्रोत्साहन दिले आणि शांतनूच्या वंशजाने मान दिला आहे.
एवमुक्ते तु गान्धार्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः। दुर्योधनमुवाचेदं राजमध्ये जनाधिप
गांधारीने असे बोलल्यावर, जनांचा स्वामी धृतराष्ट्र राजांच्या उपस्थितीत दुर्योधनाला म्हणाला.
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि पुत्रक । तथा तत्कुरु भद्रं ते यद्यस्ति पितृगौरवम्
दुर्योधन, मी तुला जे सांगणार आहे ते ऐक, मुला. जर तुला वडिलांचा मान असेल तर मी सांगतो तसे कर, आणि तुझे भले होवो.
सोमः प्रजापतिः पूर्वं कुरूणां वंशवर्धनः । सोमाद्बभूव षष्ठोऽयं ययातिर्नहुषात्मजः
सोम हा पूर्वी प्रजांचा स्वामी आणि कुरु वंशाचा वृद्धिंगत करणारा होता. त्या सोमापासून सहावा, नहुषाचा पुत्र ययाति झाला.
तस्य पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च राजर्षिसत्तमाः । तेषां यदुर्महातेजा ज्येष्ठः समभवत्प्रभुः
त्याला पाच पुत्र झाले, जे सर्व राजर्षी श्रेष्ठ होते. त्यात यदु हा तेजस्वी आणि ज्येष्ठ होता, आणि तोच राजा झाला.
पूरुर्यवीयांश्च ततो योऽस्माकं वंशवर्धनः। शर्मिष्ठया संप्रसूतो दुहित्रा वृषपर्वणः
त्यानंतर पुरू, जो सर्वांत धाकटा होता, आमच्या वंशाचा वृद्धिंगत करणारा ठरला; तो वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठेपासून जन्मला.
यदुश्च भरतश्रेष्ठ देवयान्याः सुतोऽभवत्। दौहित्रस्तात शुक्रस्य काव्यस्यामिततेजसः
यदु, हे भरतश्रेष्ठ, हा देवयानीचा पुत्र होता; तो महातेजस्वी शुक्राचार्यांचा नातू होता.
यादवानां कुलकरो बलवान्वीर्यसंमतः । अवमेने स तु क्षत्रं दर्पपूर्णः सुमन्दधीः
तो यदवांचा वंश स्थापणारा, बलवान आणि पराक्रमी म्हणून प्रसिद्ध झाला. पण गर्वाने आणि अज्ञानाने भरून, त्याने क्षत्रिय धर्माचा तिरस्कार केला.
न चातिष्ठत्पितुः शस्त्रि बलदर्पविमोहितः । अवमेने च पितरं भ्रातॄंश्चाप्यपराजितः
बलाचा गर्व आणि मोह यामुळे त्याने वडिलांचे आदेश पाळले नाहीत; आणि अपराजित राहून, त्याने वडील आणि भावांचा देखील अवमान केला.
पृथिव्यां चतुरन्तायां यदुदेवाभवद्बली । वशे कृत्वा स नृपतीन्न्यवसन्नागसाह्वये
ही पृथ्वी चारही दिशांना पसरलेली असताना, यदु देवांमध्ये बलवान झाला; त्याने राजांना आपल्या अधीन करून नागसहव्य येथे वास केला.
तं पिता परमक्रुद्धो ययातिर्नहुषात्मजः । शशाप पुत्रं गान्धारे राज्याच्चापि व्यरोपयत्
तेव्हा त्याचा वडील, नहुषाचा मुलगा ययाति, प्रचंड रागाने आपल्या मुलाला शाप दिला आणि त्याला राज्यापासून वंचित केले, गान्धारी.
ये चैनमन्ववर्तन्त भ्रातरो बलदर्पिताः । शशाप तानपि क्रुद्धो ययातिस्तनयानथ
जे भाऊ त्याच्या मागे गर्वाने आणि बळावरून गेले, त्यांनाही ययातिने रागाने शाप दिला.
यवीयांसं ततः पुरुं पुत्रं स्ववशवर्तिनम् । राज्ये निवेशयामास विधेयं नृपसत्तमः
नंतर त्या श्रेष्ठ राजाने आपल्या आज्ञेत राहणाऱ्या धाकट्या पुरूला राज्यावर बसवले.
एवं ज्येष्ठोऽप्यथोत्सिक्तो न राज्यमभिजायते । यवीयांसोपि जायन्ते राज्यं वृद्धोपसेवया
म्हणूनच, ज्येष्ठ असूनही एखादा मुलगा राज्य मिळवत नाही; पण धाकटा, वडीलधाऱ्यांची सेवा करून, राज्य मिळवतो.
तथैव सर्वधर्मज्ञः पितुर्मम पितामहः । प्रतीपः पृथिवीपालस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
अगदी त्याचप्रमाणे, सर्व धर्म जाणणारे माझे आजोबा प्रतिप, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध होते, त्यांनीही तसेच केले.
तस्य पार्थिवसिंहस्य राज्यं धर्मेण शासतः । त्रयः प्रजज्ञिरे पुत्रा देवकल्पा यशस्विनः
त्या सिंहासारख्या राजाला, जो धर्माने राज्य करत होता, देवासारखे तेजस्वी आणि प्रसिद्ध असे तीन पुत्र झाले.
देवापिरभवच्छ्रेष्ठो बाह्लीकस्तदनन्तरम् । तृतीयः शन्तनुस्तात धृतिमान्मे पितामहः
सर्वात मोठा देवापी, त्यानंतर बाहीलिक, आणि तिसरा माझा धैर्यवान आजोबा शांतनू.
देवापिस्तु महातेजास्त्वग्दोषी राजसत्तमः । धार्मिकः सत्यवादी च पितुः शुश्रूषणे रतः
देवापी हा तेजस्वी, त्वचेच्या आजाराने त्रस्त असला तरी, धर्मनिष्ठ, सत्य बोलणारा आणि वडिलांची सेवा करणारा होता.
पौरजानपदानां च संमतः साधुसत्कृतः । सर्वेषां बालवृद्धानां देवापिर्हृदयङ्गमः
देवापी नगरातील आणि गावातील लोकांना प्रिय होता, सज्जनांनी त्याचा सन्मान केला, आणि लहानथोर सर्वांच्या मनात तो घर करून होता.
वदान्यः सत्यसन्धश्च सर्वभूतहिते रतः । वर्तमानः पितुः शास्त्रे ब्राह्मणानां तथैव च
तो उदार, सत्यप्रतिज्ञ, सर्वांच्या भल्यासाठी झटणारा, वडिलांच्या आणि ब्राह्मणांच्या शिकवणीप्रमाणे वागणारा होता.