सामात्यो राजलिङ्गानि सोपनीय नराधिपः। पुरोहितसहायश्च जगामाश्रममुत्तमम्
मंत्री आणि राजचिन्हे घेऊन, पुरोहितासह राजा त्या उत्तम आश्रमाकडे गेला.
दिदृक्षुस्तत्र तमृषिं तपोराशिमथाव्ययम्। ब्रह्मलोकप्रतीकाशमाश्रमं सोऽभिवीक्ष्य ह। षट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम्
त्या अव्याहत तपश्चर्येच्या सागरासारख्या ऋषीला पाहण्याची इच्छा ठेवून, ब्रह्मलोकासारखा, मधमाशांच्या गुंजारवाने आणि विविध ब्राह्मणांच्या समूहांनी भरलेला तो आश्रम त्याने पाहिला.
विस्मयोत्फुल्लनयनो राजा प्रीतो बभूवह। ऋचो बह्वृचमुख्यैश्च प्रेर्यमाणाः पदक्रमैः। शुश्राव मनुजव्याघ्रो विततेष्विह कर्मसु
आश्चर्याने डोळे मोठे झालेले, आनंदित राजा, त्या वेळी कर्मकांड चालू असताना, बहुव्रुच ऋषींच्या योग्य क्रमाने पठण होणाऱ्या ऋचांचा गोड आवाज ऐकत होता.
यज्ञविद्याङ्गविद्भिश्च यजुर्विद्भिश्च शोभितम्। मधुरैः सामगीतैश्च ऋषिभिर्नियतव्रतैः
यज्ञकर्म आणि वेदविद्या जाणणारे, यजुर्वेदाचे जाणकार, आणि संयमित व्रतधारी ऋषी मधुर सामगान गात होते, त्यामुळे तो आश्रम शोभून दिसत होता.
भारुण्डसामगीताभिरथर्वशिरसोद्गतैः। यतात्मभिः सुनियतैः शुशुभे स तदाश्रमः
भरुंड सामगान आणि अथर्ववेदाच्या ऋचांचा गजर करणारे, संयमित आणि नीटनेटके ऋषी, त्या वेळी त्या आश्रमाला शोभा आणत होते.
अथर्ववेदप्रवराः पूगयज्ञियसामगाः। संहितामीरयन्ति स्म पदक्रमयुतां तु ते
अथर्ववेदाचे श्रेष्ठ पठण करणारे, पूग आणि यज्ञीय सामगान गाणारे, योग्य क्रमाने संहितेचे पठण करत होते.
शब्दसंस्कारसंयुक्तर्ब्रुवद्भिश्चापरैर्द्विजैः। नादितः स बभौ श्रीमान्ब्रह्मलोक इवापरः
योग्य उच्चार आणि स्वरांनी युक्त असे शब्द बोलणाऱ्या इतर द्विजांच्या वाणीने, तो तेजस्वी आश्रम ब्रह्मलोकासारखा निनादत होता.
यज्ञसंस्तरविद्भिश्च क्रमशिक्षाविशारदैः। न्यायतत्त्वात्मविज्ञानसंपन्नैर्वेदपारगैः
यज्ञाची आसनशय्या जाणणारे, कर्माचा क्रम शिकलेले, न्याय आणि आत्मज्ञानाने परिपूर्ण, वेदपारंगत असे ऋषी तिथे होते.
नानावाक्यसमाहारसमवायविशारदैः। विशेषकार्यविद्भिश्च मोक्षधर्मपरायणैः
विविध प्रकारच्या विचारांची बैठक रचण्यात कुशल, कर्मांची बारकाईने जाण असणारे आणि मोक्षधर्माला समर्पित असे ज्ञानी लोक,
स्तापनाक्षेपसिद्धान्तपरमार्थज्ञतां गतैः। शब्दच्छन्दोनिरुक्तज्ञैः कालज्ञानविशारदैः
स्थापन, खंडन, आणि सिद्धांत यांतून अंतिम सत्य गाठलेले, भाषाशास्त्र, छंद, आणि शब्दांच्या अर्थाची जाण असणारे, तसेच काळाच्या ज्ञानात पारंगत असणारे,
द्रव्यकर्मगुणज्ञैश्च कार्यकारणवेदिभिः। पक्षिवानररुतज्ञैश्च व्यासग्रन्थसमाश्रितैः
द्रव्य, कर्म आणि गुण यांचे ज्ञान असणारे, कार्य-कारण समजणारे, पक्षी व वानर यांच्या आवाजाचा अर्थ जाणणारे, आणि व्यासांच्या ग्रंथांवर आधार ठेवणारे,
नानाशास्त्रेषु मुख्यैश्च शुश्राव स्वनमीरितम्। लोकायतिकमुख्यैश्च समन्तादनुनादितम्
त्याने आपली कीर्ती विविध प्रमुख शास्त्रांतून ऐकली, आणि लोकायतिक विचारधारेतील श्रेष्ठ ज्ञानी लोकांनी सर्वत्र प्रतिध्वनीत केली.
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रान्नियतान्संशितव्रतान्। जपहोमपरान्विप्रान्ददर्श परवीरहा
तेथे-तेथे त्याने श्रेष्ठ ब्राह्मण, नियमाने व्रत पाळणारे, जप व होम यांना समर्पित असे ब्राह्मण पाहिले, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या.
आसनानि विचित्राणि रुचिराणि महीपतिः। प्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयमागमत्
राजाने सुंदर आणि विविध प्रकारची, काळजीपूर्वक मांडलेली आसने पाहिली आणि तो आश्चर्यचकित झाला.
देवतायतनानां च प्रेक्ष्य पूजां कृतां द्विजैः। ब्रह्मलोकस्थमात्मानं मेने स नृपसत्तमः
देवतांच्या मंदिरेमध्ये द्विजांनी केलेली पूजा पाहून, त्या श्रेष्ठ राजाने स्वतःला जणू ब्रह्मलोकात असल्यासारखे मानले.
स काश्यपतपोगुप्तमाश्रमप्रवरं शुभम्। नातृप्यत्प्रेक्षमाणो वै तपोवनगुणैर्युतम्
कश्यपांच्या तपश्चर्येने सुरक्षित असलेल्या, तपोवनाच्या गुणांनी युक्त अशा त्या शुभ आश्रमाकडे पाहून त्याचे मन तृप्त झाले नाही.
स काश्यपस्यायतनं महाव्रतै- र्वृतं समान्तादृषिभिस्तपोधनैः। विवेश सामात्यपुरोहितोऽरिहा विविक्तमत्यर्थमनोहरं शुभम्
कश्यपांच्या निवासस्थानात, सर्व बाजूंनी तपशक्तीने युक्त महान ऋषींनी वेढलेल्या, आपल्या मंत्र्यांसह व पुरोहितांसह, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या त्या राजाने प्रवेश केला. ते ठिकाण एकांत, अत्यंत मनोहारी आणि शुभ होते.
ततो गच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान्। नापश्यच्चाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम्
मग त्या बलवान राजाने, आपल्या मंत्र्यांना मागे ठेवून पुढे जात असताना, त्या आश्रमात कठोर व्रत पाळणारा ऋषी दिसला नाही.
सोऽपश्यमानस्तमृषिं शून्यं दृष्ट्वा तथाऽऽश्रमम्। उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं सन्नादयन्निव
त्या ऋषीला न दिसता, आश्रम रिकामा पाहून, त्याने मोठ्याने हाक मारली, जणू काही संपूर्ण वन दुमदुमून गेले, 'इथे कोण आहे?' असे विचारले.
श्रुत्वाऽथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणी। निश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसीवेषधारिणी
त्याचा आवाज ऐकून, लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी, तपस्विनी वेशातील एक कन्या त्या आश्रमातून बाहेर आली.
सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुष्यन्तमसितेक्षणा। `सुप्रीताऽभ्यागतं तं तु पूज्यं प्राप्तमथेश्वरम्
ती काळ्या डोळ्यांची कन्या, राजा दुष्यंताला पाहताच अत्यंत आनंदली, कारण एक पूज्य आणि योग्य पाहुणा तिच्याकडे आला होता.
रूपयौवनसंपन्ना शीलाचारवती शुभा। सा तमायतपद्माक्षं व्यूढोरस्कं महाभुजम्
सौंदर्य आणि तारुण्याने युक्त, सद्गुणी आणि उत्तम आचार असलेली ती शुभ कन्या, कमळासारख्या मोठ्या डोळ्यांनी, रुंद छातीच्या आणि बलवान बाहू असलेल्या त्या राजाकडे पाहत होती.
सिंहस्कन्धं दीर्घबाहुं सर्वलक्षणपूजितम्। स्पृष्टं मधुरया वाचा साऽब्रवीज्जनमेजया
सिंहासारखे खांदे, लांब बाहू, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असलेल्या त्या राजाला, तिने मधुर शब्दांनी संबोधले.
स्वागतं त इति क्षिप्रमुवाच प्रतिपूज्य च। आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हि
तिने त्याचे तत्काळ स्वागत केले, त्याला सन्मान दिला, आसन दिले, पाय धुण्यासाठी पाणी आणि अर्घ्यही दिले.
पप्रच्छानामयं राजन्कुशलं च नराधिपम्। यथावदर्चयित्वाऽथ पृष्ट्वा चानामयं तदा
योग्य प्रकारे सन्मान करून, राजाची कुशल विचारली आणि त्याचे आरोग्य कसे आहे हे जाणून घेतले.
उवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियतामिति। `आश्रमस्याभिगमने किं त्वं कार्यं चिकीर्षसि
ती हसत म्हणाली, 'काय काम आहे? आश्रमात येण्याचे कारण काय? तुम्हाला येथे काय करायचे आहे?'
कस्त्वमद्येह संप्राप्तो महर्षेराश्रमं शुभम्।' तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम्
राजाने त्या गोड बोलणाऱ्या कन्येला विचारले, "तू कोण आहेस, जी आज या महर्षींच्या पवित्र आश्रमात आली आहेस?"
दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत्प्रतिपूजितः। `राजर्षेस्तस्य पुत्रोऽहमिलिनस्य महात्मनः
ती सर्व अंगांनी निर्दोष असलेली कन्या पाहून, आणि तिच्या योग्य स्वागतानंतर, तो म्हणाला, "मी त्या राजर्षी इलिनाचा पुत्र आहे."
दुष्यन्त इति मे नाम सत्यं पुष्करलोचने। आगतोऽहं महाभागमृषिं कण्वमुपासितुम्
"माझं नाव दुष्यंत आहे, कमलासारख्या डोळ्यांची, आणि मी या थोर ऋषी कण्वांना वंदन करायला आलो आहे."
गतः पिता मे भगवान्फलान्याहर्तुमाश्रमात्। मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रष्टास्येनमुपागतम्
"माझे वडील, पूज्य ऋषी, फळं आणायला आश्रमाबाहेर गेले आहेत. थोडा वेळ थांब, ते परत आले की तुला भेटतील."