अन्धः करणहीनत्वान्न वै राजा पिता तव। राजा तु पाण्डुरभवन्महात्मा लोकविश्रुतः
तुझ्या वडिलांना डोळसपणा आणि इंद्रियांची साथ नव्हती म्हणून त्यांना राजा केले नाही; मोठ्या गुणी आणि प्रसिद्ध पांडूच राजा झाला.
स राजा तस्य ते पुत्राः पितुर्दायाद्यहारिणः । मा तात कलहं कार्षी राज्यस्यार्धं प्रदीयताम्
त्या राजाचे पुत्र, तात, तुझ्या वडिलांच्या वारस आहेत. भांडण करू नकोस, राज्याचा अर्धा भाग द्यावा.
मयि जीवति राज्यं कः संप्रशासेत्पुमानिह। मावमंस्या वचो मह्यं शममिच्छामि वः सदा
मी जिवंत असताना इथे दुसरा कोण राज्य करेल? माझे शब्द दुर्लक्ष करू नकोस; मी नेहमीच तुमच्यासाठी शांतता इच्छितो.
न विशेषोऽस्ति मे पुत्र त्वयि तेषु च षार्थिव। मतमेतत्पितुस्तुभ्यं गान्धार्या विदुरस्य च
मुला, माझ्यासाठी तू आणि ते दोघे सारखेच आहात; हेच तुझे वडील, गांधारी आणि विदुर यांचेही मत आहे.
श्रोतव्यं खलु वृद्धानां नाभिशङ्कीर्वचो मम। नाशयिष्यसि मा सर्वमात्मानं पृथिवीं तथा
वृद्धांचे बोल ऐकायलाच हवे, माझ्या शब्दावर शंका करू नकोस; स्वतःला आणि साऱ्या पृथ्वीला नाश करू नकोस.
भीष्मेणोक्ते ततो द्रोणो दुर्योधनमभाषत । मध्ये नृपाणां भद्रं ते वचनं वचनक्षमः
भीष्माने असे बोलल्यानंतर, द्रोणाने राजांच्या उपस्थितीत दुर्योधनाला सांगितले, 'तुला कल्याण लाभो', कारण त्याची वचने योग्य होती.
प्रातीपः शन्तनुस्तात कुलस्यार्थे यथा स्थितः । यथा देवव्रतो भीष्मः कुलस्यार्थे स्थितोऽभवत्
तात, प्रतिप आणि शांतनू यांनी जशी कुलाच्या भल्यासाठी भूमिका घेतली, तशीच देवव्रत भीष्मानेही कुलाच्या भल्यासाठी उभा राहिला.
तथा पाण्डुर्नरपतिः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः। राजा कुरूणां धर्मात्मा सुव्रतः सुसमाहिताः
त्याचप्रमाणे, पांडू राजा सत्यवचन, इंद्रियांवर ताबा असलेला, धर्मनिष्ठ आणि व्रतस्थ होता; त्याने कुरूंचे राज्य नीट सांभाळले.
ज्येष्ठाय राज्यमददद्धृतराष्ट्राय धीमते। यवीयसे तथा क्षत्रे कुरूणां वंशवर्धनः
त्याने मोठ्या धृतराष्ट्राला राज्य दिले आणि लहान वंशवर्धकालाही राज्याची जबाबदारी सोपवली.
ततः सिंहासने राजन्स्थापयित्वैनमच्युतम् ।। वनं जगाम कौरव्यो भार्याभ्यां सहितो नृपः
राजा, मग त्या कौरव राजकुमाराने त्याला गादीवर बसवून, आपल्या दोन पत्नींसह वनात गेला.
नीचैः स्थित्वा तु विदुर उपास्ते स्म विनीतवत्। प्रेष्यवत्पुरुषव्याघ्रो वालव्यजनमुत्क्षिपन्
विदुराने नम्रपणे, शिस्तीने, सेवकासारखे सेवा केली; तो पुरुषांमध्ये वाघ असूनही, हातात चामर घेऊन उभा राहिला.
ततः सर्वाः प्रजास्तात धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् । अन्वपद्यन्त विधिवद्यथा पाण्डुं जनाधिपम्
मग, तात, सर्व प्रजांनी धृतराष्ट्राला आपल्या राजासारखे मानले, जसे त्यांनी पांडूला मानले होते.
विसृज्य धृतराष्ट्राय राज्यं स विदुराय च। चचार पृथिवीं पाण्डुः सर्वां परपुरञ्जयः
धृतराष्ट्र आणि विदुराला राज्य सोपवून, शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा पांडू संपूर्ण पृथ्वीवर फिरला.
कोशसंवनने दाने भृत्यानां चान्ववेक्षणे । भरणे चैव सर्वस्य विदुरः सत्यसङ्गरः
धनसंचय, दान, नोकरांची काळजी आणि सर्वांची व्यवस्था यात विदुर नेहमीच सत्यावर ठाम होता.
सन्धिविग्रहसंयुक्तो राज्ञां संवाहनक्रियाः । अवैक्षत महातेजा भीष्मः परपुरञ्जयः
महातेजस्वी, शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा भीष्म राजांच्या मैत्री आणि वैराने भरलेल्या हालचाली बारकाईने पाहत होता.
सिंहासनस्थो नृपतिर्धृतराष्ट्रो महाबलः । अन्वास्यमानः सततं विदुरेण महात्मना
सिंहासनावर बसलेला, बलवान धृतराष्ट्र राजा विदुर या महात्म्याने नेहमीच सेवा केली जात होता.
कथं तस्य कुले जातः कुलभेदं व्यवस्यसि। संभूय भ्रातृभिः सार्धं भुङ्क्ष भोगाञ्जनाधिप
तू त्याच घराण्यात जन्मलेला असूनसुद्धा घराण्याचा नाश का करायचा विचार करतोस? राजाधिराज, भावांसोबत मिळून सुख उपभोग.
ब्रवीम्यहं न कार्पण्यान्नार्थहेतोः कथञ्चन । भीष्मेण दत्तमिच्छामि न त्वया राजसत्तम
मी हे दीनतेपोटी किंवा काही स्वार्थासाठी बोलत नाही; भीष्माने जे दिलं तेच मला हवं आहे, तुझ्याकडून काही नको, राजश्रेष्ठ.
नाहं त्वत्तोऽभिकाङ्क्षिष्ये वृत्त्युपायं जनाधिप । यतो भीष्मस्ततो द्रोणो यद्भीष्मस्त्वाह तत्कुरु
राजाधिराज, मी तुझ्याकडून उपजीविकेचा काही मार्ग मागणार नाही; भीष्म जिथे आहे तिथेच द्रोण आहे—भीष्माने जे सांगितलं तेच कर.
दीयतां पाण्डुपुत्रेभ्यो राज्यार्धमरिकर्शन । सममाचार्यकं तात तव तेषां च मे सदा
पांडुपुत्रांना राज्याचा अर्धा भाग दे, शत्रूंना हरवणारा राजा; गुरुंचा मान नेहमी तुझ्यासाठी, त्यांच्यासाठी आणि माझ्यासाठी सारखाच असू दे.
अश्वत्थामा यथा मह्यं तथा श्वेतहयो मम । बहुना किं प्रलापेन यतो धर्मस्ततो जयः
अश्वत्थामा जसा माझ्यासाठी आहे, तसाच श्वेतहय देखील आहे; फार बोलण्याची गरज नाही—जिथे धर्म आहे तिथेच विजय आहे.
एवमुक्ते महाराज द्रोणेनामिततेजसा। व्याजहार ततो वाक्यं विदुरः सत्यसङ्गरः । पितुर्वदनमन्वीक्ष्य परिवृत्त्य च धर्मवित्
असं अमोघ तेज असलेल्या द्रोणाने म्हटल्यावर, सत्यावर ठाम असलेला विदुर, वडिलांकडे पाहून, वळून, धर्म जाणून हे शब्द बोलला.
देवव्रत निबोधेदं वचनं मम भाषतः। प्रनष्टः कौरवो वंशस्त्वयायं पुनरुद्धृतः
देवव्रता, माझं बोलणं ऐक—कौरव वंश एकदा नष्ट झाला होता, पण तूच तो पुन्हा उभा केलास.
तन्मे विलपमानस्य वचनं समुपेक्षसे। कोयं दुर्योधनो नाम कुलेऽस्मिन्कुलपांसनः
मी दुःखाने बोलतोय तरीही तू माझं ऐकत नाहीस; आपल्या घरात जन्मूनही हा दुर्योधन कोण, जो घराण्याला कलंक लावतो?
यस्य लोभाभिभूतस्य मतिं समनुवर्तसे । अनार्यस्याकृतज्ञस्य लोभेन हृतचेतसः । अतिक्रामति यः शास्त्रं पितुर्धर्मार्थदर्शिनः
तू लोभाने पछाडलेल्या, नीच आणि कृतघ्न, लोभाने मन गमावलेल्या, धर्म जाणणाऱ्या वडिलांच्या शिकवणीचा उल्लंघन करणाऱ्या याच्या मनाप्रमाणे वागतोस.
एते नश्यन्ति कुरवो दुर्योधनकृतेन वै। यथा ते न प्रणश्येयुर्महाराज तथा कुरु
दुर्योधनामुळे कुरूंचा नाश होत आहे; राजाधिराज, असं काही कर की त्यांचा नाश होऊ नये.
मां चैव धृतराष्ट्रं च पूर्वमेव महामते। चित्रकार इवालेख्यं कृत्वा स्थापितवानसि
महामती, तू आधीच मला आणि धृतराष्ट्राला जणू चित्रकाराने चित्र काढून बाजूला ठेवावं तसं ठेवून दिलं आहेस.
प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा यथा संहरते तथा। नोपेक्षश्व महाबाहो पश्यमानः कुलक्षयम्
जसा प्रजापती सृष्टी निर्माण करून पुन्हा तिला मागे घेतो, तसंच, बलवान राजा, घराण्याचा नाश होत असताना तू गप्प बसू नकोस.
अथ तेऽद्य मतिर्नष्टा विनाशे प्रत्युपस्थिते । वनं गच्छ मया सार्धं धृतराष्ट्रेण चैव ह
आता जर तुझं मन नाशाच्या वेळी भरकटलं असेल, तर माझ्यासोबत आणि धृतराष्ट्रासोबत वनात जा.
बद्ध्वा वा निकृतिप्रज्ञं धार्तराष्ट्रं सुदुर्मतिम् । शाधीदं राज्यमद्याशु पाण्डवैरभिरक्षितम्
किंवा कपटी आणि वाईट बुद्धीच्या धृतराष्ट्रपुत्राला बांधून टाक, आणि हे राज्य पांडवांच्या संरक्षणाखाली लवकर स्थापन कर.